ایران، سرزمین اصراف و سوء مدیریت و عدم آینده نگری و مشارکت مردم برای ساخت فردایی بهتر

جواد سلیمانی

از شاخصه های پیشرفت و صنعتی بودن یک کشور میزان مصرف انرژی و مواد خام در آن کشور است، اما این شاخصه در کشورهای جهان سوم، شاخصه ای ناکارآمد است، زیرا بخش عمده ای از انرژی مصرف شده در این کشورها، بعلت فرسودگی و بازده پایین تجهیزات صنعتی و مصرف مدیریت نشده انرژی در حمل و نقل و مصارف خانگی و اداری است، ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست. ایران ما اکنون با فاجعه ای زیستی روبروست و کمبود آب و خطر خشکی بازگشت ناپذیر ایرانی و شوره زار شدن آن جدی است.در این تحقیق کوتاه که منابع آن مقالات و گزارش های وزارت نفت، نیرو، سازمان انرژی های نو ایران است سعی شده است مواردی را برای این رفتار ناصحیح ایرانی یعنی سوء مصرف و عدم مشارکت توده مردم برای نجات کشور و محیط زیست خود برای ساخت فردایی بهتر و جلوگیری از فاجعه ای بزرگ، جلوه داده شود.

نفت و گاز در ایران

در مصرف سوخت های فسیلی گاز طبیعی مهمترین بخش نیاز و تقاضای انرژی ایران را می کند و بنابه گزارش های سال 2010 بیش از 57.8 درصد کل تقاضای انرژی ایران را تشکیل داده است. پس از گاز طبیعی نفت و فراورده های نفتی با 40.1 درصد قرار دارد و مابقی، سهم سایر سوخت های فسیلی است.

تولید روزانه 8/2میلیون بشکه نفت و مصرف 4/1 میلیون آن در روز در داخل یعنی بعبارتی مصرف حدود نیمی از تولید نفتی کشور در داخل. از مجموع 241 میلیارد متر مکعب گاز تولیدی در سال هم سهم صادرات گاز به خارج از کشور تنها حدود 10 میلیارد متر مکعب در سال است (یعنی فقط حدود 4 درصد) و تاسف اور اینکه با کسر میزان هدر رفتگی و مصرف گاز در چاه های نفتی بمیزان حدود 26 میلیارد متر مکعب در پروسه استخراج (حدود 11 درصد)، شاهد مصرف سالانه بیش از 205 میلیارد متر مکعب از گاز در داخل کشور (حدود 85 درصد) هستیم که از این میزان مصرفِ داخلی نیز حدود 54 درصد آن صرف مصارف خانگی و حمل و نقل عمومی می شود (حدود 111 میلیارد متر مکعب).

برق در ایران

ظرفیت تولید برق کشور 215 تراوات ساعت است که در سال 1394، 13 درصد تلفات در شبکه انتقال و توزیع برق ایران وجود داشته است. از باقی برق تولید شده 32 درصد در مصارف خانگی، 34 درصد در مصارف صنعتی، 16 درصد در بخش کشاورزی، 10 درصد در بخش های و معابر عمومی و حمل و نقل و 8 درصد نیز در مصارف تجاری و متفرقه مصرف می شود.

نیروگاه های ایران 24 درصد مصرف گاز داخلی را به خود اختصاص داده اند (یعنی حدود 50 میلیارد متر مکعب) و سهم سایر صنایع در ایران همچون پتروشیمی مصرف حدود 21 درصدی از گاز داخلی است (یعنی حدود 44 میلیارد متر مکعب).

از مجموع 651 واحد نیروگاهی، 380 واحد آن که حدود 7/83 درصد ظرفیت برق نامی شبکه ایران را تولید می کند، حرارتی است. از این 380 واحد 169 واحد دیزلی، 30 واحد سیکل ترکیبی، 123 واحد گازی و 58 واحد بخار در حال فعالیت هستند.

بعبارتی از 70280 مگاوات برق نامی تولیدی در ایران، سهم نیروگاه های حرارتی 58834 مگاوات، 10265 مگاوات سهم نیروگاه های برق آبی (حدود 6/14 درصد)، 1181 مگاوات سهم نیروگاه های هسته ای و تجدیدپذیر (کمتر از 2 درصد) است.

نیروگاه های حرارتی از نوع بخار علاوه بر استفاده از سوخت های فسیلی برای تولید برق میزان زیادی آب مصرف می­کنند. نیروگاه های بخار 15830 مگاوات برق شبکه ایران را تولید می کنند (5/22 درصد)

نیروگاه سیکل ترکیبی نیز ترکیبی از نیروگاه بخار-گاز می باشند. یعنی همزمان از بخار آب و احتراق گازی برای تولید برق استفاده می کنند. نیروگاه های سیکل ترکیبی نیز 17850 مگاوات برق شبکه سراسری را تامین می کنند (یعنی 4/25درصد)

ظرفیت انرژی های نو در ایران برای حل این مشکلات

این در حالیست که بنا به گزارش سازمان انرژی های نو ایران، سانا، ایران کشوری است که با وجود 300 روز آفتابی در بیش از دو سوم آن و متوسط تابش 5.5 – 4.5 کیلووات ساعت بر متر مربع در روز یکی از کشورهای با پتانسیل بالا در زمینه انرژی خورشیدی معرفی شده است.برخی از کارشناسان انرژی خورشیدی گام را فراتر نهاده و در حالتی آرمانی ادعا می‌کنند که ایران در صورت تجهیز مساحت بیابانی خود به سامانه‌های دریافت انرژی تابشی می‌تواند انرژی مورد نیاز بخش‌های گسترده‌ای از منطقه را نیز تأمین و در زمینه‌ صدور انرژی برق فعال شود.

با مطالعات انجام شده توسطDLRآلمان، در مساحتی بیش از 2000 کیلومترمربع، امکان نصب بیش ازMW60000 نیروگاه حرارتی خورشیدی وجود دارد.

اگر مساحتی معادل 100×100 کیلومترمربع زمین را به ساخت نیروگاه خورشیدی فتوولتائیک اختصاص دهیم، برق تولیدی آن معادل کل تولید برق کشور در سال 1389 خواهد بود.

و این درحالیست که این مهم به خنک تر شدن دمای ایران و کاهش تعرق و تبخیر منابع آبی نیز کمک می کند، از سوی دیگر علاوه بر مزارع انرژی خورشیدی که می توان از زمین آن علاوه بر تولید برق مصارف بهینه دیگری را نیز داشت مشترکین خانگی و آپارتمانی نیز در ایران می توانند با مشارکت در تولید پراکنده انرژی هم سیستمی امن تر برای شبکه برق کشور بوجود آورده و هم خود از کاهش حدود 60 درصدی قیمت برق مصرفی بهره مند شوند (بسته به موقعیت منزل و فضای مفید پشت بام برای نصب ماژو های انرژی خورشیدی) و هم از فضاهای هدر رفته در پشت بام ها نهایت استفاده را کرده و با این کار موجب خنک تر شدن خانه های خود نیز شوند و در یک پروژه ملی برای نجات محیط زیست ایران به دولت کمک کنند و در هر صورت چه انرژی های خورشیدی و تولید پراکنده و چه بصورت واحدهای نیروگاهی (فارغ از قیمت زمین) دوره بازگشت سرمایه استفاده از انرژی های خورشیدی در ایران نمی تو.اند بیشتر از 8 یا 9 سال باشد و پس از آن سوددهی آغاز شود در حالیکه عمر پنل ها و تجهیزات می تواند بین 20 تا 25 سال باشد.

علاوه بر انرژی خورشیدی 26 منطقه از کشور (برای احداث 45 تا 60 ایستگاه انرژی بادی) پتانسیل نصب توربین های بادی را نیز دارند، طبق گزارش سازمان سانا بر اساس اطلس بادی تهیه شده و اطلاعات دریافتی از 60 ایستگاه و در مناطق مختلف کشور، میزان ظرفیت اسمی سایتها در حدود 60000 مگاوات می باشد. بر پایه پیش بینی های صورت گرفته، میزان انرژی قابل استحصال بادی کشور از لحاظ اقتصادی بالغ بر 18000 مگاوات تخمین زده می شود که موید پتانسیل قابل توجه کشور در زمینه احداث نیروگاههای بادی و همچنین اقتصادی بودن سرمایهگذاری در صنعت انرژی بادی می باشد.

در انجام پروژه پتانسیل سنجی بادی در ایران شرکت لامایر آلمان نیز به عنوان مشاور همکاری داشته است و و بر اساس مطالعات شرکت مذکور پتانسیل بادی قابل استحصال در کشور در حدود 100 هزار مگاوات برآورد گردیده است. و این در حالیست که در صورت صرف بودجه مناسب از سوی واححدهای بخش خصوصی یا دولتی دوره بازگشت سرمایه بطور متوسط برای بهره برداری از این انرژی 5 تا 7 سال خواهد بود و طول عمر بیش از 20 سال را در شرایط سخت برای حساس ترین قطعات می توان متصور بود.

آب در ایران

حجم بارندگی و منابع آبی ایران حدود 400 میلیارد متر مکعب برآورد می شود. از مقدار فوق حدود 284 میلیارد متر مکعب به صورت تبخیر و تعرق از دسترس خارج می شود و از 116 میلیارد متر مکعب باقیمانده حدود 93 میلیارد متر مکعب از طریق منابع سطحی و زیرزمینی بهره برداری می شود و بقیه صرف تغذیه سفره های آب زیرزمینی می شود. از این مقدار حدود 86 میلیارد مترمکعب جهت مصارف کشاورزی و نزدیک به 7میلیارد مترمکعب آن به مصارف شرب و صنعت اختصاص می‌یابد.

این آمار نشان می دهد 92 درصد از منابع آبی کشور در بخش کشاورزی مصرف می شود که تنها 13 درصد از کل منابع آبی کشور، مصرف مفید کشاورزی است و بعبارتی 78 درصد آب شیرین کشور در بخش کشاورزی هدر میرود، عامل این اتلاف آب، روش های غلط سنتی در آبیاری و تبخیر و تعرق در حین آبیاری و نفوذ به عمق از بین می رود که تنها بخشی از این مقدار نفوذ به سفره های آب زیر زمینی وارد خواهد شد. این آمار نشان می دهد راندمان مصرف آب در بخش کشاورزی در ایران تنها 20 درصد است.

پس از کسر سهم کشاورزی از میزان 93 میلیارد متر مکعب آب بهره برداری شده، 7 میلیارد متر مکعب آب در صنعت و شرب مصرف می شود که 5/5 میلیارد متر مکعب (6 درصد) سهم شرب و مصارف خانگی است، 30 درصد از این مقدار نیز در تاسیسات شبکه انتقال آب در ایران هدر میرود که عامل آن برداشت های غیرمجاز از شبکه آب رسانی و فرسودگی تاسیسات آب و شبکه های آبرسانی است. 5/1 میلیارد متر مکعب از منابع آبی در صنعت مصرف می شود.

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
خداحافظ طاهرآقا
درباره طاهر احمدزاده موسس کانون نشر حقایق اسلامی مشهد محمد هادی هادی زاده یزدی:...
IMAGE
خاطراتی از طاهر احمد زاده
مهندس محمد توسلی: می خواهم به طور خلاصه و به بهانه درگذشت مرحوم طاهر احمدزاده هروی...
IMAGE
راهبرد پیش رو: "تقويت فرآيند گذار به دموكراسي"
مهندس محمد توسلی: در دوران دوازدهمين انتخابات رياست جمهوري اردیبهشت 1396 و همچنين...
IMAGE
صفر ریال/خاطره مرحوم احمدزاده از سفر مهندس بازرگان بعنوان نخست وزیر به خراسان
محسن قناويزچي: طاهر احمد زاده بزرگ مردی است که تکرار شدنی نیست. خاطرم هست پس از...
IMAGE
غروب خورشید یک اسطوره
حسن یوسفی‌اشکوری:   اصطلاحات و عناوین در زبان رایج و محاوره‌ای فارسی دیری است که...
IMAGE
طاهرآقا احمدزاده؛ هفت دهه مبارزه
مرتضی کاظمیان : انگار همین دیروز بود، بهار ۱۳۸۰؛ از زیر چشم‌بند و در محوطه کوچک...
IMAGE
طاهرآقا، آخرین آزاده قلندرِ خراسانی
حسن فرشتیان: اولین بار او را در آغوش مردمانی دیدم که عاشقانه او را در خیابان‌های...
IMAGE
همراه با بسته‌نگار
دکتر سیدمحمدمهدی جعفری: در بهار ۱۳۴۰ به انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه شیراز...
IMAGE
از او یک ترک اولی ندیده‌ام بمناسبت بزرگداشت محمد بسته نگار
مهندس لطف الله میثمی: با محمد بسته‌نگار از بدو ورودش به دانشکده حقوق دانشگاه...
IMAGE
بسته نگار،نگار ما
تقی رحمانی: ارج  نهادن به بسته نگار که نامش محمد است برای  امثال من در چند نکته مهم...

مصاحبه ها

IMAGE
خاطراتی از ۶۰ سال مبارزه، بازخوانی مصاحبه با مرحوم طاهر احمدزاده
کانون به یک پایگاه مهم برای نهضت ملی تبدیل شد و پس از کودتا هم نقش عمده‌ای در نهضت...
IMAGE
تقویت روند کادرسازی علمی در دانشگاه‌ها
تشکیل انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه در گفت‌وگوی «آسمان آبی» با مهندس محمد توسلی:...
IMAGE
تهران و بحران زلزله
گفت و گو با مهندس محمد توسلی: زلزله کرمانشاه و تبعات بعد از آن بهانه‌ای شد تا...
IMAGE
بیانیه های الجزایر در گفتگو با بهزاد نبوی
گفتگوی سایت جماران با مهندس بهزاد نبوی: بهزاد نبوی در این گفت و گو، به بازخوانی،...
IMAGE
چالش های اصلی مدیریت شهر تهران
محافظه کاران نمی خواهند رانت ها را از دست بدهند  گفت وگوی روزنامه آرمان با مهندس...
IMAGE
بازخوانی مصاحبه مهندس توسلی با صدا پیرامون پیامد های اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری
گفت وگوی هفته نامه صدا با مهندس محمد توسلی: زمانی که دانشجویان انجمن‌های اسلامی...
IMAGE
درس ها و عبرت هایی از اشغال سفارت آمریکا
گفت و گوی نشریه دانشجویی مدار با مهندس محمد توسلی:   دانشجویان همواره  قلب تپنده...
IMAGE
تولد کوروش را به‌نام روز همبستگی اقوام ایرانی نامگذاری کنید
 گفت و گوی مهندس امیر خرم با روزنامه آسمان آبی: از زمانی که از تعامل سه‌حوزه تمدنی...
IMAGE
از جریان نفوذی شکست خوردیم. گفتگو با ابراهیم یزدی
سید مهدی دزفولی - تاریخ ایرانی: دکتر ابراهیم یزدی از چهره‌های شناخته‌شده و...
IMAGE
ضرورت گسترش دموکراسی مشارکتی برای پر کردن شکاف‌های قومی در خاورمیانه
گفتگوی روزنامه همدلی با دکتر حبیب الله پیمان: وضعیت آشفته منطقه خاورمیانه،...