بمناسبت سالگرد درگذشت بازرگان

Portrait 08 refine

رضا خجسته رحیمی

 بازرگان دموکراسی خواه بود و پوپولیست نبود. سیاست برای او هدف نبود و وسیله بود. بدین ترتیب با پوپولیسم بیگانه بود و مردم‌سالاری را از مردم سواری متفاوت می‌دانست. بازرگان ملی گرا بود و با این حال ناسیونالیست افراطی نبود طرح غرب‌زدگی جلال آل احمد را کابوسی می‌نامید که از آن رهایی باید. می‌گفت عربیان اگر چیزهایی را بردند چیزهای بهتری را هم آوردند و به صراحت اعلام می‌کرد که اگر تخطئه و متهم به غرب‌گرایی یا استعمارگرایی نشویم باید بگوییم که استقلال‌طلبی احساس ملیت تعصب ملی آزادی‌خواهی برابری طلبی مترقی بودن و انقلابی شدن را تماماً از آن‌ها گرفته‌ایم. از استقلال سخن گفت و تقلید را نکوهید. اما هشدار داد که مبالغه نباید کرد نمی‌توان منکر شد که تقلید در بسیاری از موارد و در همه جای دنیا معمول است و گاهی به‌ناچار مجاز می‌شود. به جای استعمار از استیلا سخن گفت و استیلا را نیز واقعیتی در عرصه جهانی دانست و بر همین مبنا بود که پس از انقلاب ایران نیز اگرچه حامی استقلال بود اما مفتون نظریه استعمار نظریه استعمار نشد و هزینه این اعتقاد نیز لشکر منتقدان و مخالفانی بود که علیه او به پا خواستند و واقع‌بینی او را وادادگی نامیدند و او را وابسته به امپریالیسم خواند و لیبرال. حال‌آنکه بازرگان می‌گفت که مقصود استقلال این است که نه خود را تابع طراز فکر و سیاست نفوذ اروپای عربی و امریکا بدانیم و نه معتقد و دنباله رو مکتب مارکس و سیاست کشورهای سوسیالیستی بدانیم. از نردبان سیاست بالا رفت اما لباس صداقت از تن درنیاورد. او می‌گفت از گناهانی که برای ما می‌شمردند یکی لیبرال بودن ماست اما حالا باید بگویم که اگر ما لیبرال نبودیم آن‌ها که مقاله می‌نویسند و نشریه مدهند امروز بودند یا نه. اقلاً این حق‌شناسی را ندارند که بگویند خدا پدر بازرگان را بیامرزد شما آدم بدی بودید لیبرال بودید ولی در نتیجه لیبرال بودن شما ما به همه چیز رسیدیم.

مصاحبه ها

IMAGE
آیا مردم عذرخواهی قاضی مرتضوی را می پذیرند؟
قاضی مرتضوی هم زمان با طی مراحل قانونی پرونده کهریزک، متن عذرخواهی خود را از مردم...
IMAGE
فقیهی که باید عارف می‌شد
روایت هاشم صباغیان از آیت الله طالقانی
IMAGE
چرا تهران مصدق ندارد؟
گفتگو با محمد توسلی