جایگاه فعالیت دانشجویی در توسعه پایدار

mtavassoli 1

محمد توسلی


در دهه سی به ویژه سال‌های ۴۰- ۳۵ که در دانشکده فنی دانشگاه تهران بودم فضای سیاسی کشور و دانشگاه متفاوت بود. در سال ۳۵ فضای بسته بعد از کودتای ۲۸ مرداد سال ۳۲ ادامه داشت، ولی دانشجویان فعال و شاداب بودند. به مناسبت ۱۶ آذر اجتماعی در پله‌های ورودی داخل سالن دانشکده فنی برگزار می‌شد و دسته گلی به یاد سه دانشجوی مظلوم دانشکده فنی روی پله‌ها قرار می‌گرفت و یک نفر با آگاهی از امکان بازداشت حتی با اعلام سکوت یاد آنان را گرامی می‌داشت و بازداشت می‌شد؛ البته بازداشت‌ها یک یا دو ماه بیشتر نبود و مشکلی برای ادامه تحصیل آن‌ها در پی نداشت. این برنامه تا سال ۳۹ ادامه داشت. در سال ۳۹ که فضای سیاسی جدیدی در زمان کندی در کشور پدید آمد و جبهه ملی دوم و سپس در سال ۱۳۴۰ نهضت آزادی ایران تشکیل شد، برای اولین بار روز ۱۶ آذر دانشجویان ضمن راهپیمایی در داخل دانشگاه در مقابل ساختمان دانشکده حقوق جمع شدند و دو تن از دانشجویان به این مناسبت سخنرانی کردند. یکی از سخنرانان شادروان خانم پروانه اسکندری بود که در سال‌های بعد با زنده‌یاد داریوش فروهر رهبر حزب ملت ایران ازدواج کرد. سال‌های ۳۹ و ۴۰ اوج جنبش دانشجویی ایران در دهه‌های قبل از انقلاب است و با جنبش دانشجویی جهانی ارتباط نزدیک داشت. کنفرانس جهانی دانشجویان (ISC) نشریاتی درباره سابقه جنبش دانشجویان ایران منتشر کرد و روز ۱۶ آذر را به‌عنوان روز جهانی دانشجو اعلام کرد. ۱۶ آذر در سال ۱۳۴۰ با حضور گسترده ۱۲ هزار نفری دانشجویان در داخل دانشگاه برگزار شد. اما اول بهمن سال ۱۳۴۰ در فضای سیاسی ملتهب که شاه به دنبال حذف دکتر امینی نخست وزیر مورد حمایت آمریکا بود تا خود مجری برنامه‌ها باشد، اجتماع و تظاهرات دانشجویان در داخل دانشگاه با یورش گارد ویژه و کماندوهای رژیم شاه روبرو شد و فاجعه‌ای رخ داد که چکیده آن در اعلامیه تاریخی دکتر فرهاد رئیس دانشگاه تهران که خود در ساختمان دبیرخانه، شاهد صحنه‌های خون‌آلود و دل‌خراش دانشگاه بودند به تصویر کشیده شده است:
«امروز یکشنبه اول بهمن‌ماه ساعت یازده و ربع عده نظامی بدون آنکه اتفاقی مداخله آنان را ایجاب نماید به محوطه دانشگاه وارد شده و جمعی از دانشجویان را مضروب و مجروح نموده‌اند. دانشگاه نسبت به این عمل رسماً اعتراض و تقاضای رسیدگی و تعقیب مرتکبین و مجازات آنان را از دولت نموده است و مادامی که نتیجه رسیدگی به دانشگاه اعلام نشود این‌جانب و روسای دانشکده‌ها از ادامه خدمت در دانشگاه معذور خواهیم بود».
همزمان با توسعه جنبش دانشجویی در ایران، دانشجویان ایرانی خارج از کشور نیز ابتدا در سال ۱۳۳۹ کنفدراسیون دانشجویان ایران در اروپا را تأسیس کردند (CISE) و پس از برگزاری کنگره‌های لندن و پاریس نهایتاً در ژانویه ۱۹۶۳ (آذرماه ۱۳۴۱) با پیوستن فدراسیون آمریکا، کنگره کنفدراسیون جهانی دانشجویان ایرانی در شهر لوزان سویس برگزار شده در این کنگره، زنده یاد دکتر علی شریعتی، از سوی فدراسیون پاریس جریان ملی و اسلامی دانشجویی را نمایندگی می‌کرد و پرویز نیکخواه از فدراسیون انگلیس جریان چپ مارکسیست را. من نیز که مهرماه سال ۱۳۴۱ برای ادامه تحصیل با پذیرش دکترا در رشته حمل‌ونقل و ترافیک به آلمان رفته بودم با معرفی رسمی سازمان دانشجویان دانشگاه تهران به عنوان نماینده در این کنگره حضور پیدا کردم و پیام دانشجویان دانشگاه تهران را قرائت کردم. مطرح کردن شعار «اتحاد، مبارزه، پیروزی» دانشگاه تهران در این کنگره تا حدی التهاب دو جریان دانشجویی را برای تمرکز بر وجوه اشتراک و منافع ملی کاهش داد.
اما در سال ۱۳۳۵ که وارد دانشکده فنی شدم با سابقه خانواده مذهبی و آشنایی با زبان عربی، قرآن و معارف اسلامی که در جلسات آموزشی دوران دبستان و دبیرستان کسب کرده بودم و علاقه‌مندی به فعالیت اجتماعی به طور طبیعی جذب عضویت و فعالیت انجمن اسلامی دانشجویان شدم و با افکار و اندیشه‌ها و منش زنده‌یاد مهندس بازرگان در جلسات سخنرانی و البته نزدیک‌تر در کلاس درس دانشکده آشنا شدم و شب‌های جمعه در جلسات تفسیر قرآن مرحوم آیت‌الله طالقانی در مسجد هدایت با آموزه‌های قرآنی راهبردی که به زبان روز و قابل‌فهم نسل ما ارائه می‌شد آشنا شدم و به‌تدریج فعالیت‌های جمعی در انجمن و فعالیت سیاسی جبهه ملی دوم و سپس پیدا کردن هویت تشکیلاتی در نهضت آزادی ایران بر پایه باورهای دینی و تحلیل‌های سیاسی ـ اجتماعی به‌تدریج شخصیت فرهنگی، اجتماعی و سیاسی بنده شکل گرفت، به طوری که در سال ۱۳۴۱ که برای ادامه تحصیل به آلمان رفتم به طور خودجوش زمینه‌های شکل‌گیری و تشکیل گروه فارسی زبان اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا را فراهم کردم که به‌تدریج با پیگیری و همکاری دیگران در سال ۱۳۴۴ به ثمر نشست و همین روند در همه سال‌های حضور در خارج از کشور و از سال ۱۳۴۶ در ایران تا امروز ادامه داشته است. بررسی چنین فرایندی در زندگی همه کسانی که به طور مستمر در فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در طول چند دهه عمر خود پایدار بوده‌اند چون مهندس عزت‌الله سحابی، دکتر ابراهیم یزدی، مهندس علی‌اکبر معین‌فر، دکتر حبیب‌الله پیمان، مهندس هاشم صباغیان، مهندس لطف‌الله میثمی و... نشان می‌دهد که آنان در دوران دانشجویی در فضایی حضور داشته‌اند که ابتدا شخصیت فرهنگی ـ اجتماعی آنان شکل گرفته است و سپس وارد عرصه سیاسی شده‌اند و این رمز پایداری آن‌ها بوده است.
بر اساس این تجربه تاریخی توصیه بنده در سال‌های گذشته همواره به اعضای انجمن‌های اسلامی دانشجویان این بوده است که در برنامه‌ریزی‌های خود توسعه فرهنگی و اجتماعی دانشجویان را به لحاظ تقویت مبانی اعتقادی، آشنایی با تاریخ معاصر و تقویت روحیه کار جمعی در اولویت قرار دهند. طبیعی است حضور در عرصه سیاسی متناسب با شرایط و امکانات دانشجویی و آشنایی با تحلیل مسائل و اظهار نظر و نقد قانونمند عملکرد مسئولان می‌تواند به موقع بخشی از برنامه تقویت شخصیت اجتماعی آنان در دوران دانشجویی باشد. تجربه نشان داده است دانشجویانی که قبل از شکل‌گیری شخصیت فرهنگی ـ اجتماعی آنان وارد عرصه سیاسی به ویژه رادیکال آن، خارج از ظرفیت دوران دانشجویی، شده‌اند فعالیت آنان در این عرصه پایدار نبوده و عموماً بعد از مواجهه با شرایط سخت از فعالیت سیاسی فاصله گرفته‌اند.
طرفه آنکه، در کشورهای توسعه یافته همزمان با برنامه تحصیل دانشجویان زمینه و تسهیلات لازم را برای فعالیت‌های اجتماعی مختلف دانشجویان فراهم می‌کنند تا دانشجویان متناسب با ذوق و علاقه خود ضمن برنامه تحصیلی در برنامه اجتماعی مورد علاقه خود نیز مشارکت کنند؛ زیرا شکل‌گیری شخصیت اجتماعی دانشجو، که سرمایه اجتماعی هستند، در کنار آموزش رشته تحصیلی برای توانمندسازی و ارائه خدمات بعدی او در فرآیند توسعه پایدار بسیار مؤثر می‌باشد. به طور کلی دانشگاه باید مهد پرورش جوانان و مظهر امید و آینده کشور باشد و لذا فارغ‌التحصیلان دانشگاهی که فضای شاداب و آزاد برای فعالیت اجتماعی آنان فراهم نشده باشد نمی‌توانند مدیران لایقی برای تصدی برنامه‌های سازندگی و توسعه آینده کشورشان باشند.
نسل ما در دانشگاهی تربیت شده است؛ اگر چه فضای جامعه کم و بیش بسته بوده، اما دانشگاه از استقلال نسبی برخوردار بوده که در لحن نامه دکتر فرهاد رئیس دانشگاه تهران به خوبی منعکس است.
به امید تقویت فضای آزاد و با نشاط دانشگاه‌ها و فراهم شدن تقویت فعالیت فرهنگی، اجتماعی و سیاسی دانشجویان با بهره‌گیری از هفت دهه تجربه جنبش دانشجویی و زمینه‌سازی برای سازندگی و توسعه پایدار کشور.
منبع: دوماهنامه چشم‌انداز ایران شماره ۹۴

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
«زن»، «چهل‌سالگی» و «مریم میرزاخانی»
ناهید توسلی : مرگ پایان کبوتر نیست! هر روز و شب، ‌میلیون‌ها آدمی‌زاده، هم‌زمان،...
IMAGE
مسئولیت؛ فرصتی برای خدمت به مردم‎
 عبدالله نوری: «وَ لا تُصَعِّرْ خَدَّکَ لِلنَّاسِ وَ لا تَمْشِ فِی الْأَرْضِ...
IMAGE
دردهای زنان زندانی هم‌زمان با پهن کردن فرش قرمز در اوین
نرگس محمدی:  روز پنج‌شنبه با صدای مریم که دنبال مانتوی آزیتا بود و پشت سر هم...
IMAGE
زوال تدریجی یک توهم
محمدمجتهد شبستری: ۱_ با ورود افکار و علوم سیاسی جدید به ایران در آغاز قرن بیستم،...
IMAGE
نقش مردم و سنت الهي در تحولات اجتماعي
مهندس محمد توسلي :   متن تنظیم شده سخنراني در برنامه گراميداشت سالگرد پيروزي...
IMAGE
راهبرد اصلاحات
مهندس محمد توسلی:    تحولات اخیر در کشور های منطقه به ویژه در تونس و مصر، بررسی...
IMAGE
اصلاح‌طلبان و ضرورت گذار از کنش به منش
امیر خرم: سخن امروز سرکار خانم خداکرمی، عضو محترم شورای شهر تهران، در اعتراض به...
IMAGE
تفاوت جايگاه شوراها در ايران و انگليس
مهندس محمد توسلی: منتخبين پنجمین دوره شوراهاي شهر و روستا كمتر از دو ماه بعد،...
پانزده سال پیش در چنین روزی
محمدجواد اکبرین: پانزده سال پیش در چنین روزی نامه تاریخیِ آیت‌الله طاهری اصفهانی...
IMAGE
درباره بنی صدر سازی روحانی
سیدمصطفی تاج زاده: هشدار رهبر درباره دوقطبی نشدن فضای کشور بهانه جدید دلواپسان...

مصاحبه ها

IMAGE
تاج زاده: گزارش حمله به کوی در 78 را منتشر نمی‌کنند!
علی اصغر شفیعیان، انصاف نیوز: قبل از مصاحبه با سیدمصطفی تاج زاده قرار شد که موضوع...
IMAGE
پاسخ به مطالبات تاریخی و نیاز مردم، گفتگوی شرق با مهندس محمد توسلی
پس از برگزاری انتخابات پرشور شورای شهر دو موضوع مهم در اولویت گروه‌های مختلف قرار...
IMAGE
استعفا از شوراي شهر نقض رأي مردم تلقي مي شود
گفت و گو با محمد توسلی اولین شهردار تهران بعد از انقلاب: انتخاب شهردار تهران، اين...
IMAGE
انتظارات از منتخبان پنجمین شوراهای شهری، گفتگو با مهندس محمد توسلی
گفت و گو با محمد توسلی:نگاهی به پیشینه طرح مدیریت واحد شهری مهندس محمد توسلی،...
صفایی فراهانی: انتخابات ۹۶ یک رفراندوم بود؛ روحانی موانع را به صراحت با مردم در میان بگذارد
مصاحبه ایلنا با محسن صفایی‌فراهانی:   محسن صفایی فراهانی با کارنامه‌ای از معاونت...
فائزه هاشمی: به نظر می‌رسد آقای صادق لاریجانی یک دور هم قانون اساسی را نخوانده
کلمه – گروه خبر: فائزه هاشمی، با تاکید بر اینکه دادستانی باید در مقابل سخنان امام...
IMAGE
مدیریت شهری نیاز به تحولات گسترده ای دارد، نگاه شهروندمدار جایگزین نگاه قدرتمدار شود
مهندس محمد توسلی در گفت‌وگو با «آرمان»: نگاه شهروندمدار جایگزین نگاه قدرتمدار...
IMAGE
نیاز به شهردار خلاق و غیرسیاسی داریم گفت‌وگو با صدیقه وسمقی؛
زیتون-ریبوار کوهستانی:انتخابات دوره پنجم شوراهای شهر و روستا در ایران را از...
IMAGE

روحانی توانایی بالایی برای تعامل با راس قدرت دارد، گفتگو با احمد سلامتیان
زیتون-ریبوار کوهستانی: جمهوری اسلامی ساخت سیاسی و حقوقی پیچیده‌ای دارد. این...
IMAGE
ثروت افسانه‌ای نفت به باد رفت
محسن صفایی فراهانی می‌گوید اصلاح ساختار اقتصاد ایران و ایجاد رونق اقتصادی برای...