خداحافظ طاهرآقا

درباره طاهر احمدزاده موسس کانون نشر حقایق اسلامی مشهد

محمد هادی هادی زاده یزدی:

در نهم آذر 1396، سی سال و اندی پس از رحلت "سقراط خراسان" ، استاد محمدتقی شریعتی، با فوت طاهر احمدزادۀ هروی، خط روشنفکری دینی در خراسان دوباره یتیم شد.

احمدزاده، که از پدری افغان و متمول و مادری ایرانی نَسَب می بُرد، در سال 1300 هجری شمسی در مشهد متولد شد. یازده ساله بود که در نزدیکی های توس، که هنوز آرامگاه مُعظم فردوسی را در آغوش نداشت، به هنگام عبور از روی پلی در عرض کَشَف رود، شاهد حادثۀ سقوط اتومبیلِ پدر به داخل رود وصحنۀ دلخراش مرگ وی بود. این رویداد ناگوار، که لاجرم ورود زودهنگام طاهر را به عرصۀ امور و ادامۀ کسب و کار پدر، و مدیریت زندگیِ مادر، و خواهران و برادران کوچکتر، به دنبال داشت، شاید یکی از عوامل آبدیدگی، ایستادگی، و مقاومت احمدزاده در جوانی، میانسالی، و سالخوردگی بود.

کشاورزی و دامداری، و روحیۀ ابتکار و نو آوری، احمدزاده را به نخستین تولید کنندۀ عمدۀ شیر درخراسان، و توزیع آن در سطح شهر مشهد به کمک درشکه تبدیل نمود. احمدزاده دو بار ازدواج کرد. حاصل ازدواج نخست چهار فرزند بود: مستوره، فرزند ارشد، که پزشک شد و اینک در هجرت ناخواسته در فرانسه است؛ و مسعود و مجید و مجتبی، که در سال های پیش، و پس، از انقلاب 1357 سینه هایشان آماج تیرِ جوخه های اعدام شد. پس از فوتِ همسر اول، احمدزاده بار دیگر ازدواج کرد که حاصل آن دو فرزند، مهندس ناصر و دکتر مژگان، است.

به موازات کوشش های احمدزاده برای کسب روزی حلال، بروز جنگ جهانی دوم و اشغال ایران توسط متفقین در شهریور 1320، و بخصوص حضور قوای روس در مشهد، وی را به عرصۀ فعالیت های اجتماعی کشاند که سه چهارم قرن به درازا کشید!

تاسیس و ظهور حزب توده توسط شوروی در ایران، و تُرکتازی های ضد دین آن حزب در آغاز دهۀ 1320، احمدزاده را در کنار محمد تقی شریعتی قرار داد که در فرهنگ (آموزش و پروش) آن روز دبیری نام آشنا بود که دردِ دین داشت و نگرانِ از اسلام خرافی از یک سو، و امواج فراگیر ضد دینی حزب توده از سوی دیگر بود. به کوشش محمد تقی شریعتی، "کانون نشر حقایق اسلامی" دراوایل دهۀ 20 ، در میانسالی وی و جوانی احمدزاده و شماری دیگر از جوانان همسن و سال وی، تاسیس شد، و جنبش روشنفکری دینی در خراسان به مقابله با زیاده خواهی های حزب توده برخاست! نگاه عمیق به محتوای قرآن، که علی الاصول در "حوزه" مغفول مانده بود، اُسّ و اساس فعالیت های "کانون" را تشکیل می داد، اما با خیزش مردمیِ مصدق برای ملی کردن صنعت نفت، و سپس سقوط او، و تشکیل نهضت مقاومت ملی، "کانون" شدیداً "سیاسی" شد، که طاهر احمدزاده نماد بارز و شاخصِ آن بود. مبالغه نیست اگر بگوییم از آن پس دیگر "آب خوش" از گلوی احمد زاده و خانواده اش پایین نرفت: مبارزه، انتقاد، زندان، آزادی؛، و دوباره "حرکت از نو" !

خشم احمدزاده از رژیم سلطنت و نظام خودکامۀ پهلوی چنان بود که وی سعی می کرد آن را در زندگی خانوادگی نیز بازتاب دهد! زنده یاد مجید، فرزند سوم و پسر دوم، تعریف می کرد که روزی در راه مدرسه و در ایامی که "شاه" در مسافرتی چند روزه به مشهد از کاخ ملک آباد به طرف مرکز شهر در حرکت بوده، با شنیدن آژیر پلیس و حرکت موتورسیکلت های اسکورت، کنار خیابان می ایستد و با دیدن شاه شروع به کف زدن می کند؛ غافل از اینکه، بر حسب تصادف، پدر شاهد این صحنه است و سرِ شب که به منزل می آید گوش فرزند را می کِشد و او را از تکرار "این غلط ها" منع می کند!

صاحب این قلم، با نگاه به دهه های دور، احمد زاده را از میانۀ دهۀ چهارم زندگیش به خاطر می آورم. شب های شنبه در بالاخانه ای در کوچۀ چهارباغ مشهد با سخنرانی ها و بحث های گرم و گیرایش به مرشد و مراد خود محمد تقی شریعتی فرصتی می داد تا در میانۀ جلسات داغ تفسیر قرآن نفسی تازه کند! پس از آن، در دورۀ نوجوانی و دبیرستان، دوستی من بیشتر با پسر دوم او، زنده یادِ ناکام، مجید، باعث می شد که دورادور از فعالیتها و گرفتاری های احمدزاده با خبر باشم، هر چند که در دورۀ تحصیلات دانشگاهی دهۀ 1340 در ایران، به علت بعد مسافت دانشگاه های متفاوت من و مجید، از تغییر گرایش های عقیدتی او، و برادر بزرگترش مسعود، بی خبر ماندم، تا اینکه در یک ملاقات کوتاه خیابانی در تابستان 1349 در تهران احساس کردم مجید تحت تعقیب و مراقبت و در یک زندگی مخفی است! طولی نکشید که فعالیت های چریکی فرزندان احمدزاده منجر به محاکمه و تیرباران مسعود و مجید در اسفند 1350، و سرنوشتی مشابه برای فرزند سوم، مجتبی، به فاصلۀ زمانی 10 سال، و، متاسفانه، در نظام جمهوری اسلامی ایران شد، که احمدزاده برای تحقق آن خیلی زحمت کشیده بود. داغ سه فرزند، با مرام هایی متفاوت با خط فکری توحیدی پدر، بسیار سخت و شکننده است اما، در ادامۀ دوستی ام در میانسالی با مرحوم احمدزاده، هرگز ندیدم که او از مرگ فرزندانش بیش از حد شکوه کند، یا زبان به تخطئۀ مرام و راهی که طی کرده بودند بگشاید! شاید فکر می کرد آنها از راهی دیگر در پی "توحید" بودند!

کوشش دوبارۀ احمدزاده و یاران هم نسلش در "کانون" برای از سرگیری فعالیت های آن، به همراه نسل جوان اواخر دهۀ 1370، سرکنجبینی بود که صفرا فزود، و "دادگاه انقلاب اسلامی تهران" ماموریت یافت که در موج دستگیری های "بر اندازان با ابزار قانونی" اواخر 1379 و اوایل 1380، بساط "کانون جدید" را نیز جمع کند!

دهۀ 1380، شاهد نوشتن و ثبت و ضبط خاطرات بود، به پشتیبانی و اصرار تیمی "پا به کار" از عاشقان فکری طاهر آقا! که امید است روزی با کم شدن حساسیت های نابجا در دسترس عموم قرار بگیرد.

دهۀ 1390، شاهد افول تدریجی سلامت جسمی – حرکتی و حافظۀ احمد زاده بود، که در یکی دو سال اخیرشدت یافت، و متاسفانه، فرشتۀ مرگ وی را در نخستین ساعات نهم آذر از ما گرفت.

مرگ حق است، و احمدزاده عمری دراز و پر طلاتم ، اما پربار و موفق داشت. نخستین استاندار خراسان پس از پیروزی انقلاب بود. با دوچرخه به سرِ کار میرفت، و در "هفتۀ پاکسازی شهر" جارو- به دست، دوشادوش مردمِ کوچه و بازار، به رُفت و روب شهر می پرداخت! حقوق دریافت نمی کرد، و معاونان وی نیز افتخاری خدمت می کردند. اما "ماه عسل" احمدزاده با نظام جدید دیری نپایید! در پاییز 1358 مجبور به استعفا شد، و پس از آن هم جفا کم ندید! زهی افسوس! حتی پس از مرگش، "چهارمین" نشریۀ کشوری – خراسان – از چاپ و نشر آگهی سادۀ دعوت برای تشییع پیکر "نخستین استاندار" بزرگترین استان کشور پس از پیروزی انقلاب سر باز زد! گردانندگان خراسان حتی حاضر نشدند متن آگهی را "با انشای خودشان" بپذیرند! مراسم ترحیم وی در مشهد نیز همراه با مزاحمت و تنش بود. ابتدا "حکم شفاهی" آمده بود که جز قاری قرآن کسی حق خطابه و سخن ندارد! تهدید کرده بودند که "چراغ های مسجد را خاموش خواهند کرد" و مراسم را به تعطیلی خواهند کشاند. اما، به لطف خدا، علیرغم ممانعت ازدرج آگهی مجلس ترحیم در روزنامه های محلی، و نگرانی از عدم اطلاع و اقبال مردم، فضای مجازی چنان کرد که بر اثر جوّ ناشی از حضور چشمگیر و گستردۀ مردم در مسجد الزهرای خیابان احمدآباد مشهد، هم سخنران مدعو از تهران (دکتر احسان شریعتی) صحبت کرد؛ هم لطف الله میثمی، و هم علی طهماسبی! نام و یاد طاهر آقا ماندگار است و کار خود را می کند. روانش شاد، و راهش مستدام!

منبع: هفته نامه صدا، 18 آذر 96

 

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
بازرگان دوشادوش روحانیت نواندیش
محمد بسته‌نگار:درباره مرحوم مهندس بازرگان همین بس که وی به اتفاق آیت‌الله...
IMAGE
دینداری به شرط علم و آزادی
دکتر سید محمدمهدی جعفری:رویکرد قرآنی مهندس مهدی بازرگان برگرفته از تعالیم اولیه...
IMAGE
ب‍ازرگان، مردی که صدایش شنیده نشد
سهند ایرانمهر: امروز، سالگرد درگذشت #مهدی_بازرگان است. ‏پژوهشگر قرآن، نخستین...
IMAGE
پيام راهبردي بازرگان براي امروز ما
مهندس محمد توسلي: شصت سال قبل زنده یاد  مهندس مهدي بازرگان سخنراني "احتياج روز" را...
IMAGE
چهار مردان!
مهندس عبدالعلی بازرگان: جمعه بیست و نهم‌ دی‌ماه، بیست و سومین سال‌گرد درگذشت...
IMAGE
این دو نخست وزیر
علیرضا کفایی: مهندس بازرگان اولین نخست وزیر ایران پس از انقلاب بود و از همان...
IMAGE
بازرگان و سیاست خارجی
مصطفی قهرمانیان: – دکترین سیاست خارجی دولت موقت – – به‌مناسبت بیست‌و‌سومین...
IMAGE
این نام را به خاطر بسپارید :” مهدی بازرگان”
مجتبی نجفی: اصلاح طلبی به سبک بازرگان یعنی اینکه در میانه آتش و خونِ انقلاب از...
IMAGE
پلي براي عبور
دکتر حبیب الله پیمان: در چند دهه اخير به استثنای قشر کوچکی از نو كيسگان كه بخش عمده...
IMAGE
بیانیه ابوالفضل قدیانی درباره اعتراضات اخیر
ابوالفضل قدیانی، از فعالین سیاسی و از مبارزان دوران ستم‌شاهی و عضو موسس سازمان...

مصاحبه ها

IMAGE
مصدق به بازرگان اطمینان کامل داشت
گپ و گفتی با  هاشم صباغیان ، وزیر کشور دولت موقت: مجید بجنوردی: متن پیش رو خلاصه...
IMAGE
اصلاح‌طلبی تنها راهبرد واقع‌بینانه است/راهکار اصلی بازگشت به قانون اساسی است
گفت و گوی روزنامه همدلی با مهندس توسلی دبیر کل نهضت آزادی ایران: هرمز شریفیان ـ گفت...
IMAGE
کانون مکانی مناسب برای تمرین کار جمعی است
گفتگوی نشریه کانون فنی فارغ التحصیلان دانشکده فنی دانشگاه تهران با مهندس محمد...
IMAGE
توسعه سیاسی، راه حل توسعه اقتصادی و گذار از بحران‌های اجتماعی
پیشنهادات عماد بهاور، عضو نهضت آزادی ایران پس از اعتراضات شهری دیماه سال ۹۶در...
IMAGE
می‌شود بر میخ کوبید اما نمی توان روی آن نشست
گفتگوی زیتون با سعید مدنی پیرامون اعتراضات اخیر: از اعتراض به « گرانی » آغاز شد و...
IMAGE
شدت نابسامانی‌های اقتصادی اجتماعی از آستانه تحمل مردم عبور کرده
اسکان نیوز: اعتراضات چند روز اخیر تبعات و تحلیل های مختلفی را در پی داشته است....
IMAGE
طرح جدید ترافیک؛ هدفی خوب بدون تمهید شرایط
ارزیابی مهندس محمد توسلی از طرح LEZ در گفتگو با اسکان نیوز؛  مهندس محمد توسلی،...
IMAGE
حسین مردم‌حسینی | گفت‌وگوی منتشر نشده با زنده یاد حسین شاه‌حسینی
گفتگوی روزنامه اعتماد با زنده یاد حسین شاه حسینی: وحید جعفری-روزنامه اعتماد:...
IMAGE
ایستاد و زانو نزد
مصاحبه روزنامه آسمان آبی با مهندس محمد توسلی: عاطفه شمس-خبرنگار: کسانی که حسین...
IMAGE
عماد بهاور در گفت‌وگو با امتداد: هدف اصلی جریان اصلاح طلبی، اصلاح ساختارهای حقیقی قدرت است
امتداد – گروه سیاسی: چند ماه پس از حضور دوباره حسن روحانی در مقام ریاست جمهوری؛...