پیامدهای راهبردی سرنگونی‌طلبی بر آرمان و عمل سازمان مجاهدین خلق

مهدی معتمدی‌مهرmotamedifar 01

به نظر می‌رسد که اتخاذ و تداوم راهبرد سرنگونی‌طلبی، افزون بر آن که تا کنون هیچ سودی برای سازمان مجاهدین خلق در پی نداشته، زمینه گرفتاری‌های عدیده‌ای نیز بوده است. امید است که این نوشتار به گفت‌وگویی دو جانبه با علاقمندان کنونی سازمان یا ارایه پاسخ مقتضی از سوی ایشان بینجامد و در ایجاد فضایی برای کاستن از موانع حضور سازمان در عرصه اجتماعی و سیاسی موثر باشد



مقدمه

پانزدهم شهریور هزار و سیصد و نود و پنج، سازمان مجاهدین خلق ایران پنجاه و یک ساله می شود. نیم قرن فعالیت، زمانی کافی به حساب می آید برای ارزیابی عملکرد و داوری پیرامون مشی مبارزاتی سازمان و همچنین زمان مناسبی می تواند قلمداد شود برای دعوت اگر نه رهبران، بلکه اعضای عادی و علاقمندان آن به بازاندیشی و ضرورت پاسخ گویی مسوولانه، لااقل به برخی سوالات اساسی.پنجاه سال تجربه و فعالیت سیاسی، جایی برای ناپختگی، ماجراجویی و گریز از مسوولیت پذیری باقی نمی گذارد.

در طول تاریخ مبارزات سیاسی ایران ، انقلابی گری و مشی مسلحانه منحصر به سازمان مجاهدین خلق نبوده است و در سازمان هم این ویژگی، حادث و مرتبط با دوران رهبری مسعود رجوی به شمار نمی رود. فلسفه تاسیس سازمان مجاهدین خلق در دهه شصت میلادی که تحت تاثیر گفتمان جهانی "چپ انقلابی" صورت پذیرفت، اصولا به تلقی ناکارآمدی از مبارزات اصلاح گرایانه و رفرمیستی با نظام پهلوی و حکومت وحشت ساواک باز می گردد. بنیان گزاران شریف سازمان باور داشتند که جز با زبان گلوله نمی توان با رژیم سخن گفت. آن چه به زعم این نوشتار ، سازمان را به مسیری ناهم سو با گذشته و خطایی راهبردی سوق داده و می دهد ، نه فقط اصل مشی براندازی به مثابه یک روش که اصالت دادن و اصلی دانستن سرنگونی طلبی و ارتقای آن تا سرحد یک اصل راهبردی و همه جانبه است؛ راهبردی که آرمان ها و سوابق تاریخی سازمان را به شدت تحت تاثیر قرار می دهد، به گسستی نامبارک از پیشینه پر افتخارش وا می دارد و بانی ترویج خشونت و ابتلا به معیارهای متعارض و دوگانه می شود.

امروزه "سرنگونی خواهی" در سازمان مجاهدین خلق، فقط یک شعار نیست، هدفی غایی و راهبردی زیربنایی است و هم از این رو پیامدهایی با ابعادی گسترده دارد.

۱: اهمیت بحث

دمکراسی، تنها محصول نیت ها، فداکاری ها و تلاش های خیرخواهانه و دمکراتیک نیست و بلکه نتیجه شرایط و وضعیتی است که اولا همه گروه ها، کثرت، تنوع و گوناگونی افکار و اندیشه ها را در جامعه بشری (پلورالیسم) بپذیرند. ثانیا هیچ گروه و جریان سیاسی خواهان و قادر به حدف و نادیده گرفتن جریان سیاسی دیگر نباشد. ثالثا بقای هر گروه مشروط و منوط به بقای گروه های رقیب باشد. بر این اساس، دمکراسی حاصل توازن نیروهای سیاسی در بافت قدرت و پذیرش تکثر عقاید و مشارکت همگانی توام با رعایت قواعد بازی دمکراتیک است. ما نمی توانیم مدعی دمکراسی باشیم، اما جمعیتی سیاسی را به طور عام نادیده بگیریم و آن را مطلقا از حضور و مشارکت در سرنوشت سیاسی جامعه باز داریم. از همین رو، گفتگو پیرامون عملکرد سازمان مجاهدین می تواند سودمند ارزیابی شود.

رهبری سازمان برای اتخاذ رویکرد براندازانه و مسلحانه اش دلایلی ابراز می دارد و از تحمیلی ناخواسته سخن می گوید و ما چه با این دلایل و خط مشی و عملکرد سازمان مجاهدین خلق ایران موافق باشیم یا نباشیم - که البته نیستیم - نمی توانیم نسبت به موجودیت آن بی اعتنا و بی تفاوت باشیم. اخلاق سیاسی، رسالت دمکراسی خواهان را پیرامون حقوق مخالفان ـ بی هیچ قید و استثناء ـ یادآوری می کند. از این رو هر کاری که بتواند موانع حضور سازمان را تقلیل دهد، می تواند در راستای تقویت فرآیند دمکراسی فهم شود. البته نیاز به یادآوری دارد که از دیگر سو، این اصل هنگامی می تواند در عمل موثر واقع شود که سازمان نیز، مقررات رفتار مدنی را بپذیرد و به گفتگوی اقناعی و از موضع برابر تن دهد. متاسفانه تا کنون کم ترین قرینه ای دیده نمی شود که دلالت بر عزم رهبری سازمان به هرگونه پاسخ گویی و رفتار مسولیت پذیرانه داشته باشد. مسعود رجوی تصریح می کند:
"
به برخی سوال ها هم نمی توان و [ هم ] نباید به طور عام و علنی جواب داد. ملاحظات و محدودیت های اطلاعاتی و امنیتی و دست بستگی های سیاسی، آن هم برای جنبش و سازمانی که از هر سو زیر ضرب است، برای همه قابل فهم است." رجوع شود به کتاب استراتژی قیام و سرنگونی به قلم مسعود رجوی، صفحه یازده.

ضمن آن که بر خلاف نظر رهبری سازمان، لزوما موارد فوق برای همه روشن نیست و باید توضیح داده شود، اصولا پاسخ علنی و آشکار کادر رهبری سازمان که جملگی خارج از کشور به سر می برند، با کدام محدودیت امنیتی روبرو است؟ چگونه است که سیمای سازمان از آزادی لازم برای اهانت و افترا برخوردار است و فقط پاسخ گویی در خصوص عملکرد و رویکردهای اساسی سازمان با محدودیت و ملاحظات امنیتی مواجه است؟

۲: دشواری های کلام

هدف اخلاقی این بحث ، اقتضا دارد تا نقدی ارایه شود معطوف به انتظار دریافت پاسخ از سوی کسانی که هنوز هم نسبت به سازمان مجاهدین خلق احساس وفاداری دارند. این انگیزه می تواند امیدوار به اثرگذاری باشد. بنابراین ضروری است تا واژگانی در متن به کار گرفته شوند که قادر به ایفای کارکرد " پنجره" باشند. فضایی دوسویه فراهم آورند، برای گفت و شنود. کلمات خشن و بی شفقت چنین توانی ندارند. کلام تند، نامهربان و خشونت آمیز از جنس سنگ است و دیوار. سر می شکند. به کار دعوا و جدال می آید و متناسب با "قول لین "و "جدل احسن "کارایی ندارد.

اعتراف می کنم که گزینش واژگان بهداشتی، دشوارترین بخش این نوشتار بود و این واقعیت حکایت از افکاری عصبانی، متعصب و ناشکیبا دارد. خشمی که حتما سازمان در انگیزش آن سهم و مسولیت داشته است.

درک هشدارآمیز این عصباینت که اصلا معلوم نیست برای همیشه در حصار کلام باقی بماند و چه بسا روزگاری و در فرصتی که پیش می آید، هیولای نفس ها را به جنایت پیشگی و حق کشی بیاندازد، توصیه می کند که مسولیت کلمات این نوشتار را نادیده نگیریم که در غیر این صورت حتما اتفاق ناگواری رخ خواهد داد: فاجعه ای از جنس بی پروایی و بی عدالتی.

پیامدهای کلان اتخاذ راهبرد سرنگونی طلبی بر پیکر سیاسی و اعتقادی سازمان مجاهدین خلق، محدود به موارد زیر نیست. آن چه در ادامه می آید، تنها دلالت بر حیطه داوری و ذهن نویسنده دارد:

نخست: تعارض ایدئولوژیک

سازمان مجاهدین خلق ایران هنوز هم اصرار دارد تا خود را واجد بینشی توحیدی و به عنوان سازمانی اسلامی / سیاسی معرفی کند و هنوز هم آیه ای از قرآن را بر فراز پرچم خود حفظ کرده است- و فضل الله المجاهدین علی القاعدین اجرا عظیما- ادعایی که راهبرد سرنگونی طلبی، لااقل به زعم نویسنده، اصالتش را سخت به تردید می برد. البته شاید تاکید سازمان بر هویت اسلامی و اعتقادی اش ، نوعی مرزبندی تاریخی با جریانی است که در سال ۱۳۵۴ مارکسیست شد و ببیشتر حاوی ابعادی سیاسی باشد تا طرح مبانی معرفت شناختی.

از تعبیر "تعارض "بهره گرفتم ، چرا که گویاتر می تواند به نوعی دوگانگی اشاره کند. سازمان از یک سو همچنان خود را مقید به مرام اسلامی می داند، اما از تعهد به ادبیات قرآنی سرباز می زند و راه خودش را می رود. ادبیات خشن ، تهاجمی و افتراآمیز سازمان به مخالفان سیاسی اش، بیشتر به سنت احزاب چپ از نوع استالینی می ماند. به کارگیری سخاوتمندانه اصطلاحات و تعابیر دینی و ارزشی در مواضع سیاسی نیز، اصولا روشی بنیادگرایانه است و نه لزوما انقلابی و در تقابل آشکار با دستورات اکید قرآن قرار دارد:

حجرات، آیه ۱۱
ای ایمان آورندگان ، هرگز نباید گروهی دیگر را مورد تمسخر قرار دهید. از یک دیگر عیب جویی نکنید و به القاب زشت یک دیگر را خطاب نکنید. یادکردن [ مردم ] به زشتی ، پس از آن که ایمان[ آورده اید] بد رسمی است و آنان که توبه نکنند، ستم گرند.

منطق قرآن، حتی دشنام به بت ها را نیز بر نمی تابد.
انعام، آیه ۱۰۸

به معبودانی که به جای خدا به نیایش می خوانند ، دشنام ندهید که آنان هم با انگیزه تجاوز [ از حق ] و از سر جهالت، خدا را مورد ناسزا قرار دهند.
قرآن مجید حتی با آن که تصریح بر طغیان گری فرعون دارد ، اما به موسی توصیه می کند که با او به کلام نرم سخن گوید تا مگر موثر باشد.
طه، آیات ۴۳ و ۴۴

[خطاب به موسی و هارون] : به سوی فرعون بروید که سر به طغیان برداشته است و با نرمش با او سخن گویید ، بسا که بپذیرد و یا از خدا بترسد.
این توصیه حکایت از بینشی امیدوار به نفس بنی آدم دارد که حتی فرعون نیز می تواند در معرض بازگشت و اصلاح قرار گیرد. ادبیات تحقیرآمیز سازمان نسبت به مخالفانش، لزوما محدود به منتقدان بیرون از سازمان نیست و بلکه بسیاری از اعضای پیش کسوت و باسابقه سازمان که مشی و فرزانگی رهبری سازمان را به نقد کشیده اند نیز، از این تعابیر بدگویانه مصون نمانده اند. اطلاق واژگانی مانند "بریده" ،"سرکرده"،" عامل "، " مزدور "،"جنایت پیشه" و ... به منتقدین رهبری و مخالفان قرائت رسمی سازمان از مبارزه، ضمن آن که آشکارا نوعی رفتار واکنشی به نظر می رسد که تحت تاثیر ادبیاتی است که او را " منافق " می نامد، حکایت از بینشی مطلق گرا و مایوس از اثرگزاری بر افکار و باورهای مخالفان و دگراندیشان دارد.

تاکید بر سرنگون خواهی و اوجب واجبات دانستن تغییر حکومت و ارتقای آن به مثابه یک اصل راهبردی، دقیقا در تعارض با بینش توحیدی قرآن و جهت گیری بعثت انبیاء دارد. قرآن، برانگیختن مردم به قیام برای عدالت را جهت گیری اساسی بعثت بر می شمارد و نه سرنگونی فرعون ها و نمرودها و قارون ها را. هر قیامی که به سوی عدالت و کرامت بشر باشد، توحیدی است. عدالت امری ایجابی است و سرنگونی، سلبی. سرنگونی ممکن است نتیجه قیام باشد، اما نه هدف و جهت گیری آن.

حدید، آیه ۲۵
رسولان خویش را با نشانه های روشن فرستادیم و همراهشان کتاب ومیزان [تشخیص حق از باطل] نازل کردیم تا مردم را به قیام برای عدالت برانگیزانند. – لیقوم الناس بالقسط-

راهبرد اساسی سرنگونی طلبی سبب می شود که در سازمان، همه چیز و هر آرمان و عملی در ذیل آن قرار گیرد و تعریف شود.

دوم: آرمان گریزی

آرمان فلسطین در سازمان، تنها یک مساله عربی و اسلامی نبود. آرمانی انسانی بود که در گستره امپریالیسم ستیزی، جهت گیری کلان سازمان را در عرصه سیاست های بین المللی ترسیم می کرد. سازمان در اوج مبارزات خود علیه نظام پهلوی با اعزام نیروهایش به ظفار و فلسطین، پیگیر مبارزه با اسراییل و آمریکا بود و با گروه ها و شخصیت های معتبر فلسطینی مانند "الفتح" و یاسرعرفات ارتباطات ویژه و مستحکمی برقرار ساخته بود.

تکیه بیش از حد بر سرنگونی طلبی و اصلی تلقی کردن براندازی نظام جمهوری اسلامی ایران و فرعی شمردن سایر آرمان ها و اولویت ها، سبب شد تا سازمان پس از انقلاب، یک سره از آرمان ها و جهت گیری های سابق دست بکشد و بلکه ارتباطات سیاسی خود را به حکومت های مرتجع عرب، حزب بعث عراق، صدام حسین، نئوکان ها و سناتورهای جمهوری خواه آمریکایی منتقل کند که یکی [ صدام ] نزدیک به دو دهه میزبان و حامی مالی و نظامی سازمان بود و دیگری، میهمانان همیشگی نشست های سازمان شدند.

دیدار اخیر یکی از مسوولان ارشد سازمان مجاهدین با جدعون مئیر سفیر اسراییل در ایتالیا ، دیدار خانم مریم رجوی با محمد آل شیخ سفیر عربستان سعودی در پاریس به منظور اعلام آمادگی برای همکاری نظامی در یمن در ۲۸ می ۲۰۱۵ و دعوت هم زمان نمایندگان جمهوری خواه کنگره آمریکا از نتانیاهو و خانم رجوی در اردیبهشت ۱۳۹۴و در کوران مذاکرات ایران و ۱+۵ در موضوع هسته ای ، با محوریت متقاعد کردن هرچه بیشتر اعضای کنگره برای مخالفت با روند مذاکرات و جلوگیری از دستیابی به هرگونه توافق احتمالی و همچنین شرکت نماینده سازمان در نشست شورای ملی ایرانیان در ۲۰۱۲ که به ابتکار و با بودجه رضا پهلوی برگزار شده بود، همگی در همین راستا ارزیابی می شوند.

رهبران سازمان در طول سالیان پس از خرداد ۱۳۶۰ و تشبث به راهبرد سرنگونی طلبی، حاضر شدند با سرسخت ترین دشمنان ملت - و نه فقط حکومت - ایران و با معارضان به حقوق و حاکمیت مردم فلسطین همکاری کنند. اعضا و هواداران سازمان، در سالیان اخیر از جمله مشوقان جدی بی اعتنایی به بحران فلسطین بوده اند و در وقایع ۱۳۸۸ نیز از جمله مروجان و مبلغان شعار " نه غزه نه لبنان " بودند.

سوم: ابتلاء به اراده گرایی و تقابل با سمت گیری های مردمی

شاید نخستین بار دکتر ابراهیم یزدی بود که در گردهمایی دانشجویان در پاریس ( نوفل لوشاتو ) با بهره گیری از فرمایش امام علی ( ع ) خطاب به مالک اشتر که گفته بود: " ای مالک از خشم مردم بترس که نمونه ای از خشم خداوند قهار است " در تبیینی انقلابی از "خشم" آن را ترکیبی از " خمینی، شریعتی و مجاهدین " بیان می کند. مرحوم دکتر بهشتی نیز می گفت که انقلاب را "خشم "به حرکت آورد. "م" بر گرفته از "مجاهدین" بود . شاید این عبارت کمی اغراق آمیز باشد، اما یقینا مجاهدین از جمله محرک های انقلاب مردمی۱۳۵۷ بودند. اینک سال هاست که سازمان مجاهدین راه خود را از جریان اصلی و اکثریت اثرگذار مردم جدا کرده و به جماعات محفلی پیوسته است. سال هاست که اکثریت مردم ایران نشان داده اند که ضمن اعتراض به وضع موجود و طرح مطالبات بهبودخواهانه، کنش سیاسی مسالمت آمیز و روش های در چارچوب نظام را بر سایر گزینه ها ترجیح می دهند. اما متاسفانه مجاهدین با گزینش و ابتلاء به اراده گرایی و راهبرد سرنگونی طلبی راهی دیگر می روند.

آرای دو جریان اصلی اصول گرا و اصلاح طلب با طیف های وسیع شان ، صرفنظر از تفاوت مطالبات و اهدافی که مطرح می کنند، حتی فراتر از انگیزه ها و باورهای سیاسی شان، نزدیک به هشتاد درصد کل جمعیت ایران را در بر می گیرد و این آمار حکایت از تمایلی مشترک و عام برای حل مشکلات از طریق صندوق های رای دارد. اگر چه کفه سنگین را اصلاح طلبان در اختیار دارند که ارزش هایی چون حقوق بشر، حقوق و حاکمیت ملت، حکومت قانون و عدالت اجتماعی را تبلیغ می کنند.

مجاهدین خلق اما در طی سالیان پس از خرداد هزار و سیصد و شصت، همواره به دلیل سمت گیری سرنگونی طلبانه شان از فرصت همکاری با اکثریت مردم بازمانده اند. اصلاح طلبی و اصلاح طلبان را مورد طعن و تمسخر قرار داده و می دهند. مسعود رجوی از رییس جمهوری که دو دوره با رای بیش از بیست میلیون شهروند ایرانی انتخاب شد با عنوان اهانت آمیز " آخوند خاتمی " نام می برد و در اعتراضات سال ۱۳۸۸ نیز خانم رجوی هم راستا با مخالفان کاندیداهای اصلاح طلب، جنبشی مردمی را با تعبیر تحقیرآمیز "سبزینه ها" خطاب می کرد که نامی ژنریک برای "فتنه گران" به حساب می آمد.

سرنگونی طلبی اقتضا دارد که مجاهدین خلق به نتایج هیچ یک از آرای عمومی ایران متعهد نباشند، حتی اگر ۷۰٪ مردم در خرداد ۷۶ به یک نفر رای داده باشند. آنان انتخابات میلیونی را نمایشی، فرمایشی و مهندسی آراء می نامند و البته خود با برگزاری انتخابات در حیطه چند صد نفره ، فردی را رییس جمهور " برگزیده " می خوانند، بی آنکه نیاز به پاسخگویی در برابر ملت ایران برای خود قائل باشند که اصولا منتخب سازمان، برگزیده کدام "جمهور" است؟

موضع گیری های تقابلی مجاهدین با برنامه هایی که متضمن هر نوع رابطه صلح آمیز میان ایران و جهان است ، مانند توافق هسته ای در همین راستا ارزیابی می شود. راهبرد سرنگونی طلبی، مجاهدین را از هر نوع داوری بی طرفانه و صرفا مبتنی بر خیر و منافغ ملی منصرف می کند.

در حالی که طیف وسیعی از نیروهای دمکراسی خواه ایران چه در داخل و چه در خارج از کشور به حمایت آشکار از توافق، در راستای پیشگیری ازجنگ برخاسته اند، سازمان از هیج کاری به منظور ممانعت از دستیابی به صلح کوتاهی نمی کند و مشتاقانه آرزوی جنگ دارد. خانم رجوی با ارسال پیام ویدیویی و آقای نتانیاهو با حضور در کنگره امریکا، دو میهمان ویژه جمهوری خواهان بودند که در اوج کشاکش مذاکرات در اردیبهشت نود و چهار، تمام تلاششان را برای توقف مذاکرات و به نتیجه نرسیدن روند توافق ایران و ۱+۵ به کار گرفتند.

زمانی که سرنگونی هدف غایی است، هرچه مانع آن باشد "شر" تلقی می شود. از همین روست که صلح، نامبارک و گزینه نظامی، مطلوب سازمان است. پیش تر و در کشاکش بحران سوریه نیز سازمان مشوق و موید حمله نظامی آمریکا به سوریه بود؛ با این گمان که زیر پای جمهوری اسلامی خالی و روند سقوط فراهم خواهد شد.

چهارم: زیست پادگانی در برابر مشی مدنی

سازمان مجاهدین خلق اگر چه از ابتدا علاقمند به مشی مسلحانه و مبارزات چریکی بود، اما تا پیش از انقلاب، برخلاف گروه های مائوئیستی هیچ رغبتی به کوه نشینی و جنگل گزینی و راه اندازی حرکت های توده ای از قلعه های نظامی نشان نمی داد و درست برعکس ، مجاهدین تمایل به مبارزه براساس شیوه های جنگ چریک شهری داشتند و در میان مردم زندگی می کردند.

راهبرد سرنگونی خواهی و ترجیح آن بر هر اصل بنیادین دیگر، دلیل اصلی تصمیم سران سازمان به اعزام نیرو به عراق را می تواند توضیح دهد. مسعود رجوی در نامه ای که در سال ۱۳۶۴ خطاب به زنده یاد مهندس بازرگان می نویسد و از او دعوت به همراهی و همکاری می کند، به مهندس بازرگان توصیه می کند که به " جغرافیای جمهوری اسلامی " باز نگردد. اتخاذ همین رویکرد سبب می شود تا خود، "جغرافیای صدام حسین " را فضایی بهتر برای تنفس و مناسب فعالیت تشخیص دهد و هرگز نیازی نبیند تا به تبیین دلایل این گزینش تاریخی بپردازد. بازرگان اما در همان سفر[آلمان] به خبرنگاران می گوید که تا به ایران برنگردد، به هیچ سوالی پاسخ نخواهد داد و به دیگر سخن می گوید که تنها مبارزات مردم در داخل را به رسمیت می شناسد، چراکه بازرگان به دنبال اصلاح از درون است و نه سرنگونی از خارج.

آقای رجوی البته اصولا نه عادت به پاسخ گویی در قبال عملکرد و تصمیماتش دارد و نه نیازی به این کار می بیند. رهبری سازمان در صفحه دهم همان کتاب " استراتژی قیام و سرنگونی "، بی هیچ پرده پوشی به یاران خود به طور عام اعلام می دارد: " در پاسخ به سوال های استراتژیک مربوط به قیام و سرنگونی، از اول روشن باشد که از بسیاری وجوه در حال حاضر نمی توان و نباید به آن ها جواب داد یا بیهوده به دنبال جواب های موهوم و ذهنی گشت که پاسخ دادن به آن ها موکول به واقع شدن و تحقق چیزهایی است که هنوز واقع نشده است. باید بر اساس شرایط مشخص، تحلیل مشخص ارایه شود. یعنی اگر شرایط هنوز مشخص نیست یا ما نمی توانیم مشخص بودن آن ها را فهم کنیم، باید قبل از هر چیز به فهم آن شرایط و خاصه ها بپردازیم."

به عبارت دیگر، رهبری سازمان هرنوع پاسخ گویی پیرامون عملکرد و مشی سازمان را موکول و منوط به شرایطی می داند که همانا تحقق سرنگونی است و تا آن زمان می خواهد در سایه تلقی بحرانی از شرایط و تحمیل نوعی حکومت نظامی بر افکار و اذهان، فارغ از هر نوع نظارت و پاسخ گویی دستش باز باشد.

مسعود رجوی ادعا می کند تلاش برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق او را به همکاری و هم نشینی با صدام تشویق کرد. صدام فرد ناشناخته ای نبود به ویژه برای سازمان و شخص آقای رجوی. سال ها پیش از انقلاب ۱۳۵۷ تعدادی از نزدیک ترین دوستان مسعود رجوی که به عراق پناهنده شده بودند، به دستور صدام زیر شدیدترین شکنجه ها قرار گرفته بودند. برفرض که در مقطع جنگ ، ادعای رهبری سازمان را بپذیریم، دلایل ماندگاری در عراق پس از پایان جنگ و همکاری نظامی در رفع غائله کرد های عراق، آن هم به مدت حدود دو دهه با کدام تحلیل پذیرفتنی است؟ سازمان با پناه بردن به عراق و همکاری با صدام، از یک عنصر بنیادین ملی در فرهنگ ایرانی - عنصر ضدیت با یورش و استیلای قدرت های بیگانه - غفلت کرد با به آن پشت پا زد.

تنها سرنگونی طلبی و ارتقای آن به عنوان اصل راهبردی و بنیادین سازمان است که می تواند این همکاری را توجیه کند. حیات پادگانی سازمان، با مشی اسلامی و ایدیولوژیک سازمان نیز تعارض دارد. پیامبر اسلام ، حتی در اوج جنگ با قریش مکه ، جز یکی دو مقطع کوتاه و آن هم در زمان جنگ ، دور مدینه النبی حصار نکشید و به مدنیت و روابط آزاد تجاری و تبلیغی معتقد بود. صلح حدیبیه نماد این ترجیح است. امام حسین (ع) نیز سرنگونی حکومت یزید را به عنوان اهداف قیام مطرح نمی کند و بلکه از امر به معروف و نهی از منکر به عنوان هدف قیام نام می برد. فریضه ای که مبتنی بر گفتگو با دشمن و پذیرش مسولیت اجتماعی است. حتی یک سند تاریخی وجود ندارد که نشان دهد، امام حسین می خواست کوفه را به شهری نظامی نظیر " اشرف" بدل کند تا از آنجا به فعالیت نظامی علیه حکومت یزید دست بزند.

این تعارض ایدئولوژیک، لاجرم سازمان را به پذیرش انقلاب ایدئولوژیک ناگزیر ساخت. به عبارت دیگر، آن چه انقلاب ایدئولوژیک نام گرفت، پیامد مستقیم به طول انجامیدن زیست پادگانی سازمان بود و نه به واقع، تبیینی معرفتی و ایدیولوژیک. سازوکار موسوم به انقلاب ایدیولوژیک، پاسخی نه چندان دوراندیشانه به ضرورت های ناشی از تداوم راهبرد سرنگونی طلبی به شمار می رود. زندگی پادگانی، امکانی برای تداوم زندگی زناشویی ندارد. نظم پادگان مختل می شود. هیچ پادگانی در سراسر جهان مهیای زندگی و روابط خانوادگی نیست. چریکی که دست فرزندش را بگیرد و به کودکستان و مدرسه و پارک ببرد، چریک نیست و از چابکی و فراغ البالی برخوردار نخواهد بود و بنابراین طبیعی است که باید جداسازی اجباری کودکان از خانواده ها و طلاق دسته جمعی در دستور کار قرار گیرد. اما مشکل جایی بروز می کند که این کار نه براساس دستوری تشکیلاتی و بلکه با پوششی دینی صورت می پذیرد. اختیاری که به روایت قرآن، حتی پیامبر اسلام(ص) نیز از آن برخوردار نبود.
تحریم ، آیه ۱

ای پیامبر ، چرا چیزی را که خدا بر تو حلال شمرده است ، به خاطر خشنودی همسرانت بر خود حرام فرض می کنی ؟ در حالی که خدا آمرزگاری است ، مهربان.

پنجم: رویکرد بنیادگرایانه

تداوم مشی پادگانی و اصلی دانستن راهبرد سرنگونی طلبی به طور طبیعی به نوعی بروزات بنیادگرایانه در سازمان می انجامد.

" بنیاد گرایی دینی به معنای برساختن هویتی برای یکسان سازی رفتار فردی و نهادهای جامعه با هنجارهایی است که برگرفته از احکام خداوند – فرا بشری- است و تفسیر آن ها بر عهده ی مرجع مقتدری است که واسطه خدا و بشریت است.( مانوئل کاستلز: عصر اطلاعات ، اقتصاد ، جامعه و فرهنگ ، ترجمه محسن چاووشیان ، انتشارات طرح نو، چاپ ششم ۱۳۸۹، ص ۳۰)

در غیاب نهاد روحانیت و تاکید سازمان بر " اسلام منهای آخوند"، رهبری سازمان این کارکرد را به عهده می گیرد. نهاد روحانیت نفی می شود، اما کارکرد اصلی آن به عنوان مرجعی مقتدر، متمرکز و کاریزماتیک باقی می ماند . مسعود رجوی و کادر رهبری بالاترین مرکز تصمیم گیری سازمان است. سازمان هرگز انکار نمی کند که رای مسعود با کل آرای سایرین برابری می کند و بلکه اولی و دارای اعتباری قابل مقایسه با برداشت های غالی از مفهوم امامت در میان اسماعیلیه است. مسعود، حلقه وصل و حاضر و ناظر بر تمامی رنج هایی دانسته می شود که اعضا متحمل می شوند. عیسایی متجسد در کالبد اوست که با رنج و اندوه فداییان سازمان روندی روحانی و تعالی بخش را طی می کند. در "فروغ جاویدان " مسعود نه تنها به خاطر تصمیمات تکروانه و برنامه ریزی نادرست نظامی اش مسوول شناخته نمی شود که اساسا مورد سوال هم قرار نمی گیرد. در مقابل، رهبری سازمان از موضعی بالا و طلبکارانه، تقصیر را متوجه اعضاء و دلبستگی آنان به نفسانیاتشان می داند و از " تنگه چهارزبر " نفس یارانش گلایه می کند. درست بر خلاف روحیات شهید حنیف نژاد که پیش از اعدام، مسوولیت ضربه به سازمان را شخصا به عهده می گیرد.

یکسان سازی رفتاری، ظاهری، گفتار تقلیدی و به سبک مسعود و مریم سخن گفتن و حتی پوشش های یکسان برای زنان و مردان و ممنوعیت زنان از آرایش کردن و تکیه بر عناصر زنانگی، اگرچه در چارچوب حیات پادگانی امری قابل فهم و حتی شاید ضروری باشد، اما یادآوری نوعی بروزات بنیادگرایانه نیز به نظر می رسد.

ششم: مطلق بینی، مطلق گویی و مطلق خواهی

به کارگیری گزاره های مسلم و موکد، شیوه عام تمامی خودکامگان در طول تاریخ بوده است. اصولا خودکامگی جایی رخ می دهد که کسی فکر و باور و عمل خویش را مطلق درستی و کمال بیانگارد و به خود حق داوری و حکومت مطلق و بی چون چرا بر دیگران دهد. آیه ۲۳ سوره کهف با صراحت از پیامبر ( ص) می خواهد که در هیچ موردی با قطعیت مگو که فردا چنین خواهم کرد و آیه ۲۴ همین سوره توصیه می کند که پیامبر در آغاز هر کاری ، انشاءلله بگوید و بدین گونه ، بر عوامل گوناگون هستی ورای تشخیص و اراده افراد ، ولو آن که " پیامبر " باشد، تاکید می کند. مطلق گویی از مطلق بینی سرچشمه می گیرد و به مطلق خواهی می رسد. ادبیات و تحلیل های سازمان مملو از تعابیر کلی گرایانه، مطلق گرایانه و تحقیرآمیز است. تعابیری که نشانه حضور قدرتمند و موثر رسوبات فرهنگ استبدادی است. بینش سازمان تنها گویای یک حقیقت مسلم است، مبنی بر آن که نظام [ رژیم] منشاء مطلق نگون ساری ها و مصایب مردم است. تنها راه رهایی، جنگ مسلحانه و در نهایت سرنگونی است. نسخه ای عام و کلی برای درمان همه دردها.

در این راستا هر آن چه به ماندگاری نظام [ رژیم ] می انجامد ، مطلق"شر" و هر آن چه به سرنگونی بیانجامد ، مطلق " خیر" تلقی می شود. رشد علمی و کسب موفقیت های علمی و ورزشی جوانان ایرانی، نامطلوب و مصداق "شر مطلق" ، اعتیاد، جنگ، گسترش فقر، تحریم و همکاری با نئوکان ها و صدام و .... در راستای " خیر مطلق" داوری می شود، چرا که به سقوط رژیم می انجامد.
هر جریان و اندیشه سیاسی اصلاح طلبانه، از آنجا که به تداوم حیات نظام کمک می کند، از نظر سازمان سیاه و مخدوش است. اما هر پدیده و هرآن کس که به سقوط نظام مدد رساند، مظهر خوبی است و قابلیت همکاری دارد. گویی در جهان بینی سازمان، خاکستری و نسبی دیدن قضایا جایی ندارد. مطلق گرایی، زمینه اساسی حضور " ماکیاولیسم " و توجیه به کارگیری هر نوع وسیله برای دستیابی به هدف را فراهم می کند.

مطلق انگاری، خودشیفتگی و تمامیت خواهی، عناصر عمده بینش، گفتار و رویکرد اصلی رهبری سازمان را توضیح می دهد. مسعود رجوی با ارسال پیام سراسری به کلیه علاقمندانش یادآور می شود که : " نگذارید کسی که یک صدم، یک هزارم، یک ده هزارم و یک صد هزارم مجاهدین، بها و خون بهای آزادی و رنج و شکنجه دمکراسی را نپرداخته است، برای ما ابوعطا و لغز دمکراتیک بخواند و به جای درس گرفتن، به ما درس آزادی عقیده و بیان و حقوق زنان دهد. همان کتاب، صفحه سیزده. "

هفتم: الیناسیون

الیناسیون ، به معنای از دست دادن یا قطع ارتباط با هویت انسانی است. الیناسیون نتیجه تقسیم کار افراطی به حدی است که کرامت و هویت فردی در " جمع " گم می شود و قابل شناسایی نیست. سازمان در سالیان اخیر به شدت با تهدید از خود بیگانگی اعضا و هواداران روبرو بوده است.

تکیه بیش از حد بر رهبری سازمان که به جای همه می اندیشد و به جای همه انتخاب می کند، یعنی کیش شخصیت، در کنار بزرگ نمایی هدف جمعی – سرنگونی – و تعمیم آن بر هر خواسته و تحمیل هویتی جمعی – سازمان – بر افراد و نظام سلسله مراتب پادگانی، از جمله دلایل و عواملی هستند که هر موجودیتی جز سازمان و هر آرمان و هدفی جز سرنگونی را فرعی قلمداد می کند و ناگزیر به تربیت و آموزش نیروهایی موسوم به " رزمنده " شده است که هیچ انقیاد و الزامی به آموزش سیاسی و عقیدتی ندارند.

در سالیان اخیر، در میان اعضا و هواداران سازمان افراد زیادی یافت می شوند که تحلیل منسجمی از عملکرد سازمان ندارند و از کم ترین آمادگی برای مباحثه و دفاع نظری از مشی و مرام سازمان برخوردار نیستند . احساسی گری در سالیان اخیر مهم ترین عامل جذب افراد ، اعم از عضو یا علاقمند بوده است. احساسی که عموما متاثر از دلبستگی های خانوادگی به افرادی بوده است که در دهه نخست انقلاب اعدام یا متحمل حبس های سنگین شدند و نهضت آزادی ایران قبلا هشدار داده بود و در بیانیه ای که پیرامون اعدام های سال ۱۳۶۷ در دی ماه همان سال منتشر می کند، می گوید:
"
سخن از آثار بلند مدت کینه عمیقی است که در دل خانواده های بیشماری که عمدتا سوابق طولانی مذهبی داشته اند، کاشته شده است و دور نیست که میوه های تلخ آن به بار نشیند و همگان زهر خشونت آن را بچشند."

آن چه گفته شد، پاره ای از پیامد های سرنگونی طلبی در سازمان مجاهدین خلق است. به نظر می رسد که اتخاذ و تداوم این راهبرد، افزون بر آن که تا کنون هیچ سودی برای سازمان در پی نداشته، زمینه گرفتاری های عدیده ای نیز بوده است. امید است که این نوشتار به گفتگویی دو جانبه با علاقمندان کنونی سازمان یا ارایه پاسخ مقتضی از سوی ایشان بیانجامد و در ایجاد فضایی برای کاستن از موانع حضور سازمان در عرصه اجتماعی و سیاسی موثر باشد.

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
نفرت از استبداد سلطنتی یا عشق به خمینی؟ / در نقد اظهارات حسن شریعتمداری با عنوان “محدود به دو مطلق”
رضا حاجی: آقای حسن شریعتمداری در مورد مرحوم دکتر ابراهیم یزدی در بزرگداشت چهلمین...
IMAGE
لحظات دردناک وگذرای بازگشت به آدمیت خویش
دکتر حبیب الله پیمان: دربرابر مصایب انسانی ازهرنوعش نمی توان بی تفاوت ماند. احساس...
IMAGE
نماینده کدخدا و اصلاح طلبان
تقی رحمانی: قدیم می گفتن دیدن کدخدا ده لازم است. روحانی هم به درستی می گوید امریکا...
IMAGE
نامه دبیرکل نهضت آزادی ایران به ریاست دانشگاه علامه طباطبایی درپی لغو مجوز سخنرانی ایشان
میزان: مهندس محمد توسلی دبیرکل نهضت آزادی ایران و اولین شهردار تهران پس از انقلاب...
IMAGE
احمد و محمود و محمّد: نگهبانان تبعیض و تعدّی
دکتر عبدالکریم سروش: بنده‌ی پیر خراباتم که لطفش دائم است ورنه لطف شیخ و زاهد گاه...
IMAGE
فقط بازرگان می‌توانست
مهندس توسلی، در دیدار با اعضای انجمن فرهنگ و سیاست دانشجویان دانشگاه شیراز شرايط...
IMAGE
پیام مهندس محمد توسلی، دبیرکل نهضت آزادی ایران، در سپاس از ملت شریف ایران
میزان: مهندس محمد توسلی، اولین شهردار تهران پس از انقلاب و دبیر کل نهضت آزادی...
IMAGE
سلامت رجایی و سرطان استبداد
عبدالکریم سروش: تولد علیرضا خجسته، کسالتش اندوهبار ولی شجاعتش دلیری‌زاست و فقط...
IMAGE
همچو ایوب در بلا خوش باش!
محسن کدیور:  سالروز تولد علیرضا رجایی است. این یادداشت کوتاه* که با چشم تر نوشته...

مصاحبه ها

IMAGE
بیانیه های الجزایر در گفتگو با بهزاد نبوی
گفتگوی سایت جماران با مهندس بهزاد نبوی: بهزاد نبوی در این گفت و گو، به بازخوانی،...
IMAGE
بازخوانی مصاحبه مهندس توسلی با صدا پیرامون پیامد های اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری
گفت وگوی هفته نامه صدا با مهندس محمد توسلی: زمانی که دانشجویان انجمن‌های اسلامی...
IMAGE
درس ها و عبرت هایی از اشغال سفارت آمریکا
گفت و گوی نشریه دانشجویی مدار با مهندس محمد توسلی:   دانشجویان همواره  قلب تپنده...
IMAGE
تولد کوروش را به‌نام روز همبستگی اقوام ایرانی نامگذاری کنید
 گفت و گوی مهندس امیر خرم با روزنامه آسمان آبی: از زمانی که از تعامل سه‌حوزه تمدنی...
IMAGE
از جریان نفوذی شکست خوردیم. گفتگو با ابراهیم یزدی
سید مهدی دزفولی - تاریخ ایرانی: دکتر ابراهیم یزدی از چهره‌های شناخته‌شده و...
IMAGE
ضرورت گسترش دموکراسی مشارکتی برای پر کردن شکاف‌های قومی در خاورمیانه
گفتگوی روزنامه همدلی با دکتر حبیب الله پیمان: وضعیت آشفته منطقه خاورمیانه،...
IMAGE
«خوانشي از آغاز و انجام جريان موسوم به ملي - مذهبي» در گفت‌وشنود منتشرنشده با دكتر ابراهيم يزدي
محمدرضا كائيني: سياستمداران معمولاً شخصيتي چندلايه دارند و پس از رسيدن آنان به...
IMAGE
سلبریتیزه شدن روشنفکران و مابقی قضایا
گفتگوی صدا با مقصود فراستخواه:   با توجه به نوع کنشگری روشنفکران، آیا می‌توانیم...
IMAGE
یزدی در مسیر دموکراسی دچار چپ روی و راست روی نشد
گفتگوی روزنامه ابتکار با مهندس محمد توسلی: علیرضا صادقی: دفتر تاریخ معاصر ایران...
IMAGE
طالقانی؛ اسلام رحمانی و گفتمان آزادی
گفتگوی روزنامه همدلی با محمد توسلی : انقلاب به بلوغ رسیده و در آستانه چهل...