یزدی، نمادی از «بازار سیاست» و «آشتی سیاست و حقوق بشر»

عماد الدین باقی:

ظاهــرش مـرگ و به باطــن زنـدگــی

ظاهـــــرش ابـتــــر نهـــان پایـنــــدگی

در رحــم زادن جنیــن را رفتــن است

در جهـــان او را ز نـو بشکفتــن است

(دفتر اول مثنوی، ابیات 3924 – 3937)

از هنگامی که خبر کوچ دکتر ابراهیم یزدی به مُلک بقاء را شنیدم برایم دشوار بود نوشتن به مناسبت مرگ او. دکتر یزدی با وجود سالخوردگی اما همواره جوان، شاداب و دارای حافظه ای نیرومند بود اما وقتی آخرین بار در اوایل سال جاری، خانوادگی به دیدنش رفتیم که پس از افتادن از ارتفاع و بستری شدن، تازه برخاسته بود، اولین بار بود که وقتی درباره مطلبی از وی سوال کردیم، پاسخ شنیدیم که گفت یادش نمی آید. اولین بار بود که ضعف جسمانی را در سیمایش مشاهده کردم. کسی که انتظار نمی رفت به این زودی ما را ترک کند اما این بار حالش به گونه دیگری بود. حال ما نیز منقلب شد از اینکه گنجینه تجربیات و میهن دوستی و سرمایه ای گران، آفتابش لب بام است بدون اینکه فرصت بهره برداری از وجود او به دست آید، آنچه که درباره دهها شخصیت سرمایه ای دیگرنیز می توان گفت.

دکتر یزدی دبیر کل نهضت آزادی ایران بود و تاریخ مشترک این دو به گونه ای است که نمی توان یزدی را از حزب متبوعش جدا کرد و بطور مستقل مورد ارزیابی قرار داد. او رفت اما آیندگان چه قضاوتی خواهند کرد هنگامی که تاریخ نشان می دهد چه کسانی سواره و چه کسانی پیاده بوده اند؟ و هزینه آن چه بوده است؟ یزدی الگوی یک سیاستمدار ملی و با اخلاق بود که از همه سو مورد دشنام قرار می گرفت، از سوی پوزیسیون و اپوزیسیون.

رفتار با دکتر ابراهیم یزدی نماد ناهنجاری بازار سیاست و سیاست ورزی در این بوم بود و خودش نماد تلاش برای آشتی دادن سیاست با حقوق بشر. نماد نوع بازار سیاست در ایران بود زیرا در آغاز انقلاب به آنها می گفتند: لیبرال، سازشکار و طرفدار سلطنت و انواعی دیگر از برچسب ها. آنچه بر سرشان آمد خود حکایتی بلند دارد که می گذارم برای وقتی دیگر. پس از آن دشنام های اوان انقلاب، عده ای از مخالفان حکومت هم می گفتند یزدی و همکارانش از عوامل انقلاب اسلامی57 بوده اند و او در اعدام های مدرسه رفاه و اعدام هویدا دست داشته است حال آنکه می دانیم دخالت او در اعدام ها یکسره دروغ است.

زمانی یزدی و یارانش از قانون گفتند و از سوی جماعتی از مخالفان حکومت متهم به کاسی لیسی شدند و همان زمان جماعت دیگری در حکومت به آنان اتهام براندازی قانونی زدند. اینان هم محدودیت و حبس را تحمل کردند و هم دشنام ها و اتهام ها را.

یزدی به دلیل باور به روش های قانونی و مدنی، ضمن بیان انتقادات خویش به وضع موجود و چگونگی برگزاری انتخابات، فعالانه در انتخابات شرکت کرده و دعوت به مشارکت می کرد. آنها بخشی از نیروهایی بودند که در برآمدن برخی به کرسی های قدرت از طریق انتخابات نقش داشتند اما پس از هر انتخاباتی، فقط آنها که همواره کوشیده اند سفید بمانند، دیده می شوند و بر سرکارها می آیند و حتی دریغ از یک مشورت طلبیدن و حتی گوشه چشمی به این سوختگان داشتن، از سوی آن برآمدگان. همانطور که وقتی شیر شکار می کند و کفتارها پرسه می زنند تا دستاورد آنها را تناول کنند، در بازار سیاست ایران نیز عده ای به خوبی آموخته اند که سفید بمانند تا در شرایط اضطراری نامزد سفید و بی خطر منصب ها شوند. البته در جوامعی که انتخاب نوع رفتار سیاسی بر اساس تصمیم حزب و تشکیلات است این رخدادها بیانگر نوعی تقسیم کار است و هر کس به قدر خویش، قدر می بیند اما در وضعیت های دیگر موقعیت رشد فرصت طلبی فراهم می شود. به همین دلیل است که در میان اصولگراها، نفوذی فراوان است و در میان اصلاح گرایان، فرصت طلب و عافیت طلب.

هزینه دادن عده ای برای تمتع عده ای دیگر و هزینه دادن کسانی برای پاسداشت منافع ملی در ازای نیل عده ای دیگر به منافع فردی، پدیده ناپسندی است که در کارنامه زندگی سیاسی یزدی و یارانش و پیش از وی مهندس بازرگان، بازتابنده وضعیت ناهنجار سیاست در ایران است. در ادامه آن، اکنون نیز تحلیل محتوای پیام های تسلیت صادره از سوی اشخاص و گروه های مختلف دارای دستاوردهای روشنگرانه ای درباره وضعیت نمادین سیاست در ایران است. واکنش های کسانی که فرصت را برای طلب حلالیت غنمیت می شمرند، کسانی که بدون بازخواست از گذشته خویش به دغداران می پیوندند، کسانی که او را از ثمره زندگی اش و حزب متبوع وی جدا می کنند تا تضادهای درونی خویش را بپوشانند، کسانی که می کوشند یزدی را در ترازوی انصاف بگذارند، تا کسانی که در خارج از حاکمیت و داخل حاکمیت همچنان به وی دشنام می دهند و روزنامه بدنامی که برخلاف آموزه های روشن دینی درباره انسان و مسلمانی که چشم از جهان فرو بسته است، از چنین شخصیتی به عنوان سرکرده گروهک نفاق نام می برد در حالی که رئیس جمهور و وزیر خارجه تسلیت می گویند.

روش سیاست ورزی یزدی خود، جای گفت و گویی مستقل دارد و روشن است که موافقان و مخالفانی داشته باشد. هیچ انسانی در هر مقام و جایگاهی، معصوم و بدون خطا نیست(فَإِنِّي لَسْتُ فِي نَفْسِي بِفَوْقِ أَنْ أُخْطِئَ)، ولی شرط ادب و اخلاق حکم می کند که در ایام غم از دست رفتن او نیکی هایش را برشماریم و سخن گفتن از روش سیاست ورزی او را به اهلش واگذاریم اما آنچه به حوزه تلاش های اندیشه ای و عملی نگارنده بازمی گردد نسبت دکتر یزدی و یارانش با حقوق بشر است.

دکتر ابراهیم یزدی دبیرکل نهضت آزادی ایران بود حزبی که بیش از نیم قرن سابقه دارد. گمان می کنم در مراسم چهلمین سالگرد تاسیس نهضت آزادی در خانه دکتر یزدی بود که یکی ازسخنران ها بودم. در آنجا هم گفتم که من و نهضت آزادی همسن و سال هستیم.

این گروه تنها حزبی در ایران است که وقتی از 1340 یعنی 56 سال پیش تاسیس شد، التزام به حقوق بشر را سرلوحه مرامنامه خود اعلام کرد. در بحبوحه انقلاب سال 1357 که آوردگاه ایدئولوژی های گوناگون توتالیتر چپ گرا و راست گرا و سیاست های جدلی و حذفی شده بود، آنها «جمعیت ایرانی دفاع از آزادی و حقوق بشر» را تشکیل دادند. گرچه تشکلی با باور به اسلام بود اما باور به حقوق بشر در دیدگاه و فهم مذهبی آنها نیز تاثیر گذاشته و از دینی دفاع می کردند که مورد پذیرش رسمی نبود.

در اسفند1387سال مراسمی برای تجلیل از شش تن از تلاشگران حقوق بشر برگزارشد. لوح تقدیری که به امضای دکتر ابراهیم یزدی قاب کرده و ارائه دادند در جریان بازرسی های سال 88 از خانه ما رفت و روی کلماتش سوال و جواب شد و از آن دفاع کردم اما آنچه هماره برایم مهم بود این است که تنها حزب سیاسی ای بود که تلاش های حقوق بشری را می دید و بدان ارج می نهاد. در این لوح با امضای دکتر ابراهیم یزدی آمده بود:«رعایت و اجرای حداقل های اعلامیه جهانی حقوق بشر سنگ بنای توسعه ی پایدار، پیشبرد دموکراسی و یگانه راه برون رفت از بن بست کنونی کشور عزیزمان محسوب می شود. نهضت آزادی ایران ضمن بزرگداشت خدماتی که در سالیان گذشته به قربانیان نقض گسترده حقوق بشر عرضه کرده و اهتمام بی دریغی که در راه تعمیق فرهنگ حقوق بشر و دموکراسی در جامعه ایران ورزیده اید، صمیمانه از شما سپاس گزاری کرده و موفقیت بیشتر را در پیمودن مسیر فعالیت های انسانی پیش رو آرزو می کند.».عنوان اتهامی این بود که تعبیر «بن بست کنونی کشور عزیزمان» تبلیغ علیه نظام و مقابله با نظام است و با پذیرش این لوح این کار را تایید کرده ایم و....

اما اهمیت تلاش برای آشتی دادن سیاست و حقوق بشر در چیست؟ اهمیت اش در این است که سیاست ورزی در ایران هیچ نسبتی با اخلاق و حقوق بشر نداشته است. مروری بر حمکرانی در سده های پیشین نشان می دهد «حفظ قدرت به هرقیمتی» راهبرد مسلط بوده است. نیروهای خارج از حاکمیت نیز در برابر چنین سیاست ورزی ای، ازآن رنگ می پذیرفتند اما نهضت آزادی تنها حزب ایرانی بود که بیش از نیم قرن پیش میان سیاست و حقوق بشر آشتی برقرار کرد. چهره های شاخص آن، بازرگان و یدالله سحابی و پس از آنها دکتر یزدی بودند. مرگ دکتر ابراهیم یزدی مرگ یکی از برجسته ترین ادامه دهندگان همین سنتی بود که میان سیاست و حقوق بشر با دین و آزادیخواهی، آشتی برقرار می کردند

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
جاسوسی فعالان محیط زیست و خیانت خیرین مدرسه ساز!
رضا علیجانی: وقتی رهبران یک کشور توهم توطئه داشته باشند همین امر به بدنه امنیتی...
IMAGE
راه حل را از یک جای دیگری از یک گروه مستقلی باید آغاز کرد
بخش هایی از نطق دکتر عبدالکریم سروش در مورد اعتراضات سراسری در ایران: خیلی عجیب...
IMAGE
دکتر سیدامامی؛ قتل، نه خودکشی
مرتضی کاظمیان: دکتر کاووس سید امامی، استاد جامعه‌شناسی و علوم‌سیاسی، و کنش‌گر...
IMAGE
انتخاب “پوشش”، حق زنان است
نرگس محمدی: سال‌هاست “پوشش زنان”، دستمایه حکومتگران در سیطره بر جامعه، تحکیم...
خوش خدمتی یک قاتل! در پاسخ به یاوه سرایی های جلال الدین فارسی درمورد امام موسی صدر
علیرضا کفایی: جلال‌الدین فارسی مجدداً سخنان قبلی خود علیه امام موسی صدر و میرحسین...
IMAGE
روایت یک وکیل فرانسوی از مرحوم قطب‌زاده و آقای خمینی در پشت صحنه انقلاب
سی و هشت سال پس از سقوط رژیم شاه، کریستیان بورگه (Christian Bourguet)، وکیل فرانسوی از نقشش...
IMAGE
دو دشمن مصدق برای غلبه بر یکدیگر به مصدقی های دوران خویش روی آورد
علی نظری: برنده و بازنده بازی شطرنج انقلاب ۵۷، شاه یا امام؟ امروز که در ایام سالگرد...
IMAGE
توضیحات مهندس توسلی، درباره ارتباط نهضت آزادی با آیت الله خمینی پیش از پیروزی انقلاب
به گزارش خبرنگار امتداد، محمد توسلی در همایش بازرگان و انقلاب اسلامی که به همت...
IMAGE
ضرورت بازنگری قوانین مربوط به آزار جنسی
صدیقه وسمقی: آزار جنسی یکی از تهدیدات نگران‌کننده علیه کودکان به‌شمار می‌رود....
IMAGE
حاشیه‌ای انتقادی بر نامه شجاعانه کروبی به رهبری
محسن کدیور: مهدی کروبی هشتاد ساله سومین مطلب خود را در دوران حصر منتشر کرد. وی در ۲۱...

مصاحبه ها

IMAGE
احمد خمینی به دنبال رهبری آینده بود
پرونده ویژه زیتون در گفت‌وگو با حجت الاسلام حاج احمد منتظری: زیتون-احسان...
IMAGE
«اهداف مطرح شده در انقلاب ، عینیت پیدا نکرد»
گفتگوی دکتر حبیب الله پیمان با انصاف نیوز: «حبیب‌الله پیمان»، فعال سیاسی، ضمن...
IMAGE
ضرورت اصلاح قوه قضاییه
گفتگوی روزنامه اعتماد با محمد جواد فتحی، نماینده مجلس:   درحالی که رییس قوه قضاییه...
IMAGE
سنگ بنای «سپاه» صبح 23 بهمن گذارده شد
گفت و گوی روزنامه سازندگی با مهندس محمد توسلی: بیست‌وسوم بهمن 1357 اولین روز پیروزی...
IMAGE
گفت و گوی جوادکاشی با پیمان؛ رادیکالیسم،با حفظ ارزش‌های بنیادین لیبرالیسم
گفت وگوی ایران فردا با دکتر حبیب الله پیمان: ایران فردا - (محمدجواد...
IMAGE
دولت موقت قراردادهای اتمی را فسخ نکرد بلکه آنها را معلق گذاشت؛ گفتگو با فریدون سحابی
گفت‌و‌گوی «نسیم بیداری» با دکتر فریدون سحابی: دکتر فریدون سحابی (۱۳۱۶) استاد...
IMAGE
دولت باید در مسائل سیاسی و اقتصادی قاطعیت به خرج دهد
گفتگوی محمد بسته نگار با اعتماد آنلاین: محمد بسته نگار در گفت‌وگو با اعتمادآنلاین...
IMAGE
روایت هرمیداس باوند از دستاوردها و ناکامی های انقلاب ۵۷ در گفت وگو با «ابتکار»
گفتگوی ابتکار با دکتر هرمیداس باوند: ایران به خودی و غیرخودی تقسیم شده است. وقتی...
IMAGE
کروبی مشکلات دهه ۶۰ را نفی نکرده است
نامه‌ی مهدی کروبی در گفت‌وگو با اردشیر امیرارجمند: زیتون: مازیار بهرامی: نامه...
IMAGE
مردم هنوز تحولی در شهرداری ندیده‌اند
گفت‌وگوی روزنامه وقایع اتفاقیه با مهندس محمد توسلی، اولین شهردار تهران پس از...