به یاد دکتر یزدی از مسجد هوستون تا کوچه تورج تهران

رضا مسموعی:

بخت از منت گرفت و دلم آنچنان گریست،
کز کودکی برُبایی پرنده‌ای.
در این دیار غریب، دور از نفسِ گرم یارانِ همدل ، هرازگاهی با زنگ تلفنی از بیماری عزیزی یا مرگ دلبندی خبر یافتن بسی سخت است. هفته‌هاست مدام خبرهای ناخوشایندی از درد استادی بی بدیل، همرزمی خستگی ناپذیر و همراهی صدیق که بیش از ۴۰ سال در سایه درخت پر مهرش سکنی گزیده ای و هرازگاهی از جام دوستی‌اش باده‌های ناب نوشیده‌ای خبری تلخ جانت را بیازارد. بغض در گلو و پرده اشک مانع نوشتن می‌شود تا آنچه در این روزها و سال‌ها، گذشته بر کاغذ آورم، آخرین خبراز طریق دخترم می‌رسد؛ آری امیدها به یاس گرایید و آنکه جز خیر و خوبی از او ندیدیم به لقاءالله پیوست و از میان ما پر کشید!
چه سخت است باور کنی آن مرد پر خروش، پس از ۶۰ سال صبوری و شکوری در غربت و وطن و با دستاوردی عظیم از تلاش در راه آزادی، استقلال، حقوق ملت و ارزشهای انسانی اینک جسم خسته‌اش در آرامش ابدی آرمیده و به لقاءالله پیوسته باشد! به قول سایه:
چه ابر تیره گرفته سینه را،
که با هزار سال بارش شبانه روز هم دل تو وانمی‌شود.
بی اختیار ذهنم به سالهای ۵۲-۵۳ باز می‌گردد، سال‌هایی که تسهیلات مناسب برای حضور دانشجویان ایرانی در آمریکا فراهم شده بود و شهرهوستون در ایالت تگزاس یکی از مراکز عمده تجمع آنان بود؛ جوانانی که با روشنگری‌های شریعتی و اقدامات انقلابی مجاهدین اولیه به وجد آمده بودند، با شور و هیجان از کنار کاباره‌های پر رونق آن روز می گذشتند و در خیابان وستایمر به ساختمانی ساده با تابلویی سبز رنگ که نام مرکز اسلامی هوستون بر آن نقش بسته بود رو می‌آوردند؛ مسجدی بی رنگ و ریا که مردی خوش اندام با چهره ای دوست داشتنی که دکتر یزدی‌اش می‌نامیدند، شبهای جمعه را با تفسیر قرآن جوانان را در کنار تحصیلات علمی خود با اندیشه های ناب کتاب خدا و و آشنایی با مسئولیت‌های اجتماعی سیاسی خود برای نجات وطن آشنا می‌کرد. روالی که از مسجد هوستون تا خانه مسکونی‌اش در کوچه تورج تهران بیش از نیم قرن ادامه یافت.
دست تقدیر در آن دیار مرا هم به همان مسجد کشاند تا ناخواسته در مسیری شنا کنم که موج انقلاب او را درمتن دولت موقت نشانده بود، و سپس با دوری از قدرت، همراه او در روزنامه‌های کیهان و میزان باشم و به دعوت همو درمیان اعضای نهضت آزادی ایران افتخار عضویت پیدا کنم. آزام آرام موج انقلاب فرونشست و ابعاد گسترده شخصیت دکتر یزدی در صحنه عمل نمایان شد؛ تلاشی گسترده برای تحقق آزادی و دموکراسی در مسیر اخلاق و مبانی اعتقادی برای “اتمام حجت نه کسب قدرت” که در حافظه تاریخ معاصر ایران ماندگار خواهد ماند.
دکتر یزدی که شعله‌های گرم مبارزات سال‌های ۲۰ تا ۳۰ در میدان بهارستان را از سخنان پر طنین شهید دکتر حسین فاطمی و درایت و زیرکی سیاسی زنده یاد دکتر محمد مصدق به‌خوبی آموخته بود، در صحنه خدمت به مردم چه زیبا درخشید و در وسوسه قدرت با دوری از دنیاطلبی، در حلقه استوار راد مردانی چون بازرگان، سحابی‌ها، صدرحاج سیدجوادی با جریانات مخالف مصالح ملت به‌شیوه‌ای معقول و مسالمت‌آمیز نه چپ‌روی و قهرآمیز مبارزه کرد.
آشنایان ره عشق در آن بحر عمیق،
غرقه گشتند و نگشتند به آب آلوده.
در عالم سیاست کمتر سیاستمداری را می‌توان یافت که به‌معنای واقعی کلمه، پایبندی به اخلاق و وفای به عهد را بر دنیا طلبی ترجیح داده باشد، دکتر یزدی عنوان و نام و نان در عالی‌ترین سطوح علوم پزشکی در آمریکا را رها کرد تا به وطن خدمت کند و بر این دعای شریعتی جامه عمل بپوشاند که : “خدایا قوّتم بخش تا نانم و حتی نامم را در خطر ایمانم افکنم، تا از آنها نباشم که پول دین می‌گیرند و برای دنیا کار می‌کنند”.
به راستی چه صادقانه نام و نامش را آماج حملات قرار داد تا اندیشه آزادی‌خواهی و دموکراسی در سرزمین استبداد خیز ایران تبلور عینی یابد و قانون جای قلدری و قانون‌ستیزی را بگیرد. او در این راه پر مخاطره از یاران دیروز و قدرت نشینان بعدی بی‌مهری‌ها و جفاها دید، اما هرگز تن به قهر و آزردگی نداد. قاب بزرگی تزیین خانه اش بود که از همین فراز”صبوری و شکوری” حکایت می‌کرد: لاف عشق و گله از یار، زهی لاف گزاف.
دیگر از مشخصات دکتر یزدی هنر کادرسازی بود، دکتر یزدی شاگرد پرور بود و مهارت کشف استعداد جوانان و بارور ساختن آنان در صحنه عمل را داشت و این استعدادی بود که کمتر اندیشمندی پیش از او داشت.
از آنجایی که در این ایام صاحبان قلم و اندیشه ابعاد اجتماعی و سیاسی زندگی او را بر شمرده‌اند، بی‌فایده نخواهد بود اگراین قلم نیز از انبوه خاطرات خود از آن عزیز درارتباطات نزدیک گروهی و خانوادگی نکاتی را تقدیم دوستداران دانایی و نیکویی نمایم.

۱- شبی در اوج گروگان‌گیری سفارت آمریکا که التهابی سخت جامعه را فراگرفته بود، به دیدنش رفتم که تازه از سفر الجزایر برگشته بود؛ منتظر مهمانی بود، خواست بنشینم تا آن دوست خوشنام هم که از جمع بازاریان بذل کننده مال و همت در راه انقلاب بود برسد، آن مهمان دردمند سخت نگران وضعیت کشور و آینده مملکت بود، به دکتر توصیه می‌کرد: ” شما که از آغاز انقلاب در کنارامام بوده‌ای، بهتر است از نزدیک شدن به مهندس، که به روابطت با رهبری آسیب می‌زند فاصله بگیری، آینده ریاست جمهوری ایران در انتظار شماست، این شانس را نباید از دست بدهید”!
دکتر یزدی با لبخندی طولانی که عادت همیشگی‌اش بود، لختی سکوت کرد و آنگاه گفت: ” من آنچه به‌صلاح کشور است دنبال می‌کنم، هرچند با نظرات بعضی همراه نباشد. من چشمداشتی به انقلاب ندارم و در انتظار منصبی هم نیستم، جریان حاکمیت به بد مسیری افتاده است، سکوت خیانت به ملت است و من نمی‌توانم مهندس بازرگان را در تذکر به این انحرافات و انتقاد از اشتباهات تنها بگذارم،… آن بازاری مومن و مخلص که سالیانی است نقاب در خاک کشیده، چیزی نگفت، فقط آهی کشید و سر به‌زیر انداخت و رفت “.
۲- نهضت آزادی بعد از انقلاب بیش از پیش مورد استقبال جوانان قرار گرفته و جمعی قابل ملاحظه در جلسات پرسش و پاسخ هفتگی یا کلاسهای آموزشی علاقمندان آن شرکت می‌کردند و بعضا پس از گذراندن مراحلی مقدماتی متقاضی عضویت در نهضت می‌شدند، در این شرایط البته سربازان گمنامی! هم فرصت طلبانه راه نفوذی می‌جستند. اما چشمان تیزبین اعضای با سابقه به فراست آنان رادر می‌یافت و فرصتی برای بررسی تعیین می‌کرد. دکتر اما، به استقبال و گفت و شنود با آنان می‌رفت، روزی عضوی با سابقه که مشکوک به تنی چند از متقاضیان بود، این شیوه را خوش بینی و ساده انگاری تلقی ‌کرد، دکتر با خونسردی پاسخ داد: ” اولا، ما تا دلیل قطعی نداشته باشیم، با حدس و گمان که نمی‌توانیم به کسی مشکوک باشیم! ثانیا، ما چیزی پنهان نداریم که بخواهیم از کسی بپوشانیم، چه بهتر که بیایند و خودشان از نزدیک ببینند. اگرآنها با تعبیه شنود و انواع شیوه‌های غیر قانونی می‌خواهند جوّ بدگمانی را در درون نهضت پراکنده سازند، ما که نباید خودمان آب به آسیاب آنان بریزیم. ثالثا اگرهم بر مامور بودن آنان اطمینان کردیم، چه بهتر که با مراقبت کامل بگذاریم در نهضت بمانند، وگرنه با اخراجشان افراد دیگری را نفوذ می‌دهند که مدتی طول خواهد کشید تا شناخته شوند”.
مرغان سپید آرزو از بام،
همراه تو پرکشیده برخاستند،
گلهای بنفشه خاطره ناگاه،
با جسم خموش مانده‌ات خستند،
یاد تو همواره پی تو خواهد ماند،
چون سرو تناوری که می‌ماند،
پژواک صدای پر طنینت باز،
در گوش زمان ترانه می‌خواند.
با آرزوی شادی روح آن یار سفر کرده، امید است راه و اندیشه او برای همه دوستدارانش باقی بماند

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
نفرت از استبداد سلطنتی یا عشق به خمینی؟ / در نقد اظهارات حسن شریعتمداری با عنوان “محدود به دو مطلق”
رضا حاجی: آقای حسن شریعتمداری در مورد مرحوم دکتر ابراهیم یزدی در بزرگداشت چهلمین...
IMAGE
لحظات دردناک وگذرای بازگشت به آدمیت خویش
دکتر حبیب الله پیمان: دربرابر مصایب انسانی ازهرنوعش نمی توان بی تفاوت ماند. احساس...
IMAGE
نماینده کدخدا و اصلاح طلبان
تقی رحمانی: قدیم می گفتن دیدن کدخدا ده لازم است. روحانی هم به درستی می گوید امریکا...
IMAGE
نامه دبیرکل نهضت آزادی ایران به ریاست دانشگاه علامه طباطبایی درپی لغو مجوز سخنرانی ایشان
میزان: مهندس محمد توسلی دبیرکل نهضت آزادی ایران و اولین شهردار تهران پس از انقلاب...
IMAGE
احمد و محمود و محمّد: نگهبانان تبعیض و تعدّی
دکتر عبدالکریم سروش: بنده‌ی پیر خراباتم که لطفش دائم است ورنه لطف شیخ و زاهد گاه...
IMAGE
فقط بازرگان می‌توانست
مهندس توسلی، در دیدار با اعضای انجمن فرهنگ و سیاست دانشجویان دانشگاه شیراز شرايط...
IMAGE
پیام مهندس محمد توسلی، دبیرکل نهضت آزادی ایران، در سپاس از ملت شریف ایران
میزان: مهندس محمد توسلی، اولین شهردار تهران پس از انقلاب و دبیر کل نهضت آزادی...
IMAGE
سلامت رجایی و سرطان استبداد
عبدالکریم سروش: تولد علیرضا خجسته، کسالتش اندوهبار ولی شجاعتش دلیری‌زاست و فقط...
IMAGE
همچو ایوب در بلا خوش باش!
محسن کدیور:  سالروز تولد علیرضا رجایی است. این یادداشت کوتاه* که با چشم تر نوشته...

مصاحبه ها

IMAGE
بیانیه های الجزایر در گفتگو با بهزاد نبوی
گفتگوی سایت جماران با مهندس بهزاد نبوی: بهزاد نبوی در این گفت و گو، به بازخوانی،...
IMAGE
بازخوانی مصاحبه مهندس توسلی با صدا پیرامون پیامد های اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری
گفت وگوی هفته نامه صدا با مهندس محمد توسلی: زمانی که دانشجویان انجمن‌های اسلامی...
IMAGE
درس ها و عبرت هایی از اشغال سفارت آمریکا
گفت و گوی نشریه دانشجویی مدار با مهندس محمد توسلی:   دانشجویان همواره  قلب تپنده...
IMAGE
تولد کوروش را به‌نام روز همبستگی اقوام ایرانی نامگذاری کنید
 گفت و گوی مهندس امیر خرم با روزنامه آسمان آبی: از زمانی که از تعامل سه‌حوزه تمدنی...
IMAGE
از جریان نفوذی شکست خوردیم. گفتگو با ابراهیم یزدی
سید مهدی دزفولی - تاریخ ایرانی: دکتر ابراهیم یزدی از چهره‌های شناخته‌شده و...
IMAGE
ضرورت گسترش دموکراسی مشارکتی برای پر کردن شکاف‌های قومی در خاورمیانه
گفتگوی روزنامه همدلی با دکتر حبیب الله پیمان: وضعیت آشفته منطقه خاورمیانه،...
IMAGE
«خوانشي از آغاز و انجام جريان موسوم به ملي - مذهبي» در گفت‌وشنود منتشرنشده با دكتر ابراهيم يزدي
محمدرضا كائيني: سياستمداران معمولاً شخصيتي چندلايه دارند و پس از رسيدن آنان به...
IMAGE
سلبریتیزه شدن روشنفکران و مابقی قضایا
گفتگوی صدا با مقصود فراستخواه:   با توجه به نوع کنشگری روشنفکران، آیا می‌توانیم...
IMAGE
یزدی در مسیر دموکراسی دچار چپ روی و راست روی نشد
گفتگوی روزنامه ابتکار با مهندس محمد توسلی: علیرضا صادقی: دفتر تاریخ معاصر ایران...
IMAGE
طالقانی؛ اسلام رحمانی و گفتمان آزادی
گفتگوی روزنامه همدلی با محمد توسلی : انقلاب به بلوغ رسیده و در آستانه چهل...