یزدی بهترین جانشین بازرگان بود

گفتگوی مهندس ابوالفضل بازرگان با تاریخ ایرانی 

فهیمه نظریبرادرزاده دبیرکل سابق نهضت آزادی می‌گوید جانشین فقید او راهش را ادامه داد و روش متفاوتی در پیش نگرفت. ابوالفضل بازرگان ویژگی ابراهیم یزدی را ارتباط نزدیکتر او با جوانان می‌داند که نه برآمده از اختلاف نظر با مهندس بازرگان که به اقتضای شرایط سنی آن دو بود. برادرزاده مهدی بازرگان و عضو شورای مرکزی نهضت آزادی در گفت‌وگو با «تاریخ ایرانی»، میراث یزدی را برای سیاست‌ورزان نهضتی و غیرنهضتی همان میراث بازمانده از پایه‌گذاران این حزب یعنی رعایت اخلاق و تقوای سیاسی، اصلاح‌طلبی، میانه‌روی و تلاش برای گسترش گفتمان آن در جامعه می‌داند

شیوه و منش تشکیلاتی و سیاسی دکتر ابراهیم یزدی چه تفاوتی با مهندس بازرگان داشت؟

با توجه به تفاوت‌هایی که از نظر سن، رشته تحصیلی، مدت و شیوه سیاست‌ورزی و محیط فعالیت این دو شخصیت از سال ۱۳۳۹ تا بهمن ۱۳۵۷ وجود داشت، به طور طبیعی تفاوت‌هایی در شیوه و منش تشکیلاتی و سیاسی میان آن دو بزرگوار قابل انتظار بود؛ ولی به علت اعتقاد و پایبندی هر دو شخصیت به اصول مشترک عقیدتی، اخلاقی و مدیریتی، این تفاوت‌ها منجر به بروز اختلافات اساسی نمی‌شد و یزدی، همانند شهید مصطفی چمران، همواره خود را شاگرد و پیرو راه بازرگان می‌دانست و روش اساسا متفاوتی با روش بازرگان در پیش نگرفت. البته، بنا بر آموزه‌های انسان‌ساز قرآن مجید، سنت پیامبر گرامی اسلام(ص) و سیره امام علی(ع)، نه بازرگان انتظار پذیرش و پیروی بی‌چون‌و‌چرا و بدون تفکر و خردورزی، اندیشه و گفتار و رفتارش را از یزدی و دیگران داشت و نه یزدی در بیان مواضع و نظراتش از صراحت و شفافیت، در عین احترام و فروتنی، فروگذاری می‌کرد. بازرگان نیز، فارغ از ارشدیت سنی و موقعیت سازمانی و اجتماعی‌اش، همواره شنوای نظرات انتقادی و اصلاحی دیگران و اهل تعامل سازنده بود. البته یزدی به لحاظ تشکیلاتی می‌توانست ارتباط نزدیکتری با جوانان برقرار کند و بیشتر باعث گسترش کمی حزب در میان نسل جوان شود.

نهضت آزادی در دوران دکتر یزدی چه افت‌وخیزهایی نسبت به دوران پیش از آن داشت؟

جایگزینی شخصیت فرهمند (کاریزماتیک) و محبوبی مانند بازرگان برای هر سیاست‌ورزی دشوار می‌نمود و دبیرکل پس از او می‌توانست نهضت را از نظر اداره‌ و اثرگذاری بر جامعه با مشکل روبه‌رو کند؛ ولی با توجه به ویژگی‌های برجسته‌ یزدی و پیروی او از الگوهایی که پیشگامان نهضت آزادی، به ویژه بازرگان، به یادگار گذارده بودند، او توانست انسجام فکری و تشکیلاتی نهضت آزادی را حفظ کند و خود نیز به چهره‌ا‌ی محبوب در میان گردانندگان، اعضای نهضت آزادی و قشر جوان و دانشگاهی کشور تبدیل شود. البته با توجه به تغییرات و نوسانات سیاسی و اجتماعی، افت‌وخیزهایی در دوره‌ مدیریت یزدی پیش آمد ولی چندان چشمگیر و دگرگون‌کننده نبود.

یزدی چه میزان توانست گفتمان نهضت آزادی را در سطح جامعه نشر دهد؟

با توجه به تاکیدی که همواره در نهضت آزادی بر ضرورت کار جمعی وجود داشته است، یزدی نیز تعامل اثربخشی با سیاست‌ورزان دیگر و نسل جوان جامعه داشت و موفقیت ارزشمندی در تداوم گفتمان نهضت آزادی و انتشار آن در سطح جامعه به دست آورد، به گونه‌ای که به رغم همه‌ محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های تحمیل‌شده بر نهضت آزادی، گفتمان نهضت به تدریج به گفتمان غالب در فضای سیاسی ایران تبدیل شد و امروزه این گفتمان در زبان بسیاری از اصلاح‌طلبان و اعتدال‌گرایان جاری است. به بیان دیگر، نهضت آزادی توانسته است با وجود محدودیت سازمانی و محروم بودن از امکان فعالیت آزاد سیاسی نقش و رسالتش را در آگاهی‌بخشی، گفتمان‌سازی و الگوگذاری به خوبی ایفا کند.

نهضت آزادی چه نظری درباره کاندیداتوری یزدی در دو انتخابات ریاست‌جمهوری ۷۶ و ۸۴ داشت؟

در هر دو دوره‌ انتخابات در سال‌های ۷۶ و ۸۴، نهضت آزادی دکتر یزدی را مناسب‌ترین نامزد ریاست‌جمهوری می‌دانست؛ ولی با ردصلاحیت او از سوی شورای نگهبان قانون اساسی، نهضت آزادی گزینه‌ ارجح از میان نامزدهای تایید صلاحیت شده را به عنوان نامزد مورد حمایتش اعلام کرد. در دور اول انتخابات سال ۸۴، نهضت آزادی از آقای دکتر معین حمایت کرد و در دور دوم که رقابت میان آقایان هاشمی رفسنجانی و احمدی‌نژاد بود، آقای هاشمی را به عنوان نامزد ارجح مورد حمایت قرار داد.

میراث یزدی برای سیاست‌ورزان ایرانی نهضتی و غیرنهضتی چه می‌تواند باشد؟

میراث یزدی برای سیاست‌ورزان نهضتی و غیرنهضتی در واقع همان میراث بازمانده از پایه‌گذاران نهضت آزادی (سحابی، بازرگان و طالقانی) یعنی رعایت اخلاق و تقوای سیاسی، اصلاح‌طلبی، میانه‌روی، رواداری (مدارا)، ثبات عقیده و روش، صبر در برابر مشکلات و فشارها و تلاش برای گسترش گفتمان نهضت آزادی در جامعه است.

چقدر نهضت آزادی در دوره یزدی به جریانات سیاسی درون حاکمیت نزدیکتر و از نظر گفتمانی به اصلاح‌طلبان شبیه‌تر شد؟

همانند دوره‌ دبیرکلی بازرگان، نهضت آزادی در دوره‌ یزدی نیز کوشش کرد ضمن حفظ مواضع و گفتمان اصولی‌اش، با جریان‌های درون حاکمیت تعامل و گفت‌و‌گو داشته باشد ولی معمولا با مقاومت و عدم استقبال آن‌ها روبه‌رو می‌شد و به نظر می‌رسید آن‌ها خود را ناچار می‌بینند که مرزبندی مشخصی با نهضت داشته و خطوط قرمزی را رعایت کنند. با وجود این، می‌توان با اطمینان ادعا کرد که اصلاح‌طلبان به تدریج گفتمان نهضت آزادی را پذیرفته و به آن نزدیکتر شده‌اند و این گرایش مبارک را می‌توان دستاورد بزرگ صبر و تلاش مسئولان نهضت آزادی به شمار آورد.

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
خداحافظ طاهرآقا
درباره طاهر احمدزاده موسس کانون نشر حقایق اسلامی مشهد محمد هادی هادی زاده یزدی:...
IMAGE
خاطراتی از طاهر احمد زاده
مهندس محمد توسلی: می خواهم به طور خلاصه و به بهانه درگذشت مرحوم طاهر احمدزاده هروی...
IMAGE
راهبرد پیش رو: "تقويت فرآيند گذار به دموكراسي"
مهندس محمد توسلی: در دوران دوازدهمين انتخابات رياست جمهوري اردیبهشت 1396 و همچنين...
IMAGE
صفر ریال/خاطره مرحوم احمدزاده از سفر مهندس بازرگان بعنوان نخست وزیر به خراسان
محسن قناويزچي: طاهر احمد زاده بزرگ مردی است که تکرار شدنی نیست. خاطرم هست پس از...
IMAGE
غروب خورشید یک اسطوره
حسن یوسفی‌اشکوری:   اصطلاحات و عناوین در زبان رایج و محاوره‌ای فارسی دیری است که...
IMAGE
طاهرآقا احمدزاده؛ هفت دهه مبارزه
مرتضی کاظمیان : انگار همین دیروز بود، بهار ۱۳۸۰؛ از زیر چشم‌بند و در محوطه کوچک...
IMAGE
طاهرآقا، آخرین آزاده قلندرِ خراسانی
حسن فرشتیان: اولین بار او را در آغوش مردمانی دیدم که عاشقانه او را در خیابان‌های...
IMAGE
همراه با بسته‌نگار
دکتر سیدمحمدمهدی جعفری: در بهار ۱۳۴۰ به انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه شیراز...
IMAGE
از او یک ترک اولی ندیده‌ام بمناسبت بزرگداشت محمد بسته نگار
مهندس لطف الله میثمی: با محمد بسته‌نگار از بدو ورودش به دانشکده حقوق دانشگاه...
IMAGE
بسته نگار،نگار ما
تقی رحمانی: ارج  نهادن به بسته نگار که نامش محمد است برای  امثال من در چند نکته مهم...

مصاحبه ها

IMAGE
خاطراتی از ۶۰ سال مبارزه، بازخوانی مصاحبه با مرحوم طاهر احمدزاده
کانون به یک پایگاه مهم برای نهضت ملی تبدیل شد و پس از کودتا هم نقش عمده‌ای در نهضت...
IMAGE
تقویت روند کادرسازی علمی در دانشگاه‌ها
تشکیل انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه در گفت‌وگوی «آسمان آبی» با مهندس محمد توسلی:...
IMAGE
تهران و بحران زلزله
گفت و گو با مهندس محمد توسلی: زلزله کرمانشاه و تبعات بعد از آن بهانه‌ای شد تا...
IMAGE
بیانیه های الجزایر در گفتگو با بهزاد نبوی
گفتگوی سایت جماران با مهندس بهزاد نبوی: بهزاد نبوی در این گفت و گو، به بازخوانی،...
IMAGE
چالش های اصلی مدیریت شهر تهران
محافظه کاران نمی خواهند رانت ها را از دست بدهند  گفت وگوی روزنامه آرمان با مهندس...
IMAGE
بازخوانی مصاحبه مهندس توسلی با صدا پیرامون پیامد های اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری
گفت وگوی هفته نامه صدا با مهندس محمد توسلی: زمانی که دانشجویان انجمن‌های اسلامی...
IMAGE
درس ها و عبرت هایی از اشغال سفارت آمریکا
گفت و گوی نشریه دانشجویی مدار با مهندس محمد توسلی:   دانشجویان همواره  قلب تپنده...
IMAGE
تولد کوروش را به‌نام روز همبستگی اقوام ایرانی نامگذاری کنید
 گفت و گوی مهندس امیر خرم با روزنامه آسمان آبی: از زمانی که از تعامل سه‌حوزه تمدنی...
IMAGE
از جریان نفوذی شکست خوردیم. گفتگو با ابراهیم یزدی
سید مهدی دزفولی - تاریخ ایرانی: دکتر ابراهیم یزدی از چهره‌های شناخته‌شده و...
IMAGE
ضرورت گسترش دموکراسی مشارکتی برای پر کردن شکاف‌های قومی در خاورمیانه
گفتگوی روزنامه همدلی با دکتر حبیب الله پیمان: وضعیت آشفته منطقه خاورمیانه،...