یادآوری یک واقعه تاریخی: حکم دادگاه سران نهضت آزادی صادر شد

Mohakeme

در روز ۱۶ دی‌ ۱۳۴۲ دادگاه نظامی تهران حکم خود را درباره بنیانگذاران و اعضای ارشد نهضت آزادی ایران صادر کرد.

در پی اعلام اصلاحات ارضی و انقلاب سفید از سوی محمدرضا شاه پهلوی، نهضت آزادی در سوم بهمن ۱۳۴۱ اعلامیه‌ای در اعتراض به انقلاب سفید منتشر کرد که با واکنش تند حکومت مواجه شد و باعث دستگیری سران و عده دیگری از فعالان نهضت شد. به دنبال بازداشت این افراد از جمله آیت‌الله طالقانی، مهندس مهدی بازرگان و دکتر یدالله سحابی، محاکمه آنان در سال‌های ۱۳۴۲ و ۱۳۴۳ به اتهام اقدام بر ضد امنیت کشور، ضدیت با سلطنت مشروطه و اهانت‌های گستاخانه به مقام شامخ سلطنت در دادگاه نظامی برگزار شد.

محاکمه سران نهضت آزادی از روز سی‌ام مهر ۱۳۴۲ آغاز شد. دادگاهی که پس از محاکمه مصدق، مهم‌ترین دادگاه سیاسی تشکیل‌شده در دوران حکومت محمدرضا شاه پس از کودتای ۲۸ مرداد به شمار می‌آمد و به همین دلیل بسیاری از مردم‌‌ همان زمان آن را پیگیری می‌کردند. در ابتدای جلسه رییس دادگاه از بازرگان پرسید: سواد دارید؟ بازرگان گفت: «جزیی!» و خنده حاضران بلند شد. طالقانی هم حاضر به جوابگویی سوالات رییس دادگاه نشد و گفت: «چون دادگاه را قانونی نمی‌دانم، یک کلمه حرف نمی‌زنم، لیکن وکلای مدافع من اجازه دارند دلایل غیرقانونی بودن دادگاه را توضیح دهند.» پس از اعتراض وکلای متهمان به صلاحیت دادگاه، در جلسه ۱۷ آذر ۴۲، دادگاه صلاحیت خود را تایید کرد و به این ترتیب سران نهضت آزادی برای اعتراض به این موضوع تا پایان محاکمه سکوت کردند. تنها در آخرین جلسه دادگاه بود که آیت‌الله طالقانی سکوت خود را شکست و با قرائت آیاتی از سوره والفجر به مقامات حکومتی درباره عاقبت اقداماتشان هشدار داد: «الم‌ تر کیف فعل ربک بعاد، ارم ذات المعاد... آیا نمی‌نگری که پروردگارت با عاد چه کرد؟ با آن کاخ‌های افراشته ارم؟»

به هر ترتیب با پایان دادرسی، دادگاه سران و اعضای نهضت آزادی ایران، در روز شانزدهم دی ۱۳۴۲ پس از ۳۱ جلسه محاکمه، رای به محکومیت متهمان داد. بر اساس این حکم آیت‌الله طالقانی به ۱۰‌ سال حبس، مهندس بازرگان به ۱۰ سال حبس، دکتر یدالله سحابی، دکتر عباس شیبانی و احمدعلی بابایی به شش سال زندان، مهندس عزت‌الله سحابی، ابوالفضل حکیمی و محمدمهدی جعفری هر کدام به چهار سال حبس و پرویز عدالت‌منش به یک سال حبس محکوم شدند.

پس از پایان محاکمه تمامی متهمان به جز آیت‌الله طالقانی به حکم صادره اعتراض و درخواست کردند اتهام آنان در یک دادگاه صالح رسیدگی شود. متهمان پرونده پس از دادگاه بدوی به زندان قصر منتقل شدند و با گذشت مدتی در اواخر اسفند‌‌ همان سال قرار شد دادگاه تجدیدنظر برگزار شود اما این دادگاه در ‌‌نهایت فروردین‌ماه ۱۳۴۳ شروع به دادرسی کرد.

در دادگاه تجدیدنظر به جز آیت‌الله طالقانی بقیه متهمان از خود دفاع کردند و دفاعیات بازرگان به متنی مهم برای مبارزان سیاسی آن روزگار تبدیل شد. در‌‌ همان جا بود که بازرگان پیش‌بینی کرد که آن‌ها آخرین گروهی هستند که از راه قانونی خواسته خود را پیگیری می‌کنند. بعد از پایان رسیدگی به اتهامات رهبران نهضت آزادی در دادگاه تجدیدنظر که ۸۰ جلسه به طول انجامید، به فاصله‌ کوتاهی حکم قطعی برای متهمان صادر شد. بر اساس این حکم جز تغییری کوچک در حکم دکتر یدالله سحابی، که به خاطر ۳۷ سال خدمات فرهنگی و دانشگاهی از شش سال به چهار سال کاهش یافت، باقی احکام دادگاه بدوی به‌‌ همان شکل مورد تایید قرار گرفت.

 

منبع:تاریخ ایرانی

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
چشم انداز پارلمان شهري
مهندس محمد توسلی:  در آستانه برگزاري انتخابات پنجمين دوره شوراهاي شهر و روستا،...
IMAGE
" بازرگان طرفدار تز اسلام منهای روحانیت نبود"
علی مطهری، نایب‌رییس مجلس شورای اسلامی، در یادداشتی که خبرگزاری ایسنا آن را...
IMAGE
وفاق ملّي، راهبرد تقابل با بحران­ها، بیانیه نهضت آزادی ایران پیرامون حملات تروریستی تهران با امضای دکتر ابراهیم یزدی
میزان: نهضت آزادی ایران با صدور بیانیه ای با امضای دکتر ابراهیم یزدی، عملیات...
کاسبی تروریسم
سید مصطفی تاجزاده : اول ۱٫منطقی ترین و طبیعی ترین عکس العمل هر ایرانی برابر عملیات...
هیچ کس از نقد خود کم نشد!
تقی رحمانی: بعد از سخنان رهبری نظام در روز «چهارشنبه خونین» و نقدهای گوناگون به...
چرا رهبری «آتش به اختیار» می‌دهد؟
مرتضی کاظمیان : «من به همه‌ی آن هسته‌های فکری و عملیِ جهادی، فکری، فرهنگی در...
با تروریسم چه باید کرد؟
فرخ نگهدار: ۱. طرح مساله  انتظار عمومی این است که در روزها و ماه ها و سال های آتی...
IMAGE
تنش میان عربستان و قطر در سه پرده
کریم پورحمزاوی:   پرده اول تاریخ دولت کنونی قطر و سیاست‌های اقتصادی و داخلی و...
IMAGE
اطلاعات روحانی و مراسم سحابی‌ها و صابر
مرتضی کاظمیان: مراسم بزرگداشت این سه مشعل ایران‌دوستی، قرار بود در تالار انجمن...
IMAGE
حبیب‌الله آشوری و «جنگ عمامه»
حسن یوسفی‌اشکوری: نمی‌دانم چه رخ داده که این روزها بار دیگر برخی در ایران نبش قبر...

مصاحبه ها

IMAGE
پاسخ به مطالبات تاریخی و نیاز مردم، گفتگوی شرق با مهندس محمد توسلی
پس از برگزاری انتخابات پرشور شورای شهر دو موضوع مهم در اولویت گروه‌های مختلف قرار...
IMAGE
استعفا از شوراي شهر نقض رأي مردم تلقي مي شود
گفت و گو با محمد توسلی اولین شهردار تهران بعد از انقلاب: انتخاب شهردار تهران، اين...
IMAGE
انتظارات از منتخبان پنجمین شوراهای شهری، گفتگو با مهندس محمد توسلی
گفت و گو با محمد توسلی:نگاهی به پیشینه طرح مدیریت واحد شهری مهندس محمد توسلی،...
صفایی فراهانی: انتخابات ۹۶ یک رفراندوم بود؛ روحانی موانع را به صراحت با مردم در میان بگذارد
مصاحبه ایلنا با محسن صفایی‌فراهانی:   محسن صفایی فراهانی با کارنامه‌ای از معاونت...
فائزه هاشمی: به نظر می‌رسد آقای صادق لاریجانی یک دور هم قانون اساسی را نخوانده
کلمه – گروه خبر: فائزه هاشمی، با تاکید بر اینکه دادستانی باید در مقابل سخنان امام...
IMAGE
مدیریت شهری نیاز به تحولات گسترده ای دارد، نگاه شهروندمدار جایگزین نگاه قدرتمدار شود
مهندس محمد توسلی در گفت‌وگو با «آرمان»: نگاه شهروندمدار جایگزین نگاه قدرتمدار...
IMAGE
نیاز به شهردار خلاق و غیرسیاسی داریم گفت‌وگو با صدیقه وسمقی؛
زیتون-ریبوار کوهستانی:انتخابات دوره پنجم شوراهای شهر و روستا در ایران را از...
IMAGE

روحانی توانایی بالایی برای تعامل با راس قدرت دارد، گفتگو با احمد سلامتیان
زیتون-ریبوار کوهستانی: جمهوری اسلامی ساخت سیاسی و حقوقی پیچیده‌ای دارد. این...
IMAGE
ثروت افسانه‌ای نفت به باد رفت
محسن صفایی فراهانی می‌گوید اصلاح ساختار اقتصاد ایران و ایجاد رونق اقتصادی برای...