يزدي همراه بازرگان

مهندس محمد توسلی:

زنده یاد دكتر ابراهيم يزدي ( 1310-1396 ) يكي از شخصيت­هاي تاثيرگذار در تحولات فرهنگي، اجتماعي و سياسي چند دهه اخير كشور به ويژه مديريت انقلاب اسلامي بوده است. مروري بر زمينه­ هاي شكل­گيري شخصيت،‌ بينش و منش اين كنشگر اجتماعي -سياسي و نفد و بررسي عملكرد او مي­تواند براي نسل امروز و فردای جامعه ما آموزنده و مفید باشد. خوشبختانه آقاي دكتر يزدي با درايت و پشتكار فوق­العاده­اي خاطرات بيش از شصت سال خدمات خود را در چند جلد تنظيم كرده­اند كه جلد اول  و دوم آن با عنوان شصت سال صبوري و شکوری تاكنون منتشر شده و جلد سوم آن مدت طولانيست كه در وزارت ارشاد در انتظار صدور مجوز چاپ است. مجموعه خاطرات ايشان مي­تواند به عنوان منبعي غني مورد استفاده همگان بويژه پژوهشگران قرار گيرد،‌ زير اين اسناد تاريخي با نظم و دقت بالايي تنظيم و ارائه شده است.

در اين يادداشت مايلم به گوشه ای از زندگی ايشان در خصوص زمينه­هاي شكل­گيري شخصيت فرهنگي -  اجتماعي و سياسي ايشان بپردازم. در اينجا به دو" نهضت"كه بستر اصلي تاثيرگذاري در شكل گيري شخصيت دكتر يزدي در دوران نوجواني و جواني بوده است اشاره مي­كنم." نهضت خدا پرستان سوسياليست" در دهه بيست و " نهضت آزادي ايران".  از نوجواني تا پایان عمر.

 نهضت خداپرستان سوسياليست دردهه بيست توسط جمعي از روشنفكران ديني چونمهندس جلال­ الدين آشتياني و دكتر محمد نخشب بصورت مخفي براي مقابله با افكار ماركسيستي حزب توده كه نسل جوان ما را متأثر كرده بود، تشكيل مي­شود. دكتر يزدي در نوجواني در حالي كه در كلاس هشتم دبیرستان دارالفنون بود توسط بردار بزرگشان آقاي دكتر كاظم يزدي به جلسه آموزشي منزل دكتر محمد نخشب دعوت مي­شود و پس از طي دوره آموزشي وارد سازمان دانش­آموزي اين نهضت مي­شود و به فعاليت مي­پردازد. مباني انديشه نهضت خداپرستان سوسياليست تاكيد بر توحيد و خداپرستي بعنوان جهان­بيني و پيش نياز دستيابي به عدالت اجتماعي است.

در مواضع اقتصادي نهضت خداپرستان سوسياليست اينچنين آمده است:" مخالفت و نفي و طرد تراكم ثروت جامعه در دست طبقه خاص،‌ اعتقاد به سوسياليسم بعنوان «اولويت منافع جامعه در برابر منافع فرد». اما سوسياليسمي بر پايه خداپرستي، به اين معنا كه بدون توحيد،‌ بدون جامعه توحيدي، بدون اخلاق، عدالت اجتماعي با سوسياليسم هرگز بوجود نخواهد آمد". (خاطرات جلد اول صفحه 121) و در ادامه برای فاصله گرفتن از واژه های کلیشه ای تصریح می کند: « هر جامعه ای راه حصول به عدالت را باید بر اساس معیار و مبانی فرهنگی خود، و شرایط ویژه و ساختار های اجتماعی اقتصادی و ویژگی های روانشناختی خود جستجو کرده و طی بنماید» ( خاطرات جلد اول صفحه 135 ).

در دهه بيست كه نسل جوان تحت تاثير افكار ماركسيستي براي عدالت خواهي قرار مي­گيرد نهضت خداپرستان سوسياليست با اين منطق كه بدون ارزشهاي توحيدي و اخلاق امكان دستيابي به عدالت اجتماعي وجود ندارد، فعالیت خود را آغاز می کند. در این شرایط براي دكتر يزدي كه زمينه مذهبي دارد فعاليت در شاخه دانش­آموزي اين نهضت فرصت مناسبی برای فعالیت و شكل­گيري شخصيت فرهنگي- اجتماعي وسياسي او است. خود او هم در خاطراتش به این مهم تاکید دارد:

« ... عضويت و فعاليت در نهضت خداپرستان سوسياليست تاثير بسيار عميقي در ذهن و ديدگاه­هاي سياسي من برجاي گذاشت. در واقع بعد از تربيت خانوادگي و تلاوت آيه­هاي عشق و محبت مادر درگوش و در كنار كار مستمر و جدي همراه پدر و تجربيات بسيار با ارزش عيني و واقعي از زندگي و جامعه،‌ حضور و فعاليت در نهضت خداپرستان سوسياليست اثرات درازمدت در شكل­گيري روحيه و گرايشات سياسي و اجتماعي من برجاي گذاشته است» (خاطرات جلد اول- صفحه 136).

اما نهضت آزادي ايران اگرچه در ارديبهشت سال 1340 تأسيس شد و دكتر يزدي يكسال قبل از آن در سال 1339 براي ادامه تحصيل در دوره­هاي تخصصي به آمريكا رفته است،‌ اما از همان سالهاي ابتدايي دهه بيست با بسترهاي آماده شده توسعه فرهنگي- اجتماعي توسط پيشگامان روشنفكري ديني مهندس مهدي بازرگان،‌ آيت­الله طالقاني و دكتر يدالله سحابي در فعالیت های مختلفی پيوند خورده است.

دكتر يزدي در سال پنجم دبيرستان در كنار دكتر كاظم يزدي و دكتر اسماعيل يزدي دو برادر بزرگتر خود كه در فعاليت­هاي انجمن اسلامي دانشجويان مشاركت فعال داشتند،‌ آشنا مي­شود و در جلسات آن حضور پيدا مي­كند. در سال 1328 كه وارد دانشكده داروسازي دانشگاه تهران مي­شود با آمادگي­هاي قبلي پس از عضويت رسمي در انجمن اسلامي دانشجويان به عضويت شوراي مركزي و هيأت اجراي انجمن در مي­آيد و فعاليت خود را گسترش مي­دهد. حضور در جلسات هفتگي سخنراني و پرسش و پاسخ انجمن،‌ سخنراني­هاي ادواري مهندس بازرگان به مناسبتهایی چون اعياد بعثت و جشن عيد فطر انجمن و بهره­گيري از جلسات تفسير قرآن طالقاني در مسجد هدايت بخشي از بسترهاي آشنايي او  با معارف ديني و دريافت پاسخ­هايي­ست كه نسل جوان آن دوران براي چالش­هاي پيش­روي جامعه خود با آنها روبرو بوده است.[2]

منبع: شرق 18 مهر 96


[2]به ياد دارم كه در همان سالهاي اول دهه شصت آيت­اله خميني در يك ديدار خصوصي به آقاي دكتر يزدي پيشنهاد رياست جمهوري مي­كند ولي دكتر يزدي پاسخ مي­دهد كه من بازرگان را رها نمي­كنم.(نقل به مضمون).

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
يزدي همراه بازرگان
مهندس محمد توسلی: زنده یاد دكتر ابراهيم يزدي ( 1310-1396 ) يكي از شخصيت­هاي تاثيرگذار در...
IMAGE
اصلاح دینی و توسعه
مهندس لطف الله میثمی: در دانشکده فنی دانشگاه تهران، اساتید رشته مهندسی نفت به ما...
IMAGE
چهل روز بی تو
احد رضایی: برای تو و بازرگان و ... هر انسان و ادم راستینی واژه "مرگ" را به کار نمیبریم...
IMAGE
ابراهیم یزدی و مساله ارتباط با روحانیت
حسن فرشتیان: یکی از ویژگی های مطروحه در کنش سیاسی شادروان دکتر ابراهیم یزدی...
IMAGE
ناسپاسی ما در حق سیاستمداران‌مان
محمد برقعی: با مرگ دکتر یزدی موج حملات به ایشان بالا گرفت. از تلویزیون های...
اصولگرایی نهضت آزادی
علی شکوهی: از وقتی که بحث همه‌پرسی درباره استقلال اقلیم کردستان عراق انجام شد،...
IMAGE
جدایی اقلیم کردستان، مغایر با صلح خاورمیانه و امنیت ملی ایران است
میزان: نهضت آزادی ایران با صدور بیانیه ای با امضای مهندس محمد توسلی، دبیرکل حزب،...
شصت سال نواندیشی و اصلاحگری
امیرحسین داودآبادی فراهانی: اوائل مردادماه امسال خبر درگذشت دکتر ابراهیم یزدی...
متن کامل سخنرانی عمادالدین باقی در مجلس یادبود دکتر ابراهیم یزدی
عمادالدین باقی: مِنَ المُؤمِنینَ رِجالٌ صَدَقوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیهِ...
IMAGE
جلوگیری از فاجعه منطقه 22
مهندس محمد توسلی: معاون محترم معماری و شهرسازی شهرداری تهران روز شنبه، 25 شهریور،...

مصاحبه ها

IMAGE
ضرورت گسترش دموکراسی مشارکتی برای پر کردن شکاف‌های قومی در خاورمیانه
گفتگوی روزنامه همدلی با دکتر حبیب الله پیمان: وضعیت آشفته منطقه خاورمیانه،...
IMAGE
«خوانشي از آغاز و انجام جريان موسوم به ملي - مذهبي» در گفت‌وشنود منتشرنشده با دكتر ابراهيم يزدي
محمدرضا كائيني: سياستمداران معمولاً شخصيتي چندلايه دارند و پس از رسيدن آنان به...
IMAGE
سلبریتیزه شدن روشنفکران و مابقی قضایا
گفتگوی صدا با مقصود فراستخواه:   با توجه به نوع کنشگری روشنفکران، آیا می‌توانیم...
IMAGE
یزدی در مسیر دموکراسی دچار چپ روی و راست روی نشد
گفتگوی روزنامه ابتکار با مهندس محمد توسلی: علیرضا صادقی: دفتر تاریخ معاصر ایران...
IMAGE
طالقانی؛ اسلام رحمانی و گفتمان آزادی
گفتگوی روزنامه همدلی با محمد توسلی : انقلاب به بلوغ رسیده و در آستانه چهل...
IMAGE
یزدی به رغم تمام محدودیت ها و تبعیض‌ها ایستادگی کرد
گفت و گوی خبرگزاری پانا با مهندس محمد توسلی: *اولین شهردار تهران پس از انقلاب...
IMAGE
فراز و فرودهای "نهضت آزادی" از زبان دبیرکل جدید
گفتگوی خبرگزاری برنا با محمد توسلی: نهضت آزادی ایران در مدت 50 سال فعالیت خود فراز و...
IMAGE
پاسخ به شبهات و اتهامات علیه ابراهیم یزدی
گفت‌وگو با مهدی معتمدی‌مهر:       سرگه بارسقیان-تاریخ ایرانی: با درگذشت دکتر...
IMAGE
یزدی و سحابی؛ پس از انقلاب، نماد دو جناح در نهضت بودند
گفت‌وگوی هفته نامه سازندگی با محمد توسلی پیرامون تحلیل فعالیت حزبی و تشکیلاتی...
IMAGE
یزدی بهترین جانشین بازرگان بود
گفتگوی مهندس ابوالفضل بازرگان با تاریخ ایرانی  فهیمه نظری: برادرزاده دبیرکل سابق...