ابراهیم یزدی، نماد یک جنبش‌‌گرای استراتژیست !

مصطفی قهرمانی:

دکتر ابراهیم یزدی (۱۳۹۶ ـ ۱۳۱۰ه. ش.) دبیرکل نهضت آزادی ایران و یکی از آخرین اعضاء حلقه رهبران و فعالان اولیه جناح غیر‌روحانی انقلاب ایران پس از تحمل سال‌های طولانی محنت و رنج بیماری  شب گذشته در ازمیر – ترکیه درگذشت.

گفتنی‌ها در خصوص بیش از شش دهه زندگی سیاسی – اجتماعی چند لایه، پر‌ فراز‌ و نشیب و تأثیر‌گذار دکتر ابراهیم یزدی در داخل و خارج از کشور پیش و پس از انقلاب ایران زیاد است و نقد و ارزیابی آن مجالی دیگر می‌طلبد.

ابراهیم یزدی در سطح وسیع، با انقلاب ایران و حضور پررنگش در زمره یاران و مشاوران نزدیک آیت الله خمینی در پاریس و پیش از آن در نجف در کانون توجُه افکار‌عمومی و رساناها قرار گرفت.

ابراهیم یزدی نماینده مردم تهران در دوره اول مجلس شورای اسلامی، وزیر امور‌خارجه دولت موقت انقلاب٬ معاون نخست‌وزیر در امور انقلاب٬ عضو شورای انقلاب اسلامی ایران بود. دکتر ابراهیم یزدی به همان میزان که در اوان انقلاب تا پایان دوران نمایندگی در مجلس اول یکی از پرکارترین و تأثیرگذارترین افراد در شکل گیری انقلاب بهمن ۱۳۵۷و حکومت جمهوری اسلامی برخاسته از آن بود، حداقل به همان اندازه هم او حتی پیش از قرارگرفتن در دایره غیرخودی‌ها از ابتدای دهه ۶۰ یکی از بی‌پرواترین و مؤثرترین کنش‌گران و رهبران اپوزیسیون تحمل‌شده در داخل کشور بود.

پس از فوت مهندس مهدی بازرگان در سال ۱۳۷۳ ابراهیم یزدی  به عنوان دبیرکل نهضت آزادی ایران انتخاب گردید. او نه فقط توانست خلاء ناشی از فقدان بازرگان به مثابه پدر معنوی و سیاسی این نحله «مصدقی‌های ملی – مذهبی» را جبران کند بلکه با شم و شهود و شهامت ذاتیش در عرصه کنش‌گری سیاسی همراه با دانش و اطلاعات به روز و یک شبکه پیوندهای وسیع در داخل و خارج از کشور به سرعت قادر گردید نهضت آزادی ایران را به مهم‌ترین گروه سیاسی مخالف در داخل مرزهای جمهوری اسلامی تبدیل بگرداند. در این جایگاه ابراهیم یزدی توانست با کار و کنش منظم نظری – تحلیلی، تشکیلاتی و تبلیغاتی مرزهای تأثیرگذاری و ثمربخشی فعالیت سیاسی یک تشکل مخالف در داخل کشور و بیرون از ساختار حکومتی موجود را به مثابه یک راهبرد کلان دوباره از نو تعریف و تبیین و معرفی کند. حال دیگر از ترکیب چند دهه انگاره‌ها ، آموزه‌ها و مبارزات جنبش‌گرایانه در داخل و خارج از کشور و تجارب جنبش‌های مدنی دیگر کشورها، طرحی نو از کنش‌گری مشارمت‌گرایانه و مطالبه‌محور در انداخته می‌شد. الگو و مدلی که اعاده آزادی‌ها و حقوق شهروندی را در چارچوب “التزام عملی” به قانون اساسی و ساختار حقوقی موجود در کانون توجُه و فعالیت خود قرار داده است.  رهیافتی که اکنون دیگر بسیاری در ورای مرزهای معمول اردوگاه‌های سیاسی در درون و بیرون از ایران بر درستی و کارآمد‌بودن آن اعتراف دارند.

دوگانه یا «انقلاب و تغییر قهرآمیز» و یا «فرورفتن در لاک صبر و انتظار» دیگر تاب مقاومت در مقابل استراتژی مشارکت و همراهی فعُال در فرآیند گذار مسالمت‌آمیز به سوی حکومت قانون و جامعه باز و دمکراتیک را ندارد و کیست که نداند که دکتر ابراهیم یزدی از تبیین‌کنندگان و چهره‌های  اصلی  و تأثیرگذار این روش و منش سیاسی محسوب می‌گردد.

رجال و کنش‌گران سیاسی در ایران بعضاٌ یا به‌غایت “عمل‌زده‌اند” و به راحتی اصول و  مبانی راهبردی را فدای “عمل‌گرایی منفعت‌طلبانه” و روزمره خود می‌کنند و یا این‌که آن‌چنان اسیر قید و بندهای اصول تنیده در اطراف خود می‌باشند که عملاٌ به ساکنان یک ناکجاآباد تبدیل می‌شوند.  سیاست‌مداری و سیاست‌ورزی از نوعی که دکتر ابراهیم یزدی بر آن باور داشت فراتر از روال مرسوم جامعه ما و متفاوت با انگاره‌ها و هنجارهای معمول ایرانیان بود. اگر مرحوم مهندس بازرگان را به واسطه تلاش‌های فکری و نظری‌اش به مثابه نظریه‌پرداز و قطب فکری – نظری نهضت آزادی ایران بدانیم، دکتر ابراهیم یزدی یک رجل و کنش‌گر سیاسی مدیر و پرتلاش و یک استراتژیست و تحلیل‌گری ‌تمام‌عیار و آگاه به نیازهای زمانه و جامعه خود در درون و تعامل با دنیای بیرون بود. او با بیش از شش دهه فعالیت سیاسی بی‌وقفه توانست به نماد آشتی استراتژی و کنش‌گری واقع‌گرایانه در سیاست تبدیل شود؛ و چقدر هنوز این نوعسیاست‌ورزی در این کشور حتُی در بین خواص سطوح بالای تصمیم‌سازی‌های کلان غریب است.

حالا او پس از سال‌ها دست‌و‌پنجه نرم‌کردن با اهریمن بیماری – سرطانی جان‌سوز – دور از وطن، وطنی که بیش از « ۶۰ سال صبوری و شکوری» را دست‌مایه پیکار سیاسی – اجتماعی و فرهنگی خود برای آن قرار داده بود، در آغوش خانواده جان به جان‌آفرین سپرد.

دکتر ابراهیم یزدی براستی عاشق میهنش بود. او حتی در جایگاه یک پیکار‌گر مخالف حاکمیت مستقر، چه پیش و چه پس از انقلاب ایران،یش و چه پس از انقلاب ایران هموارهمواره منافع ملی ایرانیان را در کانون نگرش و کنش سیاسی خود قرار می‌داد و در راه اعتلا و بزرگی ایران و در راه تحقق آرمان‌هایش «استقلال، حاکمیت ملی و  حقوق و آزادی‌های اساسی ملت» از هیچ تلاش و خدمت صادقانه کوتاهی نکرد.  ایرانیان همیشه یاد و خاطره خدمتگزاران صدیق خود را گرامی داشته‌اند.

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
بازرگان دوشادوش روحانیت نواندیش
محمد بسته‌نگار:درباره مرحوم مهندس بازرگان همین بس که وی به اتفاق آیت‌الله...
IMAGE
دینداری به شرط علم و آزادی
دکتر سید محمدمهدی جعفری:رویکرد قرآنی مهندس مهدی بازرگان برگرفته از تعالیم اولیه...
IMAGE
ب‍ازرگان، مردی که صدایش شنیده نشد
سهند ایرانمهر: امروز، سالگرد درگذشت #مهدی_بازرگان است. ‏پژوهشگر قرآن، نخستین...
IMAGE
پيام راهبردي بازرگان براي امروز ما
مهندس محمد توسلي: شصت سال قبل زنده یاد  مهندس مهدي بازرگان سخنراني "احتياج روز" را...
IMAGE
چهار مردان!
مهندس عبدالعلی بازرگان: جمعه بیست و نهم‌ دی‌ماه، بیست و سومین سال‌گرد درگذشت...
IMAGE
این دو نخست وزیر
علیرضا کفایی: مهندس بازرگان اولین نخست وزیر ایران پس از انقلاب بود و از همان...
IMAGE
بازرگان و سیاست خارجی
مصطفی قهرمانیان: – دکترین سیاست خارجی دولت موقت – – به‌مناسبت بیست‌و‌سومین...
IMAGE
این نام را به خاطر بسپارید :” مهدی بازرگان”
مجتبی نجفی: اصلاح طلبی به سبک بازرگان یعنی اینکه در میانه آتش و خونِ انقلاب از...
IMAGE
پلي براي عبور
دکتر حبیب الله پیمان: در چند دهه اخير به استثنای قشر کوچکی از نو كيسگان كه بخش عمده...
IMAGE
بیانیه ابوالفضل قدیانی درباره اعتراضات اخیر
ابوالفضل قدیانی، از فعالین سیاسی و از مبارزان دوران ستم‌شاهی و عضو موسس سازمان...

مصاحبه ها

IMAGE
مصدق به بازرگان اطمینان کامل داشت
گپ و گفتی با  هاشم صباغیان ، وزیر کشور دولت موقت: مجید بجنوردی: متن پیش رو خلاصه...
IMAGE
اصلاح‌طلبی تنها راهبرد واقع‌بینانه است/راهکار اصلی بازگشت به قانون اساسی است
گفت و گوی روزنامه همدلی با مهندس توسلی دبیر کل نهضت آزادی ایران: هرمز شریفیان ـ گفت...
IMAGE
کانون مکانی مناسب برای تمرین کار جمعی است
گفتگوی نشریه کانون فنی فارغ التحصیلان دانشکده فنی دانشگاه تهران با مهندس محمد...
IMAGE
توسعه سیاسی، راه حل توسعه اقتصادی و گذار از بحران‌های اجتماعی
پیشنهادات عماد بهاور، عضو نهضت آزادی ایران پس از اعتراضات شهری دیماه سال ۹۶در...
IMAGE
می‌شود بر میخ کوبید اما نمی توان روی آن نشست
گفتگوی زیتون با سعید مدنی پیرامون اعتراضات اخیر: از اعتراض به « گرانی » آغاز شد و...
IMAGE
شدت نابسامانی‌های اقتصادی اجتماعی از آستانه تحمل مردم عبور کرده
اسکان نیوز: اعتراضات چند روز اخیر تبعات و تحلیل های مختلفی را در پی داشته است....
IMAGE
طرح جدید ترافیک؛ هدفی خوب بدون تمهید شرایط
ارزیابی مهندس محمد توسلی از طرح LEZ در گفتگو با اسکان نیوز؛  مهندس محمد توسلی،...
IMAGE
حسین مردم‌حسینی | گفت‌وگوی منتشر نشده با زنده یاد حسین شاه‌حسینی
گفتگوی روزنامه اعتماد با زنده یاد حسین شاه حسینی: وحید جعفری-روزنامه اعتماد:...
IMAGE
ایستاد و زانو نزد
مصاحبه روزنامه آسمان آبی با مهندس محمد توسلی: عاطفه شمس-خبرنگار: کسانی که حسین...
IMAGE
عماد بهاور در گفت‌وگو با امتداد: هدف اصلی جریان اصلاح طلبی، اصلاح ساختارهای حقیقی قدرت است
امتداد – گروه سیاسی: چند ماه پس از حضور دوباره حسن روحانی در مقام ریاست جمهوری؛...