يزدي همراه بازرگان

مهندس محمد توسلی:

زنده یاد دكتر ابراهيم يزدي ( 1310-1396 ) يكي از شخصيت­هاي تاثيرگذار در تحولات فرهنگي، اجتماعي و سياسي چند دهه اخير كشور به ويژه مديريت انقلاب اسلامي بوده است. مروري بر زمينه­ هاي شكل­گيري شخصيت،‌ بينش و منش اين كنشگر اجتماعي -سياسي و نفد و بررسي عملكرد او مي­تواند براي نسل امروز و فردای جامعه ما آموزنده و مفید باشد. خوشبختانه آقاي دكتر يزدي با درايت و پشتكار فوق­العاده­اي خاطرات بيش از شصت سال خدمات خود را در چند جلد تنظيم كرده­اند كه جلد اول  و دوم آن با عنوان شصت سال صبوري و شکوری تاكنون منتشر شده و جلد سوم آن مدت طولانيست كه در وزارت ارشاد در انتظار صدور مجوز چاپ است. مجموعه خاطرات ايشان مي­تواند به عنوان منبعي غني مورد استفاده همگان بويژه پژوهشگران قرار گيرد،‌ زير اين اسناد تاريخي با نظم و دقت بالايي تنظيم و ارائه شده است.

در اين يادداشت مايلم به گوشه ای از زندگی ايشان در خصوص زمينه­هاي شكل­گيري شخصيت فرهنگي -  اجتماعي و سياسي ايشان بپردازم. در اينجا به دو" نهضت"كه بستر اصلي تاثيرگذاري در شكل گيري شخصيت دكتر يزدي در دوران نوجواني و جواني بوده است اشاره مي­كنم." نهضت خدا پرستان سوسياليست" در دهه بيست و " نهضت آزادي ايران".  از نوجواني تا پایان عمر.

 نهضت خداپرستان سوسياليست دردهه بيست توسط جمعي از روشنفكران ديني چونمهندس جلال­ الدين آشتياني و دكتر محمد نخشب بصورت مخفي براي مقابله با افكار ماركسيستي حزب توده كه نسل جوان ما را متأثر كرده بود، تشكيل مي­شود. دكتر يزدي در نوجواني در حالي كه در كلاس هشتم دبیرستان دارالفنون بود توسط بردار بزرگشان آقاي دكتر كاظم يزدي به جلسه آموزشي منزل دكتر محمد نخشب دعوت مي­شود و پس از طي دوره آموزشي وارد سازمان دانش­آموزي اين نهضت مي­شود و به فعاليت مي­پردازد. مباني انديشه نهضت خداپرستان سوسياليست تاكيد بر توحيد و خداپرستي بعنوان جهان­بيني و پيش نياز دستيابي به عدالت اجتماعي است.

در مواضع اقتصادي نهضت خداپرستان سوسياليست اينچنين آمده است:" مخالفت و نفي و طرد تراكم ثروت جامعه در دست طبقه خاص،‌ اعتقاد به سوسياليسم بعنوان «اولويت منافع جامعه در برابر منافع فرد». اما سوسياليسمي بر پايه خداپرستي، به اين معنا كه بدون توحيد،‌ بدون جامعه توحيدي، بدون اخلاق، عدالت اجتماعي با سوسياليسم هرگز بوجود نخواهد آمد". (خاطرات جلد اول صفحه 121) و در ادامه برای فاصله گرفتن از واژه های کلیشه ای تصریح می کند: « هر جامعه ای راه حصول به عدالت را باید بر اساس معیار و مبانی فرهنگی خود، و شرایط ویژه و ساختار های اجتماعی اقتصادی و ویژگی های روانشناختی خود جستجو کرده و طی بنماید» ( خاطرات جلد اول صفحه 135 ).

در دهه بيست كه نسل جوان تحت تاثير افكار ماركسيستي براي عدالت خواهي قرار مي­گيرد نهضت خداپرستان سوسياليست با اين منطق كه بدون ارزشهاي توحيدي و اخلاق امكان دستيابي به عدالت اجتماعي وجود ندارد، فعالیت خود را آغاز می کند. در این شرایط براي دكتر يزدي كه زمينه مذهبي دارد فعاليت در شاخه دانش­آموزي اين نهضت فرصت مناسبی برای فعالیت و شكل­گيري شخصيت فرهنگي- اجتماعي وسياسي او است. خود او هم در خاطراتش به این مهم تاکید دارد:

« ... عضويت و فعاليت در نهضت خداپرستان سوسياليست تاثير بسيار عميقي در ذهن و ديدگاه­هاي سياسي من برجاي گذاشت. در واقع بعد از تربيت خانوادگي و تلاوت آيه­هاي عشق و محبت مادر درگوش و در كنار كار مستمر و جدي همراه پدر و تجربيات بسيار با ارزش عيني و واقعي از زندگي و جامعه،‌ حضور و فعاليت در نهضت خداپرستان سوسياليست اثرات درازمدت در شكل­گيري روحيه و گرايشات سياسي و اجتماعي من برجاي گذاشته است» (خاطرات جلد اول- صفحه 136).

اما نهضت آزادي ايران اگرچه در ارديبهشت سال 1340 تأسيس شد و دكتر يزدي يكسال قبل از آن در سال 1339 براي ادامه تحصيل در دوره­هاي تخصصي به آمريكا رفته است،‌ اما از همان سالهاي ابتدايي دهه بيست با بسترهاي آماده شده توسعه فرهنگي- اجتماعي توسط پيشگامان روشنفكري ديني مهندس مهدي بازرگان،‌ آيت­الله طالقاني و دكتر يدالله سحابي در فعالیت های مختلفی پيوند خورده است.

دكتر يزدي در سال پنجم دبيرستان در كنار دكتر كاظم يزدي و دكتر اسماعيل يزدي دو برادر بزرگتر خود كه در فعاليت­هاي انجمن اسلامي دانشجويان مشاركت فعال داشتند،‌ آشنا مي­شود و در جلسات آن حضور پيدا مي­كند. در سال 1328 كه وارد دانشكده داروسازي دانشگاه تهران مي­شود با آمادگي­هاي قبلي پس از عضويت رسمي در انجمن اسلامي دانشجويان به عضويت شوراي مركزي و هيأت اجراي انجمن در مي­آيد و فعاليت خود را گسترش مي­دهد. حضور در جلسات هفتگي سخنراني و پرسش و پاسخ انجمن،‌ سخنراني­هاي ادواري مهندس بازرگان به مناسبتهایی چون اعياد بعثت و جشن عيد فطر انجمن و بهره­گيري از جلسات تفسير قرآن طالقاني در مسجد هدايت بخشي از بسترهاي آشنايي او  با معارف ديني و دريافت پاسخ­هايي­ست كه نسل جوان آن دوران براي چالش­هاي پيش­روي جامعه خود با آنها روبرو بوده است.[2]

منبع: شرق 18 مهر 96


[2]به ياد دارم كه در همان سالهاي اول دهه شصت آيت­اله خميني در يك ديدار خصوصي به آقاي دكتر يزدي پيشنهاد رياست جمهوري مي­كند ولي دكتر يزدي پاسخ مي­دهد كه من بازرگان را رها نمي­كنم.(نقل به مضمون).

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
خداحافظ طاهرآقا
درباره طاهر احمدزاده موسس کانون نشر حقایق اسلامی مشهد محمد هادی هادی زاده یزدی:...
IMAGE
خاطراتی از طاهر احمد زاده
مهندس محمد توسلی: می خواهم به طور خلاصه و به بهانه درگذشت مرحوم طاهر احمدزاده هروی...
IMAGE
راهبرد پیش رو: "تقويت فرآيند گذار به دموكراسي"
مهندس محمد توسلی: در دوران دوازدهمين انتخابات رياست جمهوري اردیبهشت 1396 و همچنين...
IMAGE
صفر ریال/خاطره مرحوم احمدزاده از سفر مهندس بازرگان بعنوان نخست وزیر به خراسان
محسن قناويزچي: طاهر احمد زاده بزرگ مردی است که تکرار شدنی نیست. خاطرم هست پس از...
IMAGE
غروب خورشید یک اسطوره
حسن یوسفی‌اشکوری:   اصطلاحات و عناوین در زبان رایج و محاوره‌ای فارسی دیری است که...
IMAGE
طاهرآقا احمدزاده؛ هفت دهه مبارزه
مرتضی کاظمیان : انگار همین دیروز بود، بهار ۱۳۸۰؛ از زیر چشم‌بند و در محوطه کوچک...
IMAGE
طاهرآقا، آخرین آزاده قلندرِ خراسانی
حسن فرشتیان: اولین بار او را در آغوش مردمانی دیدم که عاشقانه او را در خیابان‌های...
IMAGE
همراه با بسته‌نگار
دکتر سیدمحمدمهدی جعفری: در بهار ۱۳۴۰ به انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه شیراز...
IMAGE
از او یک ترک اولی ندیده‌ام بمناسبت بزرگداشت محمد بسته نگار
مهندس لطف الله میثمی: با محمد بسته‌نگار از بدو ورودش به دانشکده حقوق دانشگاه...
IMAGE
بسته نگار،نگار ما
تقی رحمانی: ارج  نهادن به بسته نگار که نامش محمد است برای  امثال من در چند نکته مهم...

مصاحبه ها

IMAGE
خاطراتی از ۶۰ سال مبارزه، بازخوانی مصاحبه با مرحوم طاهر احمدزاده
کانون به یک پایگاه مهم برای نهضت ملی تبدیل شد و پس از کودتا هم نقش عمده‌ای در نهضت...
IMAGE
تقویت روند کادرسازی علمی در دانشگاه‌ها
تشکیل انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه در گفت‌وگوی «آسمان آبی» با مهندس محمد توسلی:...
IMAGE
تهران و بحران زلزله
گفت و گو با مهندس محمد توسلی: زلزله کرمانشاه و تبعات بعد از آن بهانه‌ای شد تا...
IMAGE
بیانیه های الجزایر در گفتگو با بهزاد نبوی
گفتگوی سایت جماران با مهندس بهزاد نبوی: بهزاد نبوی در این گفت و گو، به بازخوانی،...
IMAGE
چالش های اصلی مدیریت شهر تهران
محافظه کاران نمی خواهند رانت ها را از دست بدهند  گفت وگوی روزنامه آرمان با مهندس...
IMAGE
بازخوانی مصاحبه مهندس توسلی با صدا پیرامون پیامد های اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری
گفت وگوی هفته نامه صدا با مهندس محمد توسلی: زمانی که دانشجویان انجمن‌های اسلامی...
IMAGE
درس ها و عبرت هایی از اشغال سفارت آمریکا
گفت و گوی نشریه دانشجویی مدار با مهندس محمد توسلی:   دانشجویان همواره  قلب تپنده...
IMAGE
تولد کوروش را به‌نام روز همبستگی اقوام ایرانی نامگذاری کنید
 گفت و گوی مهندس امیر خرم با روزنامه آسمان آبی: از زمانی که از تعامل سه‌حوزه تمدنی...
IMAGE
از جریان نفوذی شکست خوردیم. گفتگو با ابراهیم یزدی
سید مهدی دزفولی - تاریخ ایرانی: دکتر ابراهیم یزدی از چهره‌های شناخته‌شده و...
IMAGE
ضرورت گسترش دموکراسی مشارکتی برای پر کردن شکاف‌های قومی در خاورمیانه
گفتگوی روزنامه همدلی با دکتر حبیب الله پیمان: وضعیت آشفته منطقه خاورمیانه،...