جوانه اقتصاد در زمین بایر

حمیدرضا بابازاده/ کارشناس اقتصادی

دولت روحانی هر از گاهی شعار حمایت از بازار آزاد سر داده و اعلام کرده است که به مقررات زدایی و اقتصاد بازار به عنوان راه  برون رفت از ورطه کنونی می نگرد. برای مثال خواهان راه اندازی بازار بدهی است، به دنبال عرضه محصولات پتروشیمی در بورس کالاست  یا اینکه می‌خواهد بورس ارز  راه اندازی کند و غيره. به باور بسیاری از اندیشمندان اقتصادی، رشد و  رونق اقتصادی در گرو تخصیص بهینه منابع است که محرک اصلی رونق اقتصادی بوده   و از این رو با هر آنچه که در فرایند تخصیص بهینه منابع و سرمایه اخلال ایجاد کند باعث پسروی اقتصادی شده و مذموم شمرده می شود. چگونگی تخصیص بهینه منابع، پازلی است که بهترین راه حل ارائه شده برای آن بازار آزاد است. بازار آزاد که مکانیزم اصلی آن کشف قیمت است، نهادی است بی‌بدیل که معمای تخصیص را به بهترین شکل حل می کند  و  از این رهگذر باعث افزایش ثروت می شود. اما دولت روحانی برای تحقق این هدف گرفتار مشکلات اساسی است. 
اقتصاد بازار، مجموعه ای از مطالبات اقتصادی- اجتماعی را خلق کرده و گسترش می دهد که تحقق آن، صرفا از طریق کانال های دموکراتیک امکان پذیر است. بسترهای دموکراتیک در هر کشوری به‌سان خاک حاصلخیزی است که درخت اقتصاد سرمایه داری در آن می تواند شکوفا شده و به ثمر برسد، اما برعکس، خشک سری و گفتمان های ناممكن می خواهد مجرای تحقق مطالبات تازه خلق شده را مسدود کند و از این رهگذر از حرکت قطار اقتصاد به سمت غیر دلخواه جلوگیری کند. خاستگاه اقتصاد بازار این است که دست پنهان او بدون هیچ مانعی، مسئولیت تحقق مطالبات اقتصادی باشد. آدام اسمیت می گوید « در اقتصاد بازار، مصرف، تنها هدف و تنها پایان هر گونه تولید است» این بدین معنا ست که در بازار آزاد، مصرف کننده فارغ از قید  و بندهای ایدئولوژیک، نقش سفارش دهنده  تولید و به عبارتی، تعیین کننده   و تنظیم کننده قواعد بازی اقتصاد و تخصیص دهنده منابع را داراست . مشکل عمده دولت روحانی در مسیر تحقق این هدف از دو منظر سیاست خارجی و سیاستگذاری های اقتصادی- اجتماعی قابل بررسی است . شاید مهم‌ترین وجه از این تناقض، رویکرد دولت قبل در سياست خارجی و مناسبات ایران با کشورهای خارجی بالاخص غرب است که اقتصاد ایران را به طرز مرارت باری متاثر کرده است. سرچشمه مجموعه اقدامات و گفتمان ها در عرصه سیاست خارجی همان اندیشه های ناممکن و بلاتغییر است که منابع اقتصادی کشور را در حاشیه گذاشته و در عوض، ارزش های چپ گرا را در اولویت خود گذاشته است. نتیجه اتخاذ این رویکرد کشیده شدن دیواری گرداگرد ایران بود که مانع ورود و خروج آزادانه سرمایه  شده و نقش پر رنگی را در واپسماندگی اقتصادی ایران داشته است. 
از منظر اقتصادی – اجتماعی نیز علیرغم  تبلور   رگه هایی از اقتصاد بازار در این دولت، واقعیت این است که سیاست گذاری های غیر مبتنی بر منافع ملی سرچشمه گرفته از همان اندیشه های غیر پراگماتیک، قیود آهنین بر دست و پای سرمایه ها در ایران بسته است که امکان شکوفایی اقتصادی  را در ایران سخت کرده است. برای مثال به چند مورد از مصادیق اخلال در عملکرد خود انتظام بازار اشاره می کنیم :
نگرش ایدئولوژیک به سرمایه های انسانی یکی از وجوه این پارادایم فکری است که برای اقتصاد ایران کم هزینه نبوده است. عدم به کار گیری و به حاشیه راندن و منزوی کردن آن دسته از منابع انسانی که جریان فکری آنها از خط فکری تایید شده پیروی نمی کند، باعث شده تا مساله تخصیص منابع انسانی در بازار کار ایران نه بر مبنای شایستگی بلکه بر مبنای تعلقات فکری صورت گیرد.  همچنین مصرف می تواند مجموعه  گسترده تری از کالاها و خدمات را تشکیل دهد و همین امر می تواند زمینه اشتغال و شکوفایی اقتصادی باشد. برای مثال می توان به مجموعه گسترده ای از کالاها و خدمات اشاره کرد که جامعه ایرانی به طور بالقوه می تواند متقاضی آن باشد. این کالاها و خدمات بخش های مختلفی از جمله صنایع غذایی، پوشاک، ارتباطات و اطلاع رسانی، صنعت سینما وهنر، صنعت گردشگری، تفریحات و حتی بازارهای مالی را شامل می شوند. اما قوانین و مقررات مانند کلافی چنان به دست و پای سرمایه ها پیچیده اند که مانع به ثمر رسیدن آن شده اند. 
علیرغم شعارهایی که در زمینه حمایت از اقتصاد و بازار خصوصی سازی در ایران داده می شود این نکته را باید یادآوری کرد که عملکرد هابا اقتصاد بازار  و  بخش خصوصی قوی متناقض است و پیامد اقتصاد بازار، توسعه و بالندگی مجموعه ای از بنگاه‌های اقتصادی است که به تناسب رشد و شکوفایی مطالبات جدیدی را طرح می کنند به طوری که رفته رفته گستردگی این مطالبات می تواند از مرزهای سنتي عبور کند. برای مثال یک اقتصاد متکی بر بخش خصوصی برای استمرار رشد، خواهان استقلال و ادغام هرچه بیشتر بااقتصاد جهان و حضور در بازارهای جهانی و برعکس است و همین مساله می تواند زمینه خلق تضاد باشد. از این رو اقتصاد بازار که پویایی و تحرک، جزو ذات آن است در پارادایم متصلب و جزم اندیش نمی گنجد و چنین نظام فکری هیچگاه یک بخش خصوصی شکوفا، مستقل و متکی به خود را بر نمی‌تابد. دردوره‌هاي گذشته آ نچه همواره بر منافع اقتصادی ارجحیت داشته رمانتیسم آرمانی است و لازمه حیات چنین رویکردی، دستیابی به ثروت رانتی و منابع طبیعی بی پایان است. این منابع به مثابه خونی در پیکره اقتصادی است که آرمان های غیر عملی و ناممکن  چون خواسته‌هاي دولت پيشين در آن بر منافع ملی ارجح دانسته می شود.

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
چشم انداز پارلمان شهري
مهندس محمد توسلی:  در آستانه برگزاري انتخابات پنجمين دوره شوراهاي شهر و روستا،...
IMAGE
" بازرگان طرفدار تز اسلام منهای روحانیت نبود"
علی مطهری، نایب‌رییس مجلس شورای اسلامی، در یادداشتی که خبرگزاری ایسنا آن را...
IMAGE
وفاق ملّي، راهبرد تقابل با بحران­ها، بیانیه نهضت آزادی ایران پیرامون حملات تروریستی تهران با امضای دکتر ابراهیم یزدی
میزان: نهضت آزادی ایران با صدور بیانیه ای با امضای دکتر ابراهیم یزدی، عملیات...
کاسبی تروریسم
سید مصطفی تاجزاده : اول ۱٫منطقی ترین و طبیعی ترین عکس العمل هر ایرانی برابر عملیات...
هیچ کس از نقد خود کم نشد!
تقی رحمانی: بعد از سخنان رهبری نظام در روز «چهارشنبه خونین» و نقدهای گوناگون به...
چرا رهبری «آتش به اختیار» می‌دهد؟
مرتضی کاظمیان : «من به همه‌ی آن هسته‌های فکری و عملیِ جهادی، فکری، فرهنگی در...
با تروریسم چه باید کرد؟
فرخ نگهدار: ۱. طرح مساله  انتظار عمومی این است که در روزها و ماه ها و سال های آتی...
IMAGE
تنش میان عربستان و قطر در سه پرده
کریم پورحمزاوی:   پرده اول تاریخ دولت کنونی قطر و سیاست‌های اقتصادی و داخلی و...
IMAGE
اطلاعات روحانی و مراسم سحابی‌ها و صابر
مرتضی کاظمیان: مراسم بزرگداشت این سه مشعل ایران‌دوستی، قرار بود در تالار انجمن...
IMAGE
حبیب‌الله آشوری و «جنگ عمامه»
حسن یوسفی‌اشکوری: نمی‌دانم چه رخ داده که این روزها بار دیگر برخی در ایران نبش قبر...

مصاحبه ها

IMAGE
پاسخ به مطالبات تاریخی و نیاز مردم، گفتگوی شرق با مهندس محمد توسلی
پس از برگزاری انتخابات پرشور شورای شهر دو موضوع مهم در اولویت گروه‌های مختلف قرار...
IMAGE
استعفا از شوراي شهر نقض رأي مردم تلقي مي شود
گفت و گو با محمد توسلی اولین شهردار تهران بعد از انقلاب: انتخاب شهردار تهران، اين...
IMAGE
انتظارات از منتخبان پنجمین شوراهای شهری، گفتگو با مهندس محمد توسلی
گفت و گو با محمد توسلی:نگاهی به پیشینه طرح مدیریت واحد شهری مهندس محمد توسلی،...
صفایی فراهانی: انتخابات ۹۶ یک رفراندوم بود؛ روحانی موانع را به صراحت با مردم در میان بگذارد
مصاحبه ایلنا با محسن صفایی‌فراهانی:   محسن صفایی فراهانی با کارنامه‌ای از معاونت...
فائزه هاشمی: به نظر می‌رسد آقای صادق لاریجانی یک دور هم قانون اساسی را نخوانده
کلمه – گروه خبر: فائزه هاشمی، با تاکید بر اینکه دادستانی باید در مقابل سخنان امام...
IMAGE
مدیریت شهری نیاز به تحولات گسترده ای دارد، نگاه شهروندمدار جایگزین نگاه قدرتمدار شود
مهندس محمد توسلی در گفت‌وگو با «آرمان»: نگاه شهروندمدار جایگزین نگاه قدرتمدار...
IMAGE
نیاز به شهردار خلاق و غیرسیاسی داریم گفت‌وگو با صدیقه وسمقی؛
زیتون-ریبوار کوهستانی:انتخابات دوره پنجم شوراهای شهر و روستا در ایران را از...
IMAGE

روحانی توانایی بالایی برای تعامل با راس قدرت دارد، گفتگو با احمد سلامتیان
زیتون-ریبوار کوهستانی: جمهوری اسلامی ساخت سیاسی و حقوقی پیچیده‌ای دارد. این...
IMAGE
ثروت افسانه‌ای نفت به باد رفت
محسن صفایی فراهانی می‌گوید اصلاح ساختار اقتصاد ایران و ایجاد رونق اقتصادی برای...