مبانی سکولار پیشنهاد انتخاباتی رهبر ایران

Saeed Barzin

سعید برزین

رهبر ایران این هفته گفت که برای ملت این حق قرار داده شده که در مقاطع معینی – از طریق انتخابات - تصمیم بگیرد که چه کسی در مسند قدرت باشد و چه کسی نباشد.
وی همچنین گفت که چنین انتخاباتی برای جمهوری اسلامی عزت می‌آورد و آن را در برابر خطر بیمه می‌کند.
آیت‌الله علی خامنه‌ای پیشتر نیز در مورد انتخابات مجلس شورا و خبرگان گفته بود که همه افراد، حتی "افرادی که نسبت به نظام مسئله دارند"، در انتخابات شرکت کنند تا "امنیت، پیشرفت و عزت" کشور تأمین شود، هرچند تأکید کرد که آنها حق انتخاب شدن ندارند.
از سخنانی که رهبر جمهوری اسلامی طی هفته‌های نزدیک به انتخابات بیان کرده می‌توان چند مسئله را استنباط کرد، از جمله:
یک – آقای خامنه‌ای رابطه حکومت و مردم را اساساً غیر مذهبی و بر اساس یک "قرارداد اجتماعی" تعریف کرده است.
دو - شرایطی که آقای خامنه‌ای در مورد رابطه حکومت و مردم پیشنهاد می‌کند این قابلیت را دارد که مورد تفسیر قرار بگیرد، و از جمله محتوا و محدودیت آن مشخص شود.
سه – تعریف آقای خامنه‌ای، حداقل در این مورد، با تعریف روحانیون تندرو در مورد تکلیف رأی دادن متفاوت است.
بیمه کردن نظام در ازای حق انتخاب و امنیت
آقای خامنه‌ای در سخنرانی‌های اخیر خود، که پوشش وسیعی داشت و بخصوص مورد توجه منتقدان قرار گرفت، از حق مردم برای تعیین سرنوشت صحبت کرده و از تمام مردم دعوت کرده تا در انتخابات شرکت کنند.
وی قبلاً هم چنین پیشنهادهایی را مطرح کرده بود، اما اکنون نکته حائز اهمیت اینجاست که سخنان او با سه کلمه کلیدی "امنیت، پیشرفت و عزت" همراه بوده است.
در واقع آقای خامنه‌ای می‌گوید که امنیت کشور یا شخص می‌تواند علت، بهانه و انگیزه‌ای باشد که مردم را به شرکت در انتخابات و روند سیاسی راغب کند. همچنین "پیشرفت اجتماعی" و "عزت ملی" می‌توانند در کنار امنیت، انگیزه شرکت در انتخابات باشد.
سخنرانی‌های اخیر رهبر جمهوری اسلامی را می‌توان به این شکل تفسیر کرد که او آماده است که در یک معامله و بده و بستان با مردم شرکت کند. یعنی، از یک طرف، مردم با رأی خود به جمهوری اسلامی مشروعیت، و در نتیجه توانایی و قدرت بدهند، و از طرف دیگر، امکان "امنیت، پیشرفت و عزت" را برای خود فراهم آورند.
قرارداد مبنای رابطه ملت با حکومت است
پیشنهاد آقای خامنه‌ای به لحاظ سیاسی حائز اهمیت است چرا که اولاً وی پیشنهاد نوعی "قرارداد" اجتماعی را مطرح می‌کند و، به اضافه، نظر به مفاد آن عملاً وارد نوعی مذاکره، گفتگو و چانه‌زنی با ملت می‌شود.
در واقع آیت‌الله خامنه‌ای عملاً پذیرفته که اگر نظام علاقه‌مند به قدرت و توانایی و مشروعیت برای تعقیب اهداف خود است و می‌خواهد بیمه شود، باید در ازای آن "امنیت و پیشرفت و عزت" را عرضه کند و دست کم بخشی از حق مردم را به رسمیت بشناسد.
اینجا دیگر سخنی درباره وظیفه الهی مؤمنان و یا تکلیف آسمانی آنها به نظام مذهبی شنیده نمی‌شود. دیگر مسئله وظایف قدسی یک جانبه افراد نیست. دیگر حرفی از تسلیم بودن اعضای جامعه به نظام اسلامی بر مبنای تکلیف شرعی نیست.
آنچه اینجا مورد نظر است یک "قرارداد" اجتماعی است. قراردادی که یک طرف آن حکومت و طرف دیگر آن مردم است.
رهبر جمهوری اسلامی از تمام اعضای جامعه خواسته که با رأی خود به حکومت عزت و قدرت و مشروعیت بدهند ولی در ازای آن امتیازاتی بگیرند، امتیازاتی که رهبر با عناوین "حق" تعیین بعضی از مسئولان و "امنیت و پیشرفت و عزت" از آنها یاد می‌کند.
نکته مهم این است که اینجا نوعی توافق و قرارداد اجتماعی مبنای رفتار و رابطه میان حکومت و مردم قرار گرفته است.
محدودیت‌های قرارداد
در عین حال آقای خامنه‌ای بر محدودیت‌های چنین قراردادی نیز انگشت گذاشته و آن را تعریف کرده است. وی از جمله مطرح کرده حق انتخاب کردن با حق انتخاب شدن متفاوت است. یعنی حق شهروند به "دادن رأی" محدود می‌شود ولی به "انتخاب شدن" نمی‌رسد.
به زبان خودش: "گفتم کسانی که نظام را قبول ندارند رأی بدهند، نه اینکه وارد مجلس بشوند".
اینجا آقای خامنه‌ای در واقع محدودیت قرارداد پیشنهادی خود را نیز بر می‌شمارد.
مفاد قرارداد قابل بحث و تغییر می‌شود
در عین حال، چون این قرارداد شرایط مشخص عقلی، عرفی، غیر شرعی و غیر آسمانی دارد - که رهبری آنها را تعیین کرده و به ملت "پیشنهاد" داده - پس می‌توان تصور کرد که این شرایط شاید قابل گفتگو و حتی قابل تغییر باشد.
مثلاً می‌توان گفتگو و مذاکره کرد که مسئله "پیشرفت" به نحوی تفسیر شود که – به عنوان مثال – شامل ۱۰ درصد اضافه حقوق برای کارگران صنایع باشد.
به عبارت دیگر، اگر شرایط قرارداد اموری زمینی و روزمره و قابل تعریف و عقلانی است پس می‌تواند احتمالاً تفسیر شود یا تغییر کند.
در تاریخ فلسفه سیاسی، این نوع "قرارداد اجتماعی" مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. توماس هابز، فیلسوف انگلیسی، به نوع مشابهی از این قرارداد اجتماعی اشاره دارد.
هابز می‌گوید انسان برای گریز از شرایط بی‌رحم جهان و طبیعت وحشی ترجیح می‌دهد که بخشی از آزادی خود را تسلیم حکومت کند – یعنی به حکومت مشروعیت بدهد – و در ازای آن امنیت جان و مال داشته باشد. هابز به خاطر ابراز این نظر، از اولین مفسرین اندیشه سیاسی پسا-مذهبی شناخته می‌شود.
امروز هم آقای خامنه‌ای به ملت پیشنهاد می‌کند که به حکومت مشروعیت بدهند و در ازای آن از امنیت و پیشرفت و عزت، و همچنین حق انتخاب، هر چند محدود، برخوردار شوند.
چنین بده و بستانی مبنای قراردادی دارد. قراردادی میان حکومت و ملت است که شرایط آن می‌تواند قابل مذاکره شود تا حقوق و وظائف طرفین را مشخص‌تر سازد.
تاکید علمای دست راستی بر تکلیف الهی
برخی از روحانیون تندرو در ایران قائل به چنین قراردادی نیستند حتی اگر محدودیت‌هایی هم داشته باشد. از جمله امام جمعه مشهد، احمد علم الهدی، انتخابات را در مرحله اول یک تکلیف، و بر مبنای آن، یک حق توصیف کرده است.
وی در خطبه نماز جمعه گفت که "انتخابات یک تکلیف است و حق بودن آن پیرو تکلیف بودن است." چنین برداشتی (که رأی دادن را در درجه اول یک تکلیف الهی می‌داند) ممکن است با تفسیر آقای خامنه‌ای (که مبنا را یک قرارداد تلقی می‌کند) متفاوت به نظر برسد.
چنین نظری توسط دیگر علمای حوزه نیز - بخصوص افرادی که وابستگی سیاسی به جناح‌های تندروی اصولگرا دارند – بیان شده است. مخالفین سیاسی این افراد، آنها را متهم می‌کنند که رأی مردم را "تزیینی" می‌دانند.
تلاش برای هم‌آهنگ کردن حقوق الهی و قراردادی
اما برخی دیگر از مقامات جمهوری اسلامی بر این باورند که ضرورتاً تناقضی میان این دو نظر وجود ندارد. یعنی هم می‌توان مبنای رابطه حکومت و ملت را "قراردادی" فرض کرد و هم آن را در تضاد با مبانی "الهی" ندید.
از جمله کسانی که این نظر را مطرح کرده‌اند، مصطفی پور محمدی، وزیر دادگستری است. وی این هفته گفت که حق و حقوق افراد و شهروندان مبنای الهی، و به نظر وی، طبیعی، دارد. چنین حق و حقوقی غیر قراردادی است و بر اساس ماهیتی طبیعی تدوین شده است.
اما - و اینجاست که پور محمدی نظر جدیدی را مطرح می‌کند - روابط قراردادی ضرورتاً در تضاد با حقوق الهی/طبیعی نیستند. برعکس، حقوق قراردادی می‌تواند مبنای الهی داشته باشد. پورمحمدی می‌گوید اگر حق قراردادی بر اساس حق طبیعی و تکوینی باشد باید درست و حق تلقی شود.

منبع: بی‌بی‌سی

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
فتنه گر کیست؟ (به مناسبت اعتصاب مظلومانه کروبی)
عماد باقی: چون حافظه تاریخی ما ضعیف است و شتاب و رگبار خبرها و تحلیل ها در شبکه های...
IMAGE
مصدق مرد خدا
مهندس لطف الله میثمی:  کلاس دوم متوسطه بودم که به روستایی در اصفهان رفتم که امروزه...
IMAGE
درباره اعتصاب غذای شیخ اصلاحات
سید امیر خرم: امروز خبری منتشر شد مبنی بر اعتصاب غذای خشک شیخ عزیز و گرامی، کروبی....
IMAGE
سخنی با منتقدان دکتر یزدی
سید امیر خرم: ظرف چند روز اخیر که خبر شدت یافتن بیماری دکتر یزدی، دبیر کل نهضت...
IMAGE
سخنی در ضرورت نقد قدرت
سید امیر خرم:  نکته اول: در روایات است که هرگاه پیامبر(ص) در خصوص موضوعی اظهار نظر...
IMAGE
یزدی؛ سیاستمدار بی‌جانشین
مرتضی کاظمیان: این توصیف، در این روزهای بیماری هولناک و ریشه‌دوانده و رنج‌زای...
IMAGE
بزرگمردی در بستر بیماری است که در هنگامی که دستی در قدرت داشت و جایی در حکومت، مظلومان را فراموش نمی کرد
سید امیر خرم: دیروز فرصتی دست داد تا به همراه تعدادی از اعضای نهضت برای دیدار با...
IMAGE
فرزند مهدی کروبی خطاب به شریعتمداری: مگر در چهار انتخابات گذشته از مردم “سیلی” نخوردید؟
فرزند ارشد مهدی کروبی در نامه ای به یادداشت امروز کیهان واکنش نشان داد.  به گزارش...
IMAGE
بیماری اعتیاد و فریب بیماران | محمد صابر
در علم پزشکی امروز، “اعتیاد” بعنوان یک بیماری شناخته شده است. بیماریی که گرچه...
IMAGE
گریزی از تفاوت روحانی نیست
این روزها در هر سرا و محفل سیاسی، سخن از ترکیب کابینه دوازدهم است. محافظه کاران که...

مصاحبه ها

IMAGE
در زندان کودتاچیان/گفتگو با حبیب الله پیمان
فرزانه آئینی: «پس از کودتا» عنوان خوبی است برای آنچه در گفت‌وگوی قریب به...
IMAGE
شهرداری شیشه‌ای" باید شهردار سالم داشته باشد"
گفت‌وگو با محمد توسلی: زیتون- میلاد پورعیسی: حدود یک هفته دیگر تا پایان ماراتن...
IMAGE
آشتی دیانت و ملیت؛ گفتگو با علی یونسی
آنچه در پی می آید، مصاحبه “احسان هوشمند” از مجله “چشم انداز ایران” با علی یونسی...
IMAGE
گفت و گو با مهندس صباغیان درباره این روزهایش
هاشم صباغیان نیاز به معرفی ندارد. او وزیر کشور در دولت مهندس بازرگان بود. حدود...
IMAGE
تاج زاده: گزارش حمله به کوی در 78 را منتشر نمی‌کنند!
علی اصغر شفیعیان، انصاف نیوز: قبل از مصاحبه با سیدمصطفی تاج زاده قرار شد که موضوع...
IMAGE
پاسخ به مطالبات تاریخی و نیاز مردم، گفتگوی شرق با مهندس محمد توسلی
پس از برگزاری انتخابات پرشور شورای شهر دو موضوع مهم در اولویت گروه‌های مختلف قرار...
IMAGE
استعفا از شوراي شهر نقض رأي مردم تلقي مي شود
گفت و گو با محمد توسلی اولین شهردار تهران بعد از انقلاب: انتخاب شهردار تهران، اين...
IMAGE
انتظارات از منتخبان پنجمین شوراهای شهری، گفتگو با مهندس محمد توسلی
گفت و گو با محمد توسلی:نگاهی به پیشینه طرح مدیریت واحد شهری مهندس محمد توسلی،...
صفایی فراهانی: انتخابات ۹۶ یک رفراندوم بود؛ روحانی موانع را به صراحت با مردم در میان بگذارد
مصاحبه ایلنا با محسن صفایی‌فراهانی:   محسن صفایی فراهانی با کارنامه‌ای از معاونت...