بازرگانی که من شناختم

لطیف صفری*


ارادت من به مرحوم مهندس بازرگان و همفکرانشان به‌خصوص مرحومان دکتر سحابی و مهندس سحابی به سال‌های ۴٧ و ۴٨ برمی‌گردد. در آن زمان من دانشجوی دانشگاه تهران بودم و فضای دانشگاه تقریباً تحت‌تأثیر افکار این بزرگواران بود. در سال‌های ۵١ و ۵٢ در زمان تحصیل دانشگاه، معلم دبیرستان بودم. دبیرستان ما در جنوب‌شهر در منطقه نعمت‌آباد قلعه‌مرغی که منطقه بسیار فقیری بود، قرار داشت. همکاران آن مدرسه ٩٠ درصد مخالف رژیم و اکثر آن‌ها از فرهنگیان مناطق کردستان و کرمانشاه بودند که به آن مکان فرستاده شده‌ بودند؛ اکثرا هم تحصیلات لیسانس و بالای لیسانس داشتند. طبیعی بود که در این محیط بحث‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی زیاد باشد. گرایش‌های مختلف هم در مدرسه وجود داشت. بعضی معلمان اهل نماز‌شب بودند و بعضی تفکرات چپ یا راست داشتند و طرفدار گروه و اندیشه‌های مختلف بودند؛ ولی همه در یک وجه مشترک بودند و آن موضع‌گیری در برابر رژیم بود. این مدرسه کانون مبارزه شده ‌بود. یک نفر که آن زمان از زندان آزاد شده بود، از مشی بازرگان و آیت‌الله طالقانی در زندان تعریف می‌کرد که برای من سازنده بود. یکی از همکارانم در دبیرستان از طریق یکی از آشنایانش که در کارخانه مهندس بازرگان کار می‌کرد، برنامه گذاشته بود که ما خدمت ایشان برویم که یکی از روزهای به‌یاد‌ماندنی برای من بود. ما‌‌ همان روز از زبان مرحوم بازرگان ‌شنیدیم که آینده به‌خوبی رقم می‌خورد و یکی از امیدهای مردم آیت‌الله خمینی‌ (ره) است؛ اما آنچه که بیشتر از همه من را به آقای بازرگان علاقه‌مند کرد، این بود که ایشان به‌عنوان رئیس دولت از جانب امام انتخاب شدند. من هم جزء کسانی بودم که در استان کرمانشاه فعال بودم. در اولین روزهایی که امام پیام دستور تشکیل جهاد را داد، من به منطقه اسلام‌آباد رفتم و جهادسازندگی اسلام‌آباد‌ غرب را تشکیل دادم و خوشبختانه هفت، هشت ماه در جهاد مشغول‌ به کار سازندگی بودم. در یکی از روزهای شهریورماه ۵٨ در دفتر جهاد گفتند کسی پشت خط تلفن با شما کار دارد. من تلفن را برداشتم و متوجه شدم آقای مهندس بازرگان پشت خط هستند. خیلی خوشحال بودم؛ چرا‌که با نخست‌وزیر مملکت صحبت می‌کردم. اقدامات خود را در جهاد اسلام‌آباد برای ایشان شرح دادم. ایشان من را تشویق کرد و پرسید هزینه کار‌هایتان را از کجا تأمین می‌کنید؟ آیا هزینه‌هایش را از پول یک روز نفت به شما دادند که من گفتم خود مردم تأمین می‌کنند و گاهی هم از هزینه پروژه‌هایی که در بودجه تصویب ‌شده ‌است، استفاده می‌کنیم. در مجلس اول که مهندس بازرگان حضور داشتند، مجلس اول واقعا به‌برکت انقلاب و همراهی با انقلاب در سطح بالایی بود. آقای بازرگان با سوابقی که داشت و عنایتی که امام و شخصیت‌های انقلاب به ایشان داشتند برای همه قابل احترام بود. مهندس بازرگان و همفکرهای ایشان گروه تکنوکرات‌های مجلس بودند. اهل حساب‌وکتاب و برنامه‌ریزی و آینده‌نگری بودند. معتقد بودند هر‌چیزی به‌ جای ‌خودش باید قرار بگیرد. تلاش آن‌ها این بود که مجلس را به سطح بالا بکشانند. ما که جزء جوان‌های مجلس بودیم و اکثراً هم دانشگاهی یا فرهنگی، به‌دنبال فکر این گروه بودیم. برخوردهای مهندس بازرگان با همه و حتی مخالفان و منتقدانش محترمانه بود.
بازرگان فردی دلسوز با وجدان بیدار و اراده‌ای قوی بود. ایشان کار خود را در دانشگاه شروع کرد و قبل از دوره دکتر مصدق، ایشان پست سیاسی خاصی نداشتند. اما مهندس بازرگان در دوره بی‌طرفی و بی‌تحرکی احزاب، فعالیت خود را افزایش داد. درواقع ناراحت بودند که چرا خارجی‌ها برای ما کنسرسیوم راه‌اندازی و تعیین تکلیف می‌کنند و همه این‌ها را هم علیه شاه اظهارنظر می‌کرد. در سال‌های ١٣٣٩ تا ۴١ که دکتر امینی در ایران و کندی در آمریکا روی کار آمد، فضای باز سیاسی ایجاد شد، در‌‌ همان دوره نهضت آزادی را به وجود آوردند. یک طرف این حزب اسلام بود، چراکه اعتقاد داشتند ما مسلمانیم، ایرانی و مصدقی هستیم. حزب را با این سه خصلت تعریف کرده بودند و در همین حال‌وهوا هم ماندند. چیزی که اهمیت بسیار دارد روحیه بالای مهندس بود. ایشان مدتی که در زندان بود چندین کتاب اجتماعی و سیاسی نوشت. قرآن تدریس می‌کرد و برای زندانیان سخنرانی می‌کردند. به خاطر همین فعالیت‌های داخل زندان، ایشان به برازجان تبعید شدند اما بازهم فعالیت می‌کردند. بازرگان یک شخصیت استثنایی بود که مسائل مملکت برایش اهمیت زیادی داشت، جهاد و شهادت برایش جدی بود، نهی از منکر یکی از نگرانی‌های ایشان بود. ایشان کارهای علمی برجسته‌ای داشتند. زمانی که او را از دانشگاه تهران به‌خاطر نامه کنسرسیوم بازنشسته کردند به اتفاق ١١ استاد دیگر دانشگاه شرکتی را تأسیس کردند. مهدی بازرگان در زمره کسانی مانند امیرکبیر، قائم‌مقام فراهانی، مصدق و دیگرانی بود که گرفتار قدرت نمی‌شدند. مهندس به‌خاطر خردی که داشت گرفتار قدرت نشد. ایشان شخصیتی محبوب قلب‌های مردم بود.

*نماینده مجلس دوره اول و دوم
منبع:روزنامه شرق

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
بازرگان دوشادوش روحانیت نواندیش
محمد بسته‌نگار:درباره مرحوم مهندس بازرگان همین بس که وی به اتفاق آیت‌الله...
IMAGE
دینداری به شرط علم و آزادی
دکتر سید محمدمهدی جعفری:رویکرد قرآنی مهندس مهدی بازرگان برگرفته از تعالیم اولیه...
IMAGE
ب‍ازرگان، مردی که صدایش شنیده نشد
سهند ایرانمهر: امروز، سالگرد درگذشت #مهدی_بازرگان است. ‏پژوهشگر قرآن، نخستین...
IMAGE
پيام راهبردي بازرگان براي امروز ما
مهندس محمد توسلي: شصت سال قبل زنده یاد  مهندس مهدي بازرگان سخنراني "احتياج روز" را...
IMAGE
چهار مردان!
مهندس عبدالعلی بازرگان: جمعه بیست و نهم‌ دی‌ماه، بیست و سومین سال‌گرد درگذشت...
IMAGE
این دو نخست وزیر
علیرضا کفایی: مهندس بازرگان اولین نخست وزیر ایران پس از انقلاب بود و از همان...
IMAGE
بازرگان و سیاست خارجی
مصطفی قهرمانیان: – دکترین سیاست خارجی دولت موقت – – به‌مناسبت بیست‌و‌سومین...
IMAGE
این نام را به خاطر بسپارید :” مهدی بازرگان”
مجتبی نجفی: اصلاح طلبی به سبک بازرگان یعنی اینکه در میانه آتش و خونِ انقلاب از...
IMAGE
پلي براي عبور
دکتر حبیب الله پیمان: در چند دهه اخير به استثنای قشر کوچکی از نو كيسگان كه بخش عمده...
IMAGE
بیانیه ابوالفضل قدیانی درباره اعتراضات اخیر
ابوالفضل قدیانی، از فعالین سیاسی و از مبارزان دوران ستم‌شاهی و عضو موسس سازمان...

مصاحبه ها

IMAGE
بازرگان، نمی‌خواست از سیاست کنار بکشد
گفتگوی روزنامه اعتماد با مهندس هاشم صباغیان: هنوز هم با ۸۰ سال سن هر زمان که برای...
IMAGE
بزرگترین اشتباه آقای هاشمی در مجلس اول، برخورد نادرست بانهضت آزادی بود
گفتگوی روزنامه اعتماد با غلامرضا حيدري، نماينده دوره دوم، سوم و دهم مجلس:  عليرضا...
IMAGE
مصدق به بازرگان اطمینان کامل داشت
گپ و گفتی با  هاشم صباغیان ، وزیر کشور دولت موقت: مجید بجنوردی: متن پیش رو خلاصه...
IMAGE
اصلاح‌طلبی تنها راهبرد واقع‌بینانه است/راهکار اصلی بازگشت به قانون اساسی است
گفت و گوی روزنامه همدلی با مهندس توسلی دبیر کل نهضت آزادی ایران: هرمز شریفیان ـ گفت...
IMAGE
کانون مکانی مناسب برای تمرین کار جمعی است
گفتگوی نشریه کانون فنی فارغ التحصیلان دانشکده فنی دانشگاه تهران با مهندس محمد...
IMAGE
توسعه سیاسی، راه حل توسعه اقتصادی و گذار از بحران‌های اجتماعی
پیشنهادات عماد بهاور، عضو نهضت آزادی ایران پس از اعتراضات شهری دیماه سال ۹۶در...
IMAGE
می‌شود بر میخ کوبید اما نمی توان روی آن نشست
گفتگوی زیتون با سعید مدنی پیرامون اعتراضات اخیر: از اعتراض به « گرانی » آغاز شد و...
IMAGE
شدت نابسامانی‌های اقتصادی اجتماعی از آستانه تحمل مردم عبور کرده
اسکان نیوز: اعتراضات چند روز اخیر تبعات و تحلیل های مختلفی را در پی داشته است....
IMAGE
طرح جدید ترافیک؛ هدفی خوب بدون تمهید شرایط
ارزیابی مهندس محمد توسلی از طرح LEZ در گفتگو با اسکان نیوز؛  مهندس محمد توسلی،...
IMAGE
حسین مردم‌حسینی | گفت‌وگوی منتشر نشده با زنده یاد حسین شاه‌حسینی
گفتگوی روزنامه اعتماد با زنده یاد حسین شاه حسینی: وحید جعفری-روزنامه اعتماد:...