خدمات فرهنگی دکتر ابراهیم یزدی

احسان هوشمند:

ابراهیم یزدی، یکی از شخصیت‌های سیاسی و فرهنگی مؤثر جامعه ایران در چند دهه اخیر، پس از عمری مبارزه و تلاش درگذشت. بیش از شش‌ دهه فعالیت مستمر سیاسی دکتر یزدی در قالب عضویت و همکاری با نهضت خداپرستان سوسیالیست و سپس نهضت آزادی ایران، عضویت در دولت اول انقلاب یا دولت موقت، نمایندگی مردم در مجلس اول پس از انقلاب و دبیر‌کلی نهضت آزادی پس از درگذشت مرحوم مهندس بازرگان از‌جمله شاخص‌هایی است که موجب شده نام این شخصیت بیش از هر چیز با فعالیت‌های سیاسی پیوند بخورد و در افکار عمومی به‌عنوان شخصیتی سیاسی معرفی و مطرح شود. هرچند این وجه از شخصیت و فعالیت‌ها بخش مهمی از زندگی و سوابق او را به خود اختصاص می‌دهد؛ اما این ویژگی‌ها مانع از آن نمی‌شود که بُعد فرهنگی خدمات و تلاش‌های دکتر یزدی به فراموشی سپرده شود.  در حوزه فرهنگ نیز دکتر یزدی خدمات و تلاش‌های زیادی را در کارنامه خویش به ثبت رسانده است. گذشته از انتشار چند نشریه در خارج از کشور، ارتباط با گروه‌های دانشگاهی ایرانیان خارج از کشور، سرپرستی روزنامه کیهان در سال‌های ۵٨ و ۵٩ می‌توان به انتشار و تألیف و ترجمه ده‌ها جلد کتاب، مقاله و مطلب در حوزه‌های مختلف علمی، پزشکی، تاریخی، دینی و سیاسی اشاره کرد. جزئی از دل‌مشغولی‌های او در حوزه علمی و پزشکی بود که ترجمه و انتشار برخی آثار نشان‌دهنده این وجه از علایق او است. انتشار کتاب‌هایی مانند تغییرات جهشی در م‍اده‌ ژنتیک ج‍ه‍ش‌زاه‍ا، چگونگی ج‍ه‍ش‌ه‍ا، س‍ی‍س‍ت‍م‌ه‍ای‌ تعمیر و ترمیم س‍ل‍ولی، ج‍ه‍ان‌ شگفت‌انگیز م‍غ‍ز (م‍غ‍ز ج‍ه‍ان‌ س‍ه‌‌پ‍ون‍دی‌)‌/ تألیف‌ جودیت ه‍وپ‍ر، دیک ترسی‌، خ‍اک‌ه‍ای‌ رسی و پیدایش حیات، دانستنی‌هایی درباره سرطان پروستات، مبانی ژنتیک مولکولی و نیز کتاب بیماری‌های قلب آدمی، آثاری است که در حوزه مباحث علمی و پزشکی به وسیله دکتر یزدی منتشر شده است. در حوزه مباحث دینی و روشنفکری دینی نیز به تأسی از رهبران پیشین نهضت آزادی ایران مانند آیت‌الله طالقانی، مهندس بازرگان و دکتر یدالله سحابی تتبعات و بررسی‌هایی را با توجه به محدودیت‌های چاپ کتاب در این حوزه، منتشر کرده است. روشنفکری دینی و چالش‌های جدید، خ‍طی‌ در دریا: تأمل‍ی‌ در م‍ف‍ه‍وم‌ و م‍ص‍داق‌ دو پدیدار قرآنی م‍رج‌البحرین و ج‍وار‌ال‍مُ‍ن‍شآت ‌و تأملاتی در آیات مبارکه قرآن کریم از‌جمله آثار قلمی او در این حوزه است. در حوزه تاریخ به‌ویژه تاریخ تحولات سیاسی معاصر ایران و مسائل راهبردی نیز آثاری از ابراهیم یزدی منتشر شده است برخی از این آثار دارای تازگی خاصی است. این امر به‌نوعی نتیجه ایفای نقش‌ها در ظهور و بروز این پدیده‌ها یا ارتباط با این اشخاص و موضوعات است و در نتیجه ابعادی از رویدادها مورد توجه قرار گرفته که در نظر و نگرش دیگر پژوهشگران انعکاس کمتری داشته است.

انتشار برخی اسناد شخصی درباره دکتر چمران یا نگاه ویژه به جنبش دانشجویی ایران در سال‌های پیش از انقلاب به این آثار ارزش تاریخی و سندی زیادی بخشیده است. از‌جمله کتاب‌های این بخش می‌توان به بازرگان اسوه تقوی و صداقت، ج‍ن‍ب‍ش‌ دانشجویی در دو ده‍ه‌: از ١٣٢٠ تا ١٣۴٠، سه جمهوری، کالبدشکافی ت‍وطئ‍ه‌: ک‍ودت‍ای‌ نظامی ۲۸ م‍رداد ۱۳۳۲، یادنامه شهید ب‍زرگ‍وار دک‍ت‍ر مصطفی چ‍م‍ران‌، آخرین تلاش‌ها در آخرین روزه‍ا (مطالبی ن‍اگ‍ف‍ت‍ه‌ پیرامون ان‍ق‍لاب‌ اسلامی ایران)، دکترین امنیت ملی و کتاب بررسی جنبش‌های‌ اسلامی و معرفی چ‍ه‍ره‌های‌ ن‍اش‍ن‍اخ‍ت‍ه‌ روحانیت معاصر اشاره کرد. به نظر می‌رسد انتشار این آثار، آن هم برای شخصیت پر‌مشغله‌ای مانند دکتر یزدی، نشانی از بُعد دیگر شخصیت و دل‌مشغولی‌های فرهنگی اوست.
نیم‌قرن فعالیت سیاسی آزادی‌خواهانه و گاه پرالتهاب، دبیر‌کلی یکی از قدیمی‌ترین سازمان‌های سیاسی کشور و انتشار ده‌ها کتاب و مقاله در عرصه فرهنگی و تاریخی کارنامه این شخصیت ایرانی است. در سال‌های گذشته دکتر یزدی در حال تدوین و انتشار خاطرات خود با عنوان ۶٠ سال صبوری و شکوری بود که مرگ اجازه نداد تا یزدی اتمام کار و انتشار آن را نظاره‌گر باشد. در این مجموعه که چند جلد آن آماده شده، اسناد بسیار مهم و نادیده‌ای از تحولات ایران در دهه‌های گذشته به‌ویژه اسناد مرتبط با انقلاب اسلامی منتشر شده و از این نظر منبع بسیار بااهمیتی در اختیار محققان و علاقه‌مندان قرار گرفته است. یزدی در دهه‌های اخیر با ناملایمات زیادی روبه‌رو بود؛ اما این ناملایمات هیچ‌گاه موجب کناره‌گیری او از مسئولیت‌های ملی و وطنی‌ای که برای خود تعریف کرده بود، نشد. یادش گرامی باد.

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
بازرگان دوشادوش روحانیت نواندیش
محمد بسته‌نگار:درباره مرحوم مهندس بازرگان همین بس که وی به اتفاق آیت‌الله...
IMAGE
دینداری به شرط علم و آزادی
دکتر سید محمدمهدی جعفری:رویکرد قرآنی مهندس مهدی بازرگان برگرفته از تعالیم اولیه...
IMAGE
ب‍ازرگان، مردی که صدایش شنیده نشد
سهند ایرانمهر: امروز، سالگرد درگذشت #مهدی_بازرگان است. ‏پژوهشگر قرآن، نخستین...
IMAGE
پيام راهبردي بازرگان براي امروز ما
مهندس محمد توسلي: شصت سال قبل زنده یاد  مهندس مهدي بازرگان سخنراني "احتياج روز" را...
IMAGE
چهار مردان!
مهندس عبدالعلی بازرگان: جمعه بیست و نهم‌ دی‌ماه، بیست و سومین سال‌گرد درگذشت...
IMAGE
این دو نخست وزیر
علیرضا کفایی: مهندس بازرگان اولین نخست وزیر ایران پس از انقلاب بود و از همان...
IMAGE
بازرگان و سیاست خارجی
مصطفی قهرمانیان: – دکترین سیاست خارجی دولت موقت – – به‌مناسبت بیست‌و‌سومین...
IMAGE
این نام را به خاطر بسپارید :” مهدی بازرگان”
مجتبی نجفی: اصلاح طلبی به سبک بازرگان یعنی اینکه در میانه آتش و خونِ انقلاب از...
IMAGE
پلي براي عبور
دکتر حبیب الله پیمان: در چند دهه اخير به استثنای قشر کوچکی از نو كيسگان كه بخش عمده...
IMAGE
بیانیه ابوالفضل قدیانی درباره اعتراضات اخیر
ابوالفضل قدیانی، از فعالین سیاسی و از مبارزان دوران ستم‌شاهی و عضو موسس سازمان...

مصاحبه ها

IMAGE
مصدق به بازرگان اطمینان کامل داشت
گپ و گفتی با  هاشم صباغیان ، وزیر کشور دولت موقت: مجید بجنوردی: متن پیش رو خلاصه...
IMAGE
اصلاح‌طلبی تنها راهبرد واقع‌بینانه است/راهکار اصلی بازگشت به قانون اساسی است
گفت و گوی روزنامه همدلی با مهندس توسلی دبیر کل نهضت آزادی ایران: هرمز شریفیان ـ گفت...
IMAGE
کانون مکانی مناسب برای تمرین کار جمعی است
گفتگوی نشریه کانون فنی فارغ التحصیلان دانشکده فنی دانشگاه تهران با مهندس محمد...
IMAGE
توسعه سیاسی، راه حل توسعه اقتصادی و گذار از بحران‌های اجتماعی
پیشنهادات عماد بهاور، عضو نهضت آزادی ایران پس از اعتراضات شهری دیماه سال ۹۶در...
IMAGE
می‌شود بر میخ کوبید اما نمی توان روی آن نشست
گفتگوی زیتون با سعید مدنی پیرامون اعتراضات اخیر: از اعتراض به « گرانی » آغاز شد و...
IMAGE
شدت نابسامانی‌های اقتصادی اجتماعی از آستانه تحمل مردم عبور کرده
اسکان نیوز: اعتراضات چند روز اخیر تبعات و تحلیل های مختلفی را در پی داشته است....
IMAGE
طرح جدید ترافیک؛ هدفی خوب بدون تمهید شرایط
ارزیابی مهندس محمد توسلی از طرح LEZ در گفتگو با اسکان نیوز؛  مهندس محمد توسلی،...
IMAGE
حسین مردم‌حسینی | گفت‌وگوی منتشر نشده با زنده یاد حسین شاه‌حسینی
گفتگوی روزنامه اعتماد با زنده یاد حسین شاه حسینی: وحید جعفری-روزنامه اعتماد:...
IMAGE
ایستاد و زانو نزد
مصاحبه روزنامه آسمان آبی با مهندس محمد توسلی: عاطفه شمس-خبرنگار: کسانی که حسین...
IMAGE
عماد بهاور در گفت‌وگو با امتداد: هدف اصلی جریان اصلاح طلبی، اصلاح ساختارهای حقیقی قدرت است
امتداد – گروه سیاسی: چند ماه پس از حضور دوباره حسن روحانی در مقام ریاست جمهوری؛...