پاسخ به عضو موتلفه: نقش نهضت‌آزادی در پیروزی انقلاب

چرا نهضت آزادی با اعدام هویدا مخالف بود؟

سید امیر خرم، عضو شورای مرکزی نهضت آزادی ایران

 

تاریخ ایرانیچندی قبل، جناب آقای بادامچیان، از اعضای برجسته حزب موتلفه اسلامی در مصاحبه با خبرگزاری مهر، مطالبی فرمودند که در حین آن به حوادث پیش و پس از انقلاب، نحوه مدیریت مرحوم لاجوردی در زمانی که مسئولیت زندان‌های کشور را بر عهده داشتند و نیز نقش گروه‌ها و احزاب سیاسی از جمله نهضت آزادی ایران در مبارزه با رژیم پیشین و همچنین پیروزی انقلاب اسلامی اشاره کرده‌اند.

در ارتباط با مواردی همچون نحوه مدیریت مرحوم لاجوردی بر امور زندا‌ن‌ها، بهتر آن است که خانواده‌های زندانیان آن دوران و نیز زندانیانی از آن ایام که هنوز در قید حیات هستند، نظر دهند. در ارتباط با مطالب خلاف واقع تاریخی بسیاری که ایشان در مصاحبه خود آورده‌اند، به عنوان یک نمونه، بیان این مطلب که «هایزر را با اختیار اینکه تا یک میلیون انسان را بکشد به ایران آوردند تا این انقلاب به پیروزی نرسد»، شخصیت‌ها و مراکزی که در حوزه تاریخ معاصر ایران تخصص یا مسئولیت دارند، ان‌شاءالله به ایشان پاسخ خواهند داد؛ اما ایشان در مواردی مطالبی کذب در ارتباط با نهضت آزادی ایران بیان داشته‌اند که نگارنده به عنوان عضوی از این مجموعه، قصد دارم پاسخ مختصری به او بدهم.

اول: جناب بادامچیان فرموده‌اند «نهضت آزادی که اصلا نقشی در انقلاب نداشت...» در پاسخ به ایشان کافی است تنها به بخشی اندک از فعالیت‌های رهبران نهضت آزادی در سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ که اسناد آن در تمامی متون تاریخ معاصر موجود است، اشاره‌ای کنم:

۱. اجتماع عظیم و سخنرانی‌های بی‌سابقه اسلامی - سیاسی ماه رمضان در مسجد قبا به دعوت مرحوم مفتح و سخنرانی افرادی چون مرحوم بازرگان، مرحوم دکتر سحابی و دکتر توسلی در تاریخ شهریور سال ۱۳۵۶؛

۲. برگزاری نماز عید فطر در زمین قیطریه به امامت آیت‌الله سید ابوالفضل زنجانی به پیشنهاد و همکاری افرادی چون مهندس صباغیان در تاریخ شهریور سال ۱۳۵۶؛

۳. بمب‌گذاری ساواک در ورودی منزل خانه‌های پنج نفر از موسسان جمعیت ایرانی دفاع از آزادی و حقوق بشر از جمله مرحوم بازرگان در تاریخ ۱۹ فروردین ۱۳۵۷؛

۴. مصاحبه مخفیانه مرحوم بازرگان با تلویزیون بلژیک و نمایش فیلم یک ساعته از مصاحبه و تظاهرات و مبارزات مردم ایران در تاریخ اردیبهشت ۱۳۵۷، لازم به ذکر است که در این مصاحبه مرحوم بازرگان به صراحت بیان می‌کند که در شرایط موجود مردم بین شاه و آزادی یکی را باید انتخاب کنند و لذا راهی جز کناره‌گیری شاه از قدرت وجود ندارد.

۵. برگزاری مجلس چهلم شهدای یزد، جهرم و اهواز در مسجد جامع تهران به دعوت مرحومان دکتر سحابی، بازرگان و صدر حاج سید جوادی در تاریخ اردیبهشت ۱۳۵۷؛

۶. صدور اعلامیه نهضت آزادی ایران با عنوان «راه نجات ایران از بن‌بست حاضر» و بیان این نکته که تنها راه باقی‌مانده رفتن شاه از قدرت است، در تاریخ ۶ شهریور ۱۳۵۷؛

۷. برگزاری نماز عید فطر در زمین قیطریه به امامت مرحوم دکتر مفتح و راهپیمایی خودجوش و گسترده مردم پس از انجام نماز که با مدیریت افرادی چون آقای مهندس توسلی صورت گرفت، در تاریخ شهریور ۱۳۵۷؛

۸. هجرت رهبر فقید انقلاب از نجف به پاریس به پیشنهاد و همراهی آقای دکتر ابراهیم یزدی در تاریخ مهر ۱۳۵۷، لازم به یادآوری است که جناب دکتر یزدی، دبیرکل فعلی نهضت آزادی ایران، تنها فرد غیرروحانی بود که در سال‌های پیش از انقلاب، از سوی امام خمینی مجوز دریافت وجوهات شرعی و هزینه کردن آن به صلاحدید خود را داشت.

۹. صدور اعلامیه نهضت آزادی تحت عنوان «در کجا هستیم» در تحلیل شرایط سیاسی کشور و ضرورت قدرت‌ستانی از شاه در تاریخ مهر ۱۳۵۷؛

۱۰. مسافرت مرحوم بازرگان به پاریس و ملاقات با مرحوم امام در تاریخ مهر ۱۳۵۷؛

۱۱. صدور اعلامیه نهضت آزادی ایران راجع به رهبری امام خمینی تحت عنوان «آیا وقت آن نرسیده است که نظام حاکم واقع‌بین باشد» در آذرماه ۱۳۵۷؛

۱۲. دعوت از جمعی از اعضای نهضت آزادی ایران از جمله مرحوم بازرگان و مرحوم دکتر سحابی در شورای انقلاب، به دعوت مرحوم مطهری در آذرماه ۱۳۵۷؛

۱۳. راهپیمایی عظیم تاسوعا و عاشورا به دعوت جمعیت ایرانی دفاع از آزادی و حقوق بشر (افرادی چون مرحوم بازرگان بنیانگذار آن بودند) در آذرماه ۱۳۵۷؛

۱۴. صدور اعلامیه تحت عنوان «جنگ شاه و ملت» از سوی نهضت آزادی ایران در دی‌ماه ۱۳۵۷؛

۱۵. ماموریت موفقیت‌آمیز راه‌اندازی نفت برای مصارف داخلی توسط هیات پنج نفره با عضویت افرادی چون مرحوم بازرگان و آقای مهندس صباغیان در دی‌ماه ۱۳۵۷؛

۱۶. ماموریت اداره اعتصابات توسط هیات پنج نفره با عضویت افرادی چون مرحوم دکتر یدالله سحابی و دکتر کاظم یزدی در دی‌ماه ۱۳۵۷؛

۱۷. مذاکره از سوی شورای انقلاب با آمریکایی‌ها و سران ارتش به منظور تسهیل و تسریع خروج شاه و جلوگیری از کودتای ارتش با حضور مرحوم بازرگان در دی‌ماه ۱۳۵۷؛

۱۸. ملاقات محرمانه با آقای سالیوان، سفیر وقت آمریکا در ایران، با تصویب شورای انقلاب و اجازه رهبر انقلاب توسط مرحوم بازرگان به همراه مرحوم آیت‌الله موسوی اردبیلی در دی‌ماه ۱۳۵۷؛

۱۹. تشکیل ستاد برگزاری مراسم استقبال از امام با عضویت افرادی چون آقایان مهندس صباغیان و مهندس توسلی در بهمن ۱۳۵۷؛

۲۰. صدور فرمان نخست‌وزیری مرحوم بازرگان از سوی امام خمینی در تاریخ ۱۵ بهمن‌ماه ۱۳۵۷؛

۲۱. تشکیل اولین دولت پس از انقلاب که تا آبان‌ماه ۱۳۵۸ مسئولیت امور کشور را بر عهده داشت.

این‌ها تنها بخشی از فعالیت‌هایی بود که اعضای نهضت آزادی ایران در بحبوحه انقلاب انجام داده بودند. ذکر فعالیت‌های نهضت آزادی در سال‌های سیاه رژیم پیشین و نیز تلاش‌های نهضت در تمامی سال‌های پس از انقلاب در جهت تامین حقوق مردم و برقراری دموکراسی در کشور، آن‌چنان روشن، شفاف و گسترده است که نیاز به اثبات ندارد.

دوم: ایشان در جای دیگری از مصاحبه خود آورده‌اند که «اولین کسانی که طاغوتی‌ها را اعدام کردند همین نهضتی‌ها بودند که در مدرسه رفاه این کار را انجام دادند.» از جناب بادامچیان سوال می‌کنم که در ابتدای انقلاب اعضای نهضت در چه جایگاهی بودند که حکم اعدام صادر کنند؟ همچنین از ایشان تقاضا می‌کنم نام حداقل یک نفر از کسانی که توسط اعضای نهضت آزادی در ابتدای انقلاب اعدام شده‌اند را بیان کنند. جالب اینجاست که ایشان در ادامه همین مطلب و تنها چند سطر پایین‌تر و در توجیه ضرورت اعدام‌های ابتدای انقلاب، بیان می‌کنند که «اگر می‌خواستیم لیبرال‌بازی‌های جبهه ملی‌ها و نهضت آزادی‌ها را انجام دهیم، انقلاب به باد می‌رفت.» به هر حال ایشان باید روشن کنند که اعضای نهضت آزادی در ابتدای انقلاب از مخالفان اعدام وابستگان به رژیم سابق بودند یا خود مسئول و متولی آن اعدام‌ها؟

سوم: در جای دیگری از این مصاحبه، ایشان فرموده‌اند: «اخیرا دیدم یکی از سازمان‌ها با بودجه دولتی فیلمی برای هویدا ساخته است که زندگی او را کامل شرح می‌دهد و در فیلم برخی از اعضای نهضت آزادی نسبت به اعدام هویدا اعلام انتقاد می‌کنند. این‌ها امروز طلبکار شده‌اند.» جناب بادامچیان به خوبی علت اعتراض افرادی چون مرحوم مهندس بازرگان و دکتر ابراهیم یزدی را به اعدام هویدا می‌دانند. علت اعتراض در درجه اول این بود که کسی که ۱۳ سال دومین مقام رسمی کشور بوده و قطعا از بسیاری از مسائل پشت پرده در نظام پیشین اطلاع دارد، از چنان اهمیتی برخوردار است که نباید به سادگی به جوخه اعدام سپرده شود. ثانیا اعتراض اعضای نهضت آزادی به روند دادگاه هویدا و ترور او قبل از اتمام دادگاه و طی مراحل قانونی بود.

آنچه مسلم است نکاتی که بیان گردید، نکاتی نبود که جناب بادامچیان به آن‌ها اشراف نداشته باشند؛ لذا بنا را باید یا بر ضعف حافظه ایشان گذاشت و یا بر بیان مطالب کذب از سوی ایشان. راقم این سطور مایل است بنا را بر فراموشی ایشان بگذارد. هدف از نگارش این متن نیز در کنار پاسخ به وی، تنویر افکار کسانی بود که با تلاش‌ها و فعالیت‌های نهضت آزادی ایران در کوران انقلاب، آشنایی کافی ندارند.

از نظر نهضت آزادی ایران، حزب موتلفه اسلامی، حزبی قدیمی و ریشه‌دار است که حضورش به عنوان نماینده قشری از جامعه ایران امروز، در عرصه سیاست ضرورت دارد؛ لیکن این حزب برای بقا در سپهر سیاسی، نیاز به بازنگری در اصول، مشی و کنش سیاسی خود دارد. این سخن اخیر جناب آقای ناطق نوری که «رهبران موتلفه با وجود پنجاه سال قدمت، حتی قادر به جذب فرزندان خود هم نیستند» از سوی کسی بیان شده است که این مجموعه را از سال‌های دور به خوبی می‌شناسد و نشان از آن دارد که اگر موتلفه به آسیب‌شناسی خود نپردازد، در آینده‌ای نه چندان دور، کوچکترین نقشی در معادلات سیاسی کشور نخواهد داشت و این امر برای توسعه سیاسی مفید نخواهد بود.

سال‌ها پیش در دوران ریاست‌جمهوری مرحوم هاشمی رفسنجانی، موقعیتی پیش آمد که در مسجد دانشگاه تهران با آقای بادامچیان رودررو شوم و تنها چند دقیقه‌ای در پاسخ به مطالب خلاف واقع ایشان در ارتباط با نهضت آزادی، با دانشجویان سخن بگویم. با وجود آنکه آن مناظره کوتاه با ناسزاگویی ایشان به نگارنده پایان یافت، اما مجددا آمادگی خود را جهت انجام مناظره با جناب بادامچیان در محیطی عمومی و با موضوع بررسی سوابق دو حزب سیاسی نهضت آزادی ایران و موتلفه اسلامی و نقش آن‌ها در سپهر کنونی سیاست، خدمت ایشان اعلام می‌دارم.

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
خداحافظ طاهرآقا
درباره طاهر احمدزاده موسس کانون نشر حقایق اسلامی مشهد محمد هادی هادی زاده یزدی:...
IMAGE
خاطراتی از طاهر احمد زاده
مهندس محمد توسلی: می خواهم به طور خلاصه و به بهانه درگذشت مرحوم طاهر احمدزاده هروی...
IMAGE
راهبرد پیش رو: "تقويت فرآيند گذار به دموكراسي"
مهندس محمد توسلی: در دوران دوازدهمين انتخابات رياست جمهوري اردیبهشت 1396 و همچنين...
IMAGE
صفر ریال/خاطره مرحوم احمدزاده از سفر مهندس بازرگان بعنوان نخست وزیر به خراسان
محسن قناويزچي: طاهر احمد زاده بزرگ مردی است که تکرار شدنی نیست. خاطرم هست پس از...
IMAGE
غروب خورشید یک اسطوره
حسن یوسفی‌اشکوری:   اصطلاحات و عناوین در زبان رایج و محاوره‌ای فارسی دیری است که...
IMAGE
طاهرآقا احمدزاده؛ هفت دهه مبارزه
مرتضی کاظمیان : انگار همین دیروز بود، بهار ۱۳۸۰؛ از زیر چشم‌بند و در محوطه کوچک...
IMAGE
طاهرآقا، آخرین آزاده قلندرِ خراسانی
حسن فرشتیان: اولین بار او را در آغوش مردمانی دیدم که عاشقانه او را در خیابان‌های...
IMAGE
همراه با بسته‌نگار
دکتر سیدمحمدمهدی جعفری: در بهار ۱۳۴۰ به انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه شیراز...
IMAGE
از او یک ترک اولی ندیده‌ام بمناسبت بزرگداشت محمد بسته نگار
مهندس لطف الله میثمی: با محمد بسته‌نگار از بدو ورودش به دانشکده حقوق دانشگاه...
IMAGE
بسته نگار،نگار ما
تقی رحمانی: ارج  نهادن به بسته نگار که نامش محمد است برای  امثال من در چند نکته مهم...

مصاحبه ها

IMAGE
خاطراتی از ۶۰ سال مبارزه، بازخوانی مصاحبه با مرحوم طاهر احمدزاده
کانون به یک پایگاه مهم برای نهضت ملی تبدیل شد و پس از کودتا هم نقش عمده‌ای در نهضت...
IMAGE
تقویت روند کادرسازی علمی در دانشگاه‌ها
تشکیل انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه در گفت‌وگوی «آسمان آبی» با مهندس محمد توسلی:...
IMAGE
تهران و بحران زلزله
گفت و گو با مهندس محمد توسلی: زلزله کرمانشاه و تبعات بعد از آن بهانه‌ای شد تا...
IMAGE
بیانیه های الجزایر در گفتگو با بهزاد نبوی
گفتگوی سایت جماران با مهندس بهزاد نبوی: بهزاد نبوی در این گفت و گو، به بازخوانی،...
IMAGE
چالش های اصلی مدیریت شهر تهران
محافظه کاران نمی خواهند رانت ها را از دست بدهند  گفت وگوی روزنامه آرمان با مهندس...
IMAGE
بازخوانی مصاحبه مهندس توسلی با صدا پیرامون پیامد های اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری
گفت وگوی هفته نامه صدا با مهندس محمد توسلی: زمانی که دانشجویان انجمن‌های اسلامی...
IMAGE
درس ها و عبرت هایی از اشغال سفارت آمریکا
گفت و گوی نشریه دانشجویی مدار با مهندس محمد توسلی:   دانشجویان همواره  قلب تپنده...
IMAGE
تولد کوروش را به‌نام روز همبستگی اقوام ایرانی نامگذاری کنید
 گفت و گوی مهندس امیر خرم با روزنامه آسمان آبی: از زمانی که از تعامل سه‌حوزه تمدنی...
IMAGE
از جریان نفوذی شکست خوردیم. گفتگو با ابراهیم یزدی
سید مهدی دزفولی - تاریخ ایرانی: دکتر ابراهیم یزدی از چهره‌های شناخته‌شده و...
IMAGE
ضرورت گسترش دموکراسی مشارکتی برای پر کردن شکاف‌های قومی در خاورمیانه
گفتگوی روزنامه همدلی با دکتر حبیب الله پیمان: وضعیت آشفته منطقه خاورمیانه،...