جوانه اقتصاد در زمین بایر

حمیدرضا بابازاده/ کارشناس اقتصادی

دولت روحانی هر از گاهی شعار حمایت از بازار آزاد سر داده و اعلام کرده است که به مقررات زدایی و اقتصاد بازار به عنوان راه  برون رفت از ورطه کنونی می نگرد. برای مثال خواهان راه اندازی بازار بدهی است، به دنبال عرضه محصولات پتروشیمی در بورس کالاست  یا اینکه می‌خواهد بورس ارز  راه اندازی کند و غيره. به باور بسیاری از اندیشمندان اقتصادی، رشد و  رونق اقتصادی در گرو تخصیص بهینه منابع است که محرک اصلی رونق اقتصادی بوده   و از این رو با هر آنچه که در فرایند تخصیص بهینه منابع و سرمایه اخلال ایجاد کند باعث پسروی اقتصادی شده و مذموم شمرده می شود. چگونگی تخصیص بهینه منابع، پازلی است که بهترین راه حل ارائه شده برای آن بازار آزاد است. بازار آزاد که مکانیزم اصلی آن کشف قیمت است، نهادی است بی‌بدیل که معمای تخصیص را به بهترین شکل حل می کند  و  از این رهگذر باعث افزایش ثروت می شود. اما دولت روحانی برای تحقق این هدف گرفتار مشکلات اساسی است. 
اقتصاد بازار، مجموعه ای از مطالبات اقتصادی- اجتماعی را خلق کرده و گسترش می دهد که تحقق آن، صرفا از طریق کانال های دموکراتیک امکان پذیر است. بسترهای دموکراتیک در هر کشوری به‌سان خاک حاصلخیزی است که درخت اقتصاد سرمایه داری در آن می تواند شکوفا شده و به ثمر برسد، اما برعکس، خشک سری و گفتمان های ناممكن می خواهد مجرای تحقق مطالبات تازه خلق شده را مسدود کند و از این رهگذر از حرکت قطار اقتصاد به سمت غیر دلخواه جلوگیری کند. خاستگاه اقتصاد بازار این است که دست پنهان او بدون هیچ مانعی، مسئولیت تحقق مطالبات اقتصادی باشد. آدام اسمیت می گوید « در اقتصاد بازار، مصرف، تنها هدف و تنها پایان هر گونه تولید است» این بدین معنا ست که در بازار آزاد، مصرف کننده فارغ از قید  و بندهای ایدئولوژیک، نقش سفارش دهنده  تولید و به عبارتی، تعیین کننده   و تنظیم کننده قواعد بازی اقتصاد و تخصیص دهنده منابع را داراست . مشکل عمده دولت روحانی در مسیر تحقق این هدف از دو منظر سیاست خارجی و سیاستگذاری های اقتصادی- اجتماعی قابل بررسی است . شاید مهم‌ترین وجه از این تناقض، رویکرد دولت قبل در سياست خارجی و مناسبات ایران با کشورهای خارجی بالاخص غرب است که اقتصاد ایران را به طرز مرارت باری متاثر کرده است. سرچشمه مجموعه اقدامات و گفتمان ها در عرصه سیاست خارجی همان اندیشه های ناممکن و بلاتغییر است که منابع اقتصادی کشور را در حاشیه گذاشته و در عوض، ارزش های چپ گرا را در اولویت خود گذاشته است. نتیجه اتخاذ این رویکرد کشیده شدن دیواری گرداگرد ایران بود که مانع ورود و خروج آزادانه سرمایه  شده و نقش پر رنگی را در واپسماندگی اقتصادی ایران داشته است. 
از منظر اقتصادی – اجتماعی نیز علیرغم  تبلور   رگه هایی از اقتصاد بازار در این دولت، واقعیت این است که سیاست گذاری های غیر مبتنی بر منافع ملی سرچشمه گرفته از همان اندیشه های غیر پراگماتیک، قیود آهنین بر دست و پای سرمایه ها در ایران بسته است که امکان شکوفایی اقتصادی  را در ایران سخت کرده است. برای مثال به چند مورد از مصادیق اخلال در عملکرد خود انتظام بازار اشاره می کنیم :
نگرش ایدئولوژیک به سرمایه های انسانی یکی از وجوه این پارادایم فکری است که برای اقتصاد ایران کم هزینه نبوده است. عدم به کار گیری و به حاشیه راندن و منزوی کردن آن دسته از منابع انسانی که جریان فکری آنها از خط فکری تایید شده پیروی نمی کند، باعث شده تا مساله تخصیص منابع انسانی در بازار کار ایران نه بر مبنای شایستگی بلکه بر مبنای تعلقات فکری صورت گیرد.  همچنین مصرف می تواند مجموعه  گسترده تری از کالاها و خدمات را تشکیل دهد و همین امر می تواند زمینه اشتغال و شکوفایی اقتصادی باشد. برای مثال می توان به مجموعه گسترده ای از کالاها و خدمات اشاره کرد که جامعه ایرانی به طور بالقوه می تواند متقاضی آن باشد. این کالاها و خدمات بخش های مختلفی از جمله صنایع غذایی، پوشاک، ارتباطات و اطلاع رسانی، صنعت سینما وهنر، صنعت گردشگری، تفریحات و حتی بازارهای مالی را شامل می شوند. اما قوانین و مقررات مانند کلافی چنان به دست و پای سرمایه ها پیچیده اند که مانع به ثمر رسیدن آن شده اند. 
علیرغم شعارهایی که در زمینه حمایت از اقتصاد و بازار خصوصی سازی در ایران داده می شود این نکته را باید یادآوری کرد که عملکرد هابا اقتصاد بازار  و  بخش خصوصی قوی متناقض است و پیامد اقتصاد بازار، توسعه و بالندگی مجموعه ای از بنگاه‌های اقتصادی است که به تناسب رشد و شکوفایی مطالبات جدیدی را طرح می کنند به طوری که رفته رفته گستردگی این مطالبات می تواند از مرزهای سنتي عبور کند. برای مثال یک اقتصاد متکی بر بخش خصوصی برای استمرار رشد، خواهان استقلال و ادغام هرچه بیشتر بااقتصاد جهان و حضور در بازارهای جهانی و برعکس است و همین مساله می تواند زمینه خلق تضاد باشد. از این رو اقتصاد بازار که پویایی و تحرک، جزو ذات آن است در پارادایم متصلب و جزم اندیش نمی گنجد و چنین نظام فکری هیچگاه یک بخش خصوصی شکوفا، مستقل و متکی به خود را بر نمی‌تابد. دردوره‌هاي گذشته آ نچه همواره بر منافع اقتصادی ارجحیت داشته رمانتیسم آرمانی است و لازمه حیات چنین رویکردی، دستیابی به ثروت رانتی و منابع طبیعی بی پایان است. این منابع به مثابه خونی در پیکره اقتصادی است که آرمان های غیر عملی و ناممکن  چون خواسته‌هاي دولت پيشين در آن بر منافع ملی ارجح دانسته می شود.

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
يزدي همراه بازرگان
مهندس محمد توسلی: زنده یاد دكتر ابراهيم يزدي ( 1310-1396 ) يكي از شخصيت­هاي تاثيرگذار در...
IMAGE
اصلاح دینی و توسعه
مهندس لطف الله میثمی: در دانشکده فنی دانشگاه تهران، اساتید رشته مهندسی نفت به ما...
IMAGE
چهل روز بی تو
احد رضایی: برای تو و بازرگان و ... هر انسان و ادم راستینی واژه "مرگ" را به کار نمیبریم...
IMAGE
ابراهیم یزدی و مساله ارتباط با روحانیت
حسن فرشتیان: یکی از ویژگی های مطروحه در کنش سیاسی شادروان دکتر ابراهیم یزدی...
IMAGE
ناسپاسی ما در حق سیاستمداران‌مان
محمد برقعی: با مرگ دکتر یزدی موج حملات به ایشان بالا گرفت. از تلویزیون های...
اصولگرایی نهضت آزادی
علی شکوهی: از وقتی که بحث همه‌پرسی درباره استقلال اقلیم کردستان عراق انجام شد،...
IMAGE
جدایی اقلیم کردستان، مغایر با صلح خاورمیانه و امنیت ملی ایران است
میزان: نهضت آزادی ایران با صدور بیانیه ای با امضای مهندس محمد توسلی، دبیرکل حزب،...
شصت سال نواندیشی و اصلاحگری
امیرحسین داودآبادی فراهانی: اوائل مردادماه امسال خبر درگذشت دکتر ابراهیم یزدی...
متن کامل سخنرانی عمادالدین باقی در مجلس یادبود دکتر ابراهیم یزدی
عمادالدین باقی: مِنَ المُؤمِنینَ رِجالٌ صَدَقوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیهِ...
IMAGE
جلوگیری از فاجعه منطقه 22
مهندس محمد توسلی: معاون محترم معماری و شهرسازی شهرداری تهران روز شنبه، 25 شهریور،...

مصاحبه ها

IMAGE
ضرورت گسترش دموکراسی مشارکتی برای پر کردن شکاف‌های قومی در خاورمیانه
گفتگوی روزنامه همدلی با دکتر حبیب الله پیمان: وضعیت آشفته منطقه خاورمیانه،...
IMAGE
«خوانشي از آغاز و انجام جريان موسوم به ملي - مذهبي» در گفت‌وشنود منتشرنشده با دكتر ابراهيم يزدي
محمدرضا كائيني: سياستمداران معمولاً شخصيتي چندلايه دارند و پس از رسيدن آنان به...
IMAGE
سلبریتیزه شدن روشنفکران و مابقی قضایا
گفتگوی صدا با مقصود فراستخواه:   با توجه به نوع کنشگری روشنفکران، آیا می‌توانیم...
IMAGE
یزدی در مسیر دموکراسی دچار چپ روی و راست روی نشد
گفتگوی روزنامه ابتکار با مهندس محمد توسلی: علیرضا صادقی: دفتر تاریخ معاصر ایران...
IMAGE
طالقانی؛ اسلام رحمانی و گفتمان آزادی
گفتگوی روزنامه همدلی با محمد توسلی : انقلاب به بلوغ رسیده و در آستانه چهل...
IMAGE
یزدی به رغم تمام محدودیت ها و تبعیض‌ها ایستادگی کرد
گفت و گوی خبرگزاری پانا با مهندس محمد توسلی: *اولین شهردار تهران پس از انقلاب...
IMAGE
فراز و فرودهای "نهضت آزادی" از زبان دبیرکل جدید
گفتگوی خبرگزاری برنا با محمد توسلی: نهضت آزادی ایران در مدت 50 سال فعالیت خود فراز و...
IMAGE
پاسخ به شبهات و اتهامات علیه ابراهیم یزدی
گفت‌وگو با مهدی معتمدی‌مهر:       سرگه بارسقیان-تاریخ ایرانی: با درگذشت دکتر...
IMAGE
یزدی و سحابی؛ پس از انقلاب، نماد دو جناح در نهضت بودند
گفت‌وگوی هفته نامه سازندگی با محمد توسلی پیرامون تحلیل فعالیت حزبی و تشکیلاتی...
IMAGE
یزدی بهترین جانشین بازرگان بود
گفتگوی مهندس ابوالفضل بازرگان با تاریخ ایرانی  فهیمه نظری: برادرزاده دبیرکل سابق...