متن کامل سخنرانی عمادالدین باقی در مجلس یادبود دکتر ابراهیم یزدی

عمادالدین باقی:

مِنَ المُؤمِنینَ رِجالٌ صَدَقوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیهِ فَمِنهُم مَن قَضى نَحبَهُ وَمِنهُم مَن یَنتَظِرُ وَما بَدَّلوا تَبدیلًا (سوره الأحزاب آیه ۲۳)

در میان مؤمنان مردانی هستند که بر سر عهدی که با خدا بستند صادقانه ایستاده‌اند؛ بعضی پیمان خود را به آخر بردند (و از این سرای کوچ کردند)، و بعضی دیگر در انتظارند؛ و هرگز تغییر و تبدیلی در عهد و پیمان خود ندادند. چنانکه از نص آیه برمی آید صادقانه بودن این پیمان یکی از عوامل ثبات قدم در برابر چالش هاست.

یزدی نیز از همین مردان بود. روز چهارشنبه هفته گذشته که درخانه دکتر یزدی دقایقی سخن گفتم سوگوار یک برادر بودم و امروز سوگوار دو برادر هستم که هر دو مدافع ایران بودند و از مصادیق همین کسانی که با خدا پیمان بستند. اما هنگامی که از دنیا می روند باید گفت: ما به فرمان خدا آمده‌ایم و به سوی او رجوع خواهیم کرد. الَّذِینَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِیبَهٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ( آیه۱۵۵و ۱۵۶ سوره بقره)

ما نیز به خانواده و دوستان او و به نهصت ازادی ایران و هزاران تنی که یا از مراسم آگاه نشدند و یا نتوانستند خود را برسانند و به همه آزادیخواهان تسلیت می گویم و چنانکه خداوند فرموده است انالله اناالیه راجعون را نجوا می کنیم ما همه به سوی او باز می گردیم و مهم این است که چه کارنامه ای از خود برجای می گذاریم.

کارنامه پربار مرحوم دکتر یزدی در طول هفتادسال تلاش در عمر ۸۶ساله اش چنان است که در این مجال کوتاه نمی توان بحر را درکوزه ریخت اما می توان کوزه ای از بحر برداشت. ممکن است مانند هر انسان دیگری بتوان اشتباهاتی را در کارنامه کنشگری او جست اما کلیت و برآیند زندگی انسان، ملاک قضاوت و ارزیابی است. می توانیم صفاتی را از ۷۰سال مبارزه او انتزاع کرد که تا حدی گویای واقعیت وجودی اش باشند و هر صفتی وجه فارق و متمایز کننده او بود.

۱- یزدی یک سیاستمدار با اخلاق بود. در برابر سیاستمدار بی اخلاق. قول لَیِّن داشت نه قول خشن/. فروتن بود و بی ریا/. درباره حیثیت افراد وسواس داشت. برای مثال درباره یکی از همکاران شان در نهضت که شایعاتی پیرامون او پراکنده شده بود به او هشدار داده بودند. دکتر یزدی گفت تفاوت روش ما با پرونده سازان باید این باشد که بدون مدرک و سند اثبات کننده سخنی نگوییم. البته این را هم افزود که اصلا بر فرض اینکه شایعات صحت هم داشته باشد بگذار ببینند ما کار خلاف قانون نمی کنیم/. از ویژگی های دیگر اخلاقی اش این بود که به خانواده بسیار وفادار بود. تا آخرین روز عمر همسرش را بسیار تکریم می کرد/. او خیلی اهل ملاحظه بود و مراعات حال دیگران را می کرد. هر کسی می تواند برای هر یک از ویژگی های دکتر که بر می شمارم مثالی ذکر کند. در فضای خاص سال ۸۹ یک روز صبح زود زنگ خانه ما به صدا در آمد و ما با تصور دیگری از خواب برخاستیم اما دکتر یزدی پشت در بود. ایشان به محض ورود توضیح داد به این دلیل بدون اطلاع آمدم که در این فضا از نظر امنیتی موجب زحمت نشوم و به این دلیل صبح اول وقت آمدم که هنوز از خانه بیرون نرفته باشید/. او در سیاست بازرگانی نمی کرد به همین دلیل وقتی که ناگزیر شد از میان بازرگان و حفظ موقعیت خود که امکان ارتقاء تا ریاست جمهوری را هم داشت یکی را انتخاب کند او همراهی با مهندس بازرگان را انتخاب کرد. این ارزش کمی نبود. انسان ها در انتخاب یا از دست دادن موقعیت و مقام و منافع آن غالبا رفوضه می شوند چون بدترین و سخت ترین و وسوسه انگیز ترین اتتخاب است. به همین دلیل من همواره می گویم برجسته ترین ویژگی آیت الله منتظری که در تاریخ ما او را بی بدیل می سازد این بود که او آن مقام و جایگاه بلند دنیایی را فروگذاشت و قربانی دفاع از منافع و حقوق کسانی شد که قبول شان نداشت. دکتر یزدی را هم بخاطرآن انتخاب میان بازرگان و قدرت، می تواند در همین خط دانست.

۲- او سیاست مداری ملی بود در برابر سیاستمدار ضد ملی. برای مثال در روزهای ۲۸تا۳۰ خرداد سال ۱۳۷۸ همایشی در نیکوزیا برگزار شد. از ایران هم عده ای برای سخنرانی دعوت شده بودند که بعضی شان اکنون در همین مجلس حضور دارند. بعضی دیپلمات های امریکایی هم بودند. یکی از سخنرانان دکتر یزدی بود. او از موضع ملی و یک دیپلمات ورزیده سخن می گفت و ضمن اینکه رابطه با امریکا را بلامانع می دانست شرط آن را عذرخواهی رسمی دولت امریکا ازملت ایران بخاطر نقش آنها در کودتای۲۸مرداد و پس از آن دانست. خاطره مشابهی را هم آقای محبیان درباره سفر به افغانستان و سخنرانی دکتر یزدی در یک همایش در همین روزهای اخیر منتشر کرده اند.

۳- او سیاستمداری آزادیخواه بود، در برابر سیاستمداران ضد آزادی. او سیاستمداری باورمند به حقوق بشر بود(که چون در یادداشتی در مجله صدای همین هفته، این مورد را توضیح داده ام از توضیح بیشتر آن می گذرم).

۴- او سیاستمداری اصلاح طلب بود. هر صفتی البته گفتنی ها دارد چنانکه درباره صفت اصلاح طلبی اش پیشتر در خانه او هم گفته ام که به اصلاح طلبی ستم شده است. برخی از ما چنان سخن می گوییم که گویی تاریخ با ما آغاز شده و با ما پایان می یابد و مبداء اصلاح طلبی را همین دو دهه اخیر می دانیم اما واقعیت این است که ایران حداقل چهار نسل اصلاح طلبی را پشت سر گذاشته است که دو نسل پیش از انقلاب بودند و دو نسل پس از انقلاب. نسل اول از مشروطه تا نهضت ملی و نسل دوم از اواخر دهه ۳۰ و اوایل دهه ۴۰ تا انقلاب ۵۷ و نسل سوم در دهه ۶۰ و نسل چهارم از نیمه های دهه ۷۰ به بعد. بازرگان و یزدی از کسانی بودند که یک پا در نسل دوم داشتند و یک پا در نسل سوم.

ما بر شانه اصلاح طلبان نسل سوم که نسل اول اصلاح طلبی دردوره جمهوری اسلامی هستند ایستاده ایم. نسل اول اصلاح طلبی در دوره جمهوری اسلامی را شخصیت هایی مانند مهندس بازرگان و دکتریزدی و آیت الله منتظری تشکیل می دادند و اینان بودند که بستر ساز نسل چهارم اصلاح طلبی شدند. کل جنبش اصلاح طلبی معاصر هم از نظر اندیشه ای و آیینی بر شانه آخوند خراسانی و نایینی و روشنفکران آزادیخواه ایستاده اند.مخالفان جنش اصلاح طلبی در دوره معاصر هم بر شانه محمدعلی شاه ایستاده اند. جالب است که در تاریخ معاصر همگرایی میان نوعی از چپ اندیشی با این جریان همواره بیشتر از اصلاح طلبی بوده است به همین دلیل چپ های اول انقلاب با ورود به مرحله اصلاح طلبی ناگزیر از تجدید نظر بودند. اصلاح طلبی باید با شجاعت این حَسَنه خود را اعلام کند و از شانتاژکردن مخالفان اصلاحات نهراسد و تکلیف خود را با پیامدهای این تصمیم روشن کند. مردم هم بارها به این تغییر رای داده اند. این یک فضیلت است که انسان بتواند گذشته و امروز خود را نقد کنند.

پایه اصلی اصلاح طلبی در ایران آزادیخواهی بوده است و حتی رفع فقر و تحقق عدالت را هم به عنوان دغدغه دیگر خود در گرو تحقق آزادی دانسته است.

۵- اما صفتی از دکتر یزدی که اینجا می خواستم بیش از همه رویش تاکید کنم آن صفتی است که بیش از همه نادیده گرفته شده است و آنهم اینکه او یک سیاستمدار با شعور بود. برای اینکه سیاستمدار با شعور در برابر سیاستمدار بی شعور قرار می گیرد در حالی که مفهوم سیاست با عقلانیت و تدبیر ملازمه دارد و نمی شود کسی سیاستمدار باشد و فاقد عقلانیت باشد در اینصورت بهتر باشد بگویم سیاستمدار در برابر کاسبان سیاست وسیاست بازان. به عبارت دیگر دکتر یزدی یک سیاستمدار متفکر بود. مقصود من این است که یزدی اهل تفکر و عقلانیت بود. ممکن است کسی سیاستمدار به معنای اهل تدبیر باشد اما متفکر نباشد. یزدی هم سیاستمدار بود و هم متفکر بود و این وجه شخصیت او در سالیان گذشته و از جمله در بیشتر مطالبی که پس از درگذشت او نوشته شد مغفول مانده است.

اساسا نخستین آشنایی من با او در دوره نوجوانی و پیش از آنکه او وزیر خارجه دولت موقت شود آشنایی با شخصیت فکری او بود. زمانی که در آمریکا تفسیر قرآن می گفت و در مجله مکتب مبارز، سخنرانی و مقاله او را در تفسیر قرآن می خواندم و از نکته های نغز او بهره مند می شدم.

او یک سیاستمدار متفکر بود که این بعد از شخصیت اش در سایه سیاست نادیده انگاشته شد. دلیل متین بودن و استواری و استحکام مواضع سیاسی اش نیز همین پشتوانه فکری اش بود اما کم ناشناخته ماند چون در جامعه ما کسی کتاب نمی خواند که کتاب های یزدی را بشناسد. روشنفکران هم نوشته های همدیگر را نمی خوانند چه رسد به دیگران.

فقط فهرست کتاب های او بر این سخن من گواهی می دهند بدون اینکه نیازی به تفصیل داشته باشد. البته سیاستمدارانی را می شناسم که پول داده اند و دیگران برای شان کتاب نوشته اند و دهها جلد به نام خود منتشر کرده اند اما هر نکته سنجی از روی مجموعه کارنامه افراد می فهمد که کدام برخاسته از تحقیق و تفکر است و کدام سفارشی است.

تا کنون حدود ۲۶ اثر از دکتر یزدی برجای مانده است و شاید بعدا آثار تازه تری هم از دستنوشته هایش فراهم آید. امیدوارم همه آنها به عنوان بخشی از اسناد تاریخ معاصر ایران در قالب مجموعه آثاری تنظیم و تبویب شوند.

آثار دکتر یزدی، یک دسته کتاب های تخصصی تالیفی یا ترجمه ای در رشته دانشگاهی خودش هستند مانند: تغییرات جهشی در م‍اده ژنتیک ج‍ه‍ش زاه‍ا، چگونگی ج‍ه‍ش ه‍ا/ تالیف جودیت ه‍وپ‍ر، دیک ترسی/ خ‍اک ه‍ای رسی و پیدایش حیات/ دانستنی هایی درباره سرطان پروستات، که سرانجام قاتل خود دکتر یزدی شد/ مبانی ژنتیک مولکولی/ و نیز کتاب بیماری های قلب آدمی، که این کتاب آخر کتابی علمی-مذهبی است. دسته اول کتاب های او آثاری است که در حوزه مباحث علمی و پزشکی.

دسته دوم، کتاب های سیاسی- تاریخی و خاطرات هستند مانند: شصت سال صبوری وشکوری/ سه جمهوری/ دکترین امنیت ملی/ بازرگان اسوه تقوی و صداقت/ ج‍ن‍ب‍ش دانشجویی در دو ده‍ه : از ١٣٢٠ تا ١٣۴٠/ کالبدشکافی ت‍وطئ‍ه : ک‍ودت‍ای نظامی ۲۸ م‍رداد ۱۳۳۲/ یادنامه شهید ب‍زرگ‍وار دک‍ت‍ر مصطفی چ‍م‍ران/ آخرین تلاش ها در آخرین روزه‍ا (مطالبی ن‍اگ‍ف‍ت‍ه پیرامون ان‍ق‍لاب اسلامی ایران)، که خاطرات او از روزهای انقلاب در سال۵۷ است/ و کتاب بررسی جنبش های اسلامی.

دسته سوم کتاب های مذهبی و در حوزه روشنفکری دینی هستند مانند کتاب: راز و رمز های کربلا/ خدا در ناخودآگاه/ روشنفکری دینی و چالش های جدید/ خ‍طی در دریا: تامل‍ی در م‍ف‍ه‍وم و م‍ص‍داق دو پدیدار قرآنی مَ‍رَجَ البحرین و جَ‍وارِ ال‍مُ‍ن‍شآت/ و کتاب ۷۵۰ صفحه ای «تاملاتی در آیات مبارکه قرآن کریم». این کتاب اخیرالذکر مجموعه بحث های او در زمینه تدبر در قرآن در دوره فعالیت در آمریکا در سال های پیش از انقلاب است و بخشی هم مربوط به ادامه همان بحث ها پس از انقلاب.

او سیاستمدار متفکر بود نه فقط بخاطر این آثارش، بلکه بخاطر اهتمامی که به مطالعه کردن داشت. یکی از دوستان و همراهان ایشان در سفر افغانستان نقل می کردند که او وقتی می خواست برای شرکت در همایشی به افغانستان سفر کند کتاب ها و مقالات زیادی را فراهم آورد و بیش از یکماه درباره افغانستان و زیر و بم آن مطالعه کرد.

اکنون مجال و فرصت بیان تفصیلی اندیشه های او نیست و تنها قصد من یادآوری و تاکید بر یک نکته مغفول مانده است. یزدی مانند بازرگان و به تبع او، اهل تحقیق و تتبع بود. دینداری اش تقلیدی نبود. از مبانی و آموزه های دینی آگاهی گسترده داشت. آنچه باید در همین جا اشاره کنم این است که او مانند سلف خویش مهندس بازرگان و دکتر یدالله سحابی و مهندس سحابی نماد «دینداری آزادیخواهانه» بودند. سخنران محترم قبلی بر «دینداری دین شناسانه» بازرگان و یزدی تاکید می کردند که درست و پسندیده است اما دین شناسی لازم است ولی کافی نیست. دینی که پاسدار آزادی است می ماند و بقیه کف روی آب است. وَ أَمَّا ما یَنْفَعُ النَّاسَ فَیَمْکُثُ فِی الْأَرْضِ(سوره رعد آیه۱۷) یعنی آنچه به سود مردم است روی زمین می ماند. دین ورزی کسانی چون منتظری و بازرگان و یزدی هیچ رنج و اندوهی برای انسان ها به ارمغان نمی آورد و برای زندگی بود نه برعکس. همین فهم از دین در همه آثار و اندیشه های یزدی و مقتدایش بازرگان موج می زند. آنها نخستین حزب سیاسی ایران بودند که ۵۶ سال پیش ضمن اعلام باورمندی به اسلام، حقوق بشر را سرلوحه مرامنامه حزبی شان اعلام کردند. این ویژگی اندیشه و آثار و کنشگری های اوست.

برخی با انتقاد از بزرگداشت یزدی و بازرگان از سوی اصلاح طلبان گمان می کنند که کشف تازهای از زوایای پنهان کرده اند در حالی که این یک واقعیت مسلم تاریخی است که چهار نسل اصلاح طلبی بر شانه هم ایستاده اند. برخلاف بخشی از اصلاح طلبان که به فضیلت نقد خود دست یافته اند مخالفان اصلاح طلبی هنوز بر نظرات و مرزبندی های منسوخ شده، جمود و ابرام و اصرار دارند و تغییرات عمیق در جامعه ایران، بلکه در جهان را درک نمی کنند و درک نمی کنند که این یک نوع «خودبراندازی» است زیرا اگر بیش از این مقاومت کنند جامعه امروز ممکن است از اصلاح طلبی هم عبور کند(که بعضی معتقدند عبور کرده است) و تنها نسخه نجات ایران دینداری آزادیخواهانه یا آشتی دینداری با آزادیخواهی است.

یادبود و گرامیداشت منتظری، بازرگان، سحابی ها و یزدی و همانندهای شان فقط به ادامه این راه و کوشش برای تحقق حقوق بشر و آزادی و کاهش آلام انسان هاست. راه شان جاودانه و پیروز باد.

متن کامل سخنرانی در مجلس یادبود دکتر ابراهیم یزدی در مسجد جامع شهرک غرب در تاریخ دوشنبه۱۳شهریور۱۳۹۶

منتشر شده در نشریه سازندگی، شماره ۱۰یکشنبه ۱۹ شهریور۱۳۹۶ص۴

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
خداحافظ طاهرآقا
درباره طاهر احمدزاده موسس کانون نشر حقایق اسلامی مشهد محمد هادی هادی زاده یزدی:...
IMAGE
خاطراتی از طاهر احمد زاده
مهندس محمد توسلی: می خواهم به طور خلاصه و به بهانه درگذشت مرحوم طاهر احمدزاده هروی...
IMAGE
راهبرد پیش رو: "تقويت فرآيند گذار به دموكراسي"
مهندس محمد توسلی: در دوران دوازدهمين انتخابات رياست جمهوري اردیبهشت 1396 و همچنين...
IMAGE
صفر ریال/خاطره مرحوم احمدزاده از سفر مهندس بازرگان بعنوان نخست وزیر به خراسان
محسن قناويزچي: طاهر احمد زاده بزرگ مردی است که تکرار شدنی نیست. خاطرم هست پس از...
IMAGE
غروب خورشید یک اسطوره
حسن یوسفی‌اشکوری:   اصطلاحات و عناوین در زبان رایج و محاوره‌ای فارسی دیری است که...
IMAGE
طاهرآقا احمدزاده؛ هفت دهه مبارزه
مرتضی کاظمیان : انگار همین دیروز بود، بهار ۱۳۸۰؛ از زیر چشم‌بند و در محوطه کوچک...
IMAGE
طاهرآقا، آخرین آزاده قلندرِ خراسانی
حسن فرشتیان: اولین بار او را در آغوش مردمانی دیدم که عاشقانه او را در خیابان‌های...
IMAGE
همراه با بسته‌نگار
دکتر سیدمحمدمهدی جعفری: در بهار ۱۳۴۰ به انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه شیراز...
IMAGE
از او یک ترک اولی ندیده‌ام بمناسبت بزرگداشت محمد بسته نگار
مهندس لطف الله میثمی: با محمد بسته‌نگار از بدو ورودش به دانشکده حقوق دانشگاه...
IMAGE
بسته نگار،نگار ما
تقی رحمانی: ارج  نهادن به بسته نگار که نامش محمد است برای  امثال من در چند نکته مهم...

مصاحبه ها

IMAGE
خاطراتی از ۶۰ سال مبارزه، بازخوانی مصاحبه با مرحوم طاهر احمدزاده
کانون به یک پایگاه مهم برای نهضت ملی تبدیل شد و پس از کودتا هم نقش عمده‌ای در نهضت...
IMAGE
تقویت روند کادرسازی علمی در دانشگاه‌ها
تشکیل انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه در گفت‌وگوی «آسمان آبی» با مهندس محمد توسلی:...
IMAGE
تهران و بحران زلزله
گفت و گو با مهندس محمد توسلی: زلزله کرمانشاه و تبعات بعد از آن بهانه‌ای شد تا...
IMAGE
بیانیه های الجزایر در گفتگو با بهزاد نبوی
گفتگوی سایت جماران با مهندس بهزاد نبوی: بهزاد نبوی در این گفت و گو، به بازخوانی،...
IMAGE
چالش های اصلی مدیریت شهر تهران
محافظه کاران نمی خواهند رانت ها را از دست بدهند  گفت وگوی روزنامه آرمان با مهندس...
IMAGE
بازخوانی مصاحبه مهندس توسلی با صدا پیرامون پیامد های اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری
گفت وگوی هفته نامه صدا با مهندس محمد توسلی: زمانی که دانشجویان انجمن‌های اسلامی...
IMAGE
درس ها و عبرت هایی از اشغال سفارت آمریکا
گفت و گوی نشریه دانشجویی مدار با مهندس محمد توسلی:   دانشجویان همواره  قلب تپنده...
IMAGE
تولد کوروش را به‌نام روز همبستگی اقوام ایرانی نامگذاری کنید
 گفت و گوی مهندس امیر خرم با روزنامه آسمان آبی: از زمانی که از تعامل سه‌حوزه تمدنی...
IMAGE
از جریان نفوذی شکست خوردیم. گفتگو با ابراهیم یزدی
سید مهدی دزفولی - تاریخ ایرانی: دکتر ابراهیم یزدی از چهره‌های شناخته‌شده و...
IMAGE
ضرورت گسترش دموکراسی مشارکتی برای پر کردن شکاف‌های قومی در خاورمیانه
گفتگوی روزنامه همدلی با دکتر حبیب الله پیمان: وضعیت آشفته منطقه خاورمیانه،...