گفتگو با مهندس محمد توسلی: جایگزینی گفتمان اصلاحات در برنامه تحول خواهان

mtavasoli new shafaf

* مهمترين عوامل اعتراضات مردمي در روزهاي پيش از انقلاب و مطالبات ملت ايران چه بود ؟

زمينه‌هاي اعتراضات مردم در روزهاي پيش از انقلاب ريشه تاريخي دارند. مي‌توان اين ريشه‌ها را از انقلاب مشروطه، نهضت ملي ايران مورد بررسي قرار داد. اما در جمع‌بندي اين ريشه‌هاي تاريخي مي‌توان به سه عامل اصلي اشاره كرد كه در شعارها و مطالبات عمومي مردم در راهپيمايي‌هاي سال 57 منعكس شد.

اول : " آزادي" و رهايي از عامل استبداد سلطنتي بود كه در رفتار خودكامه شاه تبلور داشت. فرهنگ استبدادي با پيشينه 2500 ساله تار و پود رفتار ما ايرانيان را متأثر كرده است. براي مطالعه و بررسي عميق اين پديده مي‌توان به مدافعات زنده‌ياد مهندس بازرگان در دادگاه نظامي سال 1343 با عنوان "چرا با استبداد مخالفيم" كه در مجموعه آثار6 مهندس بازرگان چاپ شده است، مراجعه كرد. آن روزها تصور عمومي مردم اين بود كه با رفتن شاه مشكل استبداد برطرف و جامعه ما آزاد خواهد شد!! در حاليكه خارج كردن "شاه كوچولو" از درون شخصیت آحاد جامعه ما، مستلزم يك فرايند تحول فرهنگي ـ اجتماعي و نياز به تلاش فراوان دارد.
دوم : "استقلال" و رهايي از استيلاي بيگانگان در دويست سال اخير به ويژه آمريكا بعد از كودتاي 28 مرداد سال 32 .

سوم : "جمهوري اسلامي" و تأمين حاكميت ملت بر سرنوشت خود براساس ارزش‌هاي فرهنگ اسلامي كه باور اكثريت قاطع ملت ايران است. مهندس بازرگان با شناخت تاريخي خود بهنگام رفراندوم جمهوري اسلامي در 12 فروردين سال 58 به استناد اساسنامه مصوب شوراي انقلاب كه قبلاً به تصويب رهبر فقيد انقلاب نیز رسيده بود، "جمهوري دموكراتيك اسلامي" را براي رأي گيري پيشنهاد كرد تا از برداشت‌هاي غيردموكراتيك از جمهوري اسلامي جلوگيري شود. اما آيت‌اله خميني رهبر فقيد انقلاب با اين استدلال كه در واژه "جمهوري" مفهوم دموكراتيك مستتر است و قبلاً‌ در سخنان خودشان در پاريس نيز اين امر را تصريح كرده بودند كه جمهوري اسلامي مانند جمهوري در فرانسه خواهد بود، بر "جمهوري اسلامي" تأكيد كردند.

* چه افراد و گروههايي در پيروزي انقلاب اسلامي سهم عمده داشتند و رويكرد اين افراد و گروه‌ها پس از پيروزي انقلاب نسبت به نظام جمهوري اسلامي چگونه بوده است؟

احزاب و گروههاي اجتماعي زيادي در زمينه‌سازي تحولات سال 57 و پيروزي انقلاب نقش داشتند، اما دو گروه روحانيون مبارز به رهبري آيت‌اله خميني بعد از 15 خرداد سال 42 و روشنفكران ديني بطور مشخص مهندس بازرگان و نهضت آزادي ايران سهم عمده‌اي در مديريت و پيروزي انقلاب داشتند. سوابق تاريخي نشان مي‌دهد كه تعامل تعالي‌بخش رهبران نهضت آزادي ايران از دهه بيست و به ويژه در رخدادهاي اوايل دهه چهل آغاز شد و در فرايند تحولات سال 57 به اوج خود رسيد. بطوريكه هم در خارج از كشور در عراق و در دوران اقامت رهبر فقيد انقلاب در پاريس و هم در مسئوليت‌هاي مديريتي رخدادهاي سال 57 در داخل کشور چون "راه‌اندازي نفت و تنظيم اعتصابات"، "ستادهاي راهپيمايي‌هاي تاسوعا، عاشورا و استقبال از امام"، "ديپلماسي انقلاب" در داخل و خارج از كشور و... كاملاً اين تعامل و همكاري‌ها مشهود است. اما در سالهاي بعد از انقلاب به ويژه بعد از دولت موقت در چهاردهه بعد از انقلاب نهضت آزادي ايران همواره نقش پاسداري از اصول و آرمان‌هاي اصيل انقلاب و مطالبات تاريخي ملت ايران را برعهده داشته است و به فريضه امر به معروف و نهي از منكر عمل كرده‌اند و البته هميشه با محدوديت‌ها و تضييعات روبرو بوده‌اند. اينكه در قبال خط مشي تعامل تعالي‌بخش دهه‌هاي قبل از انقلاب نهضت آزادي با روحانيت؛ در دهه‌هاي بعد از انقلاب چگونه با روشنفكران ديني ازجمله با نهضت آزادي عمل شده است و پيامدهاي آن موضوعي است كه مي‌تواند مورد بررسي تاريخي قرار گيرد.

* در سال‌هاي پس از انقلاب تا چه اندازه مطالبات مردم ايران كه زمينه‌سازي انقلاب اسلامي بود محقق شده است؟

بررسي‌هاي تاريخي در سطح جهاني نشان مي‌دهد كه هيچ انقلابي تاكنون موفق به تحقق آرمان‌هاي اولیه خود نبوده است. انقلاب اكتبر شوروي، انقلاب كوبا، انقلاب چين، انقلاب الجزاير و... هيچ يك نتوانسته‌اند به آرمان‌ها و مطالبات خود جامعه عمل بپوشانند. بهمين علت در قرن بيستم گفتمان انقلاب از برنامه تحول‌خواهان در سطح جهاني خارج شده و گفتمان اصلاحات جايگزين آن شده است. بنابراين اين انتظار كه در انقلاب اسلامي ايران مطالبات مردم ايران بطور كامل محقق شده باشد دور از واقع‌بيني است. به رغم اين واقعيت تاريخي و فراز و فرودهايي كه در دهه‌هاي بعد از انقلاب شاهد بوده‌ايم، انقلاب اسلامي دستاوردهائي ازجمله حفظ استقلال و تماميت ارضي كشور داشته است که امروز بیش از پیش با توجه به شرایط منطقه قابل توجه است؛ البته به رغم مجموعه توطئه‌هايي كه بيگان
بیگانگانی را بعد از انقلاب در ايران و منطقه از دست داده‌اند؛ بر كشور ما ازجمله هشت سال جنگ تحميل كرده اند.

* پس از گذشت قريب به 4 دهه از انقلاب نسبت متقابل انقلابيون دهه 50 با انقلاب و نظام چگونه است؟

انقلابيون دهه پنجاه ازجمله سازمان مجاهدين خلق و چريك‌هاي فدائي خلق بعد از انقلاب به تدريج حذف شدند. برخي چون مجاهدين خلق هنوز بر مواضع گذشته خود نسبت به نظام جمهوري اسلامي ايران ايستادگي مي‌كنند ولي پايگاه خودشان را به خاطر عملكرد ناصوابشان از دست داده‌اند، برخي چون چريك‌هاي فدائي هماهنگ با تحول گفتماني در سطح جهاني به خط‌مشي اصلاحات و مبارزه قانوني و مسالمت‌آميز روي آورده‌اند، ولي تأثير قابل‌توجي در تحولات داخل كشور ندارند. البته برخي از انقلابيون دهه پنجاه كه بعد از تغيير مواضع مجاهدين خلق در سال 1354 بطور پراكنده شكل گرفتند و بعد از انقلاب بصورت منسجم با عنوان سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي در درون نظام همكاري داشتند با تحولات سال‌هاي اخير البته با گفتمان اصلاحات عملاً‌ در جايگاه اپوزسيون وفادار به نظام و قانون اساسی قرار گرفته‌اند.

* چه افراد، گروه‌ها يا نهادهايي در كنار گذاشتن و انزواي بخش بزرگي از انقلابيون در سال‌هاي پس از انقلاب تأثيرگذار بوده‌اند و از اين اقدامات چه هدفي را دنبال مي‌كنند؟

باتوجه به نقش روحانيون مبارز و گفتمان ولايت فقيه در تحولات سال‌هاي بعد از پيروزي انقلاب و نهادهاي شكل گرفته كه پايه‌هاي اقتدار نظام را تشكيل مي‌دهند، بطور طبيعي گروه‌هاي انقلابي درون نظام كه با هژموني موجود هماهنگ نبوده‌اند، حذف شده‌اند. هدف آنان تأمين انسجام دروني نظام با حفظ مواضع خودشان قابل ارزيابي است.

 

* چه افراد، گروه‌ها يا نهادهايي در كنار گذاشتن و انزواي بخش بزرگي از انقلابيون در سال‌هاي پس از انقلاب تأثيرگذار بوده‌اند و از اين اقدامات چه هدفي را دنبال مي‌كنند؟

باتوجه به نقش روحانيون مبارز و گفتمان ولايت فقيه در تحولات سال‌هاي بعد از پيروزي انقلاب و نهادهاي شكل گرفته كه پايه‌هاي اقتدار نظام را تشكيل مي‌دهند، بطور طبيعي گروه‌هاي انقلابي درون نظام كه با هژموني موجود هماهنگ نبوده‌اند، حذف شده‌اند. هدف آنان تأمين انسجام دروني نظام با حفظ مواضع خودشان قابل ارزيابي است.

* به نظر شما چه اندازه گروهها و احزابي كه در اين سالها از قطار انقلاب پياده شده‌اند، توانسته‌اند در سال‌هاي پس از انقلاب در جامعه ايران تأثيرگذار باشند و آيا حضور اين گروه‌ها در جامعه احساس مي‌شود و يا انزوا پيشه كرده‌اند؟

به نظر مي‌رسد گروههايي كه به دنبال قدرت بوده‌اند بعد از اينكه از قطار انقلاب پياده شدند عملاً تأثيري در تحولات اجتماعي نداشته‌اند و منزوي شده‌اند. اما گروههايي كه بدنبال تحولات فرهنگي ـ اجتماعي بوده‌اند و ريشه تاريخي داشته‌اند فكر و گفتمان آنان درچند دهه گذشته بارورتر شده و مورد توجه جامعه به ويژه آگاهان جامعه قرار گرفته است.

منبع: نشریه دانشجویی سیمیا شماره هفتم پرونده ویژه 12 فروردین

 

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
بازرگان دوشادوش روحانیت نواندیش
محمد بسته‌نگار:درباره مرحوم مهندس بازرگان همین بس که وی به اتفاق آیت‌الله...
IMAGE
دینداری به شرط علم و آزادی
دکتر سید محمدمهدی جعفری:رویکرد قرآنی مهندس مهدی بازرگان برگرفته از تعالیم اولیه...
IMAGE
ب‍ازرگان، مردی که صدایش شنیده نشد
سهند ایرانمهر: امروز، سالگرد درگذشت #مهدی_بازرگان است. ‏پژوهشگر قرآن، نخستین...
IMAGE
پيام راهبردي بازرگان براي امروز ما
مهندس محمد توسلي: شصت سال قبل زنده یاد  مهندس مهدي بازرگان سخنراني "احتياج روز" را...
IMAGE
چهار مردان!
مهندس عبدالعلی بازرگان: جمعه بیست و نهم‌ دی‌ماه، بیست و سومین سال‌گرد درگذشت...
IMAGE
این دو نخست وزیر
علیرضا کفایی: مهندس بازرگان اولین نخست وزیر ایران پس از انقلاب بود و از همان...
IMAGE
بازرگان و سیاست خارجی
مصطفی قهرمانیان: – دکترین سیاست خارجی دولت موقت – – به‌مناسبت بیست‌و‌سومین...
IMAGE
این نام را به خاطر بسپارید :” مهدی بازرگان”
مجتبی نجفی: اصلاح طلبی به سبک بازرگان یعنی اینکه در میانه آتش و خونِ انقلاب از...
IMAGE
پلي براي عبور
دکتر حبیب الله پیمان: در چند دهه اخير به استثنای قشر کوچکی از نو كيسگان كه بخش عمده...
IMAGE
بیانیه ابوالفضل قدیانی درباره اعتراضات اخیر
ابوالفضل قدیانی، از فعالین سیاسی و از مبارزان دوران ستم‌شاهی و عضو موسس سازمان...

مصاحبه ها

IMAGE
مصدق به بازرگان اطمینان کامل داشت
گپ و گفتی با  هاشم صباغیان ، وزیر کشور دولت موقت: مجید بجنوردی: متن پیش رو خلاصه...
IMAGE
اصلاح‌طلبی تنها راهبرد واقع‌بینانه است/راهکار اصلی بازگشت به قانون اساسی است
گفت و گوی روزنامه همدلی با مهندس توسلی دبیر کل نهضت آزادی ایران: هرمز شریفیان ـ گفت...
IMAGE
کانون مکانی مناسب برای تمرین کار جمعی است
گفتگوی نشریه کانون فنی فارغ التحصیلان دانشکده فنی دانشگاه تهران با مهندس محمد...
IMAGE
توسعه سیاسی، راه حل توسعه اقتصادی و گذار از بحران‌های اجتماعی
پیشنهادات عماد بهاور، عضو نهضت آزادی ایران پس از اعتراضات شهری دیماه سال ۹۶در...
IMAGE
می‌شود بر میخ کوبید اما نمی توان روی آن نشست
گفتگوی زیتون با سعید مدنی پیرامون اعتراضات اخیر: از اعتراض به « گرانی » آغاز شد و...
IMAGE
شدت نابسامانی‌های اقتصادی اجتماعی از آستانه تحمل مردم عبور کرده
اسکان نیوز: اعتراضات چند روز اخیر تبعات و تحلیل های مختلفی را در پی داشته است....
IMAGE
طرح جدید ترافیک؛ هدفی خوب بدون تمهید شرایط
ارزیابی مهندس محمد توسلی از طرح LEZ در گفتگو با اسکان نیوز؛  مهندس محمد توسلی،...
IMAGE
حسین مردم‌حسینی | گفت‌وگوی منتشر نشده با زنده یاد حسین شاه‌حسینی
گفتگوی روزنامه اعتماد با زنده یاد حسین شاه حسینی: وحید جعفری-روزنامه اعتماد:...
IMAGE
ایستاد و زانو نزد
مصاحبه روزنامه آسمان آبی با مهندس محمد توسلی: عاطفه شمس-خبرنگار: کسانی که حسین...
IMAGE
عماد بهاور در گفت‌وگو با امتداد: هدف اصلی جریان اصلاح طلبی، اصلاح ساختارهای حقیقی قدرت است
امتداد – گروه سیاسی: چند ماه پس از حضور دوباره حسن روحانی در مقام ریاست جمهوری؛...