ملاحظاتی درباره واکنش های اعتراضی مردم در روزهای اخیر

دکتر حبیب الله پیمان:

بی شک عوامل متعددی در بروز اعتراضات واکنشی روزهای اخیر دخیل بوده اند؛ افزایش پی درپی قیمت هارا که با انتشاراخبارمربوط به بودجه دولت شتاب بیشتری پیداکرد، مانند کبریتی بر نارضایتی های زیرخاکستر زده شد و آنهارا شعله ورساخت. بااین وجود اگر انباشت درازمدت نارضایتی ومطالبات سیاسی واقتصادی بی پاسخ وجود نمی داشت، وبا تداوم وتشدید فقر و فساد و تبعیض، نقض قوانین و تضییع حقوق انسانی وقانونی افراد، گروهها و اقلیت های قومی ومذهبی، خلف وعده وپشت گوش انداختن های پی درپی قول وقرارها روبه رونمی شدند، چه بسا اعتراضات درابعاد گستره کنونی امکان بروز وتداوم نمی یافتند. آگاهان بسیاری از درون وبیرون حکومت بروز واکنش های اعتراضی گستردوتر را درصورت تداوم وتشدیدتنگناهای معیشتی ، فقر وبیکاری پیش بینی می کردند. تجمعات اعتراضی متناوب معلمان و کارگران موسسات تولیدی وخدماتی برای دریافت دستمزدهای معوقه ویاافزایش حقوق، ویاآسیب دیدگان سیستم بانکی کشور، نشانه های پیشرس وقوع ناآرامی های گسترده تری بودند که هرگز توجه جدی مسئولان راجلب نکرد. بنابراین تحریکات و موج سواری وبهره برداری تبلیغاتی برخی دشمنان شاخص خارجی جمهوری اسلامی نباید نسبت به درون زابودن زمینه های اصلی نارضایتی اکثریت بزرگ مردم ومعترضین خیابانی از سیاستهاوروش مدیریت زمامداران وفساد دامنگیر بسیاری از عناصر وابسته تردیدایجاد کند.
 اعتراضات پراکنده کنونی ازسنخ جنبش های اجتماعی نیستند زیرا برخی از مهمترین مؤلفه های آنها ؛ فراگیری وشمول ومشارکت قشرها وطبقات اصلی جامعه، برخورداری از سازمان یافتگی ورهبری های شناخته شده سیاسی واجتماعی واهداف وبرنامه مشخص و دست یافتنی رافاقدند. کارگران، معلمان، طبقه متوسط ،روشنفکران ، احزاب سیاسی مخالف وتشکل های مستقل دانشجویی، به رغم نارضایتی از عملکرد حکومت و سهیم بودن در اغلب مطالبات معترضین، دراعتراضات جاری مشارکت فعال ندارند. صرفنظرازاعتر اض علیه گرانی،ناکارآمدی حکومت، فسادمدیران و بیکاری وفقر که فراگیر وهمگانی اند، بر سر اهداف ومطالبات سیاسی که طرح می شود توافق ووحدت نظر وجودندارد وبعضی ازآنها نظیر بازگشت سلطنت فاقد حمایت مؤثر اجتماعی اند .
 نارضایتی عمیق وطو لانی مدت اقتصادی وسیاسی که باتشدید نابرابری ها و تعمیق شکاف میان اقلیت فرادست وانبوه توده های فرودست، روبه گسترش است، بزرگترین منبع بالقوه تغذیه اعتراضات خیابانی محسوب می شود .بطوری که اگر با یک رشته اقدامات ریشه ای ومؤثر چاره نشوند، احتمال فعلیت یافتن پتانسیل مزبور وبروز تحول کیفی در ابعادوماهیت حرکتهای اعتراضی دوراز ذهن نمی باشد. پرهیزاز کاربرد خشونت برای متوقف کردن امواج اعتراضی کمترین واکنش خردورزانه وهمد لانه ای است که دولت تااین لحظه اتخاذکرده است. دست زدن به اقدامات مؤثر درزمینه ریشه کنی فساد، فقروبیکاری وتبعیض وبی عدالتی وایجادگشایش درفضای سیاسی واجتماعی وفرهنگی جامعه، مستلزم انجام تغییراتی ساختاری در سیاستهای داخلی، مناسبات بین المللی ونظام مدیریت کشوراست. ظاهرا درباره توسعه سیاسی حرفی نبایدزد چون اکثردولت ها دراین مورد هم ناتوان اند وهم بی ادعا. ولی در زمینه ازبین بردن فقروبیکاری ازطریق توسعه اقتصادی وایجاد اشتغال، وضع فرق دارد، هم وعده می دهند وهم خودرا صالحترازهرکس درانجام آن معرفی می کنند. درحالی که ، توسعه اقتصادی درشکل پایدار، درون زا وعادلا نه اش جز با مشارکت موثرمردم به جایی نمی رسد، وآن هم بدون وجود فضای باز سیاسی واحترام به حقوق وآزادیهای عمومی میسرنخواهد شد. ثانیا، پروژه سامان بخشی به اقتصادکشور که در فاصله بعدازجنگ با سیاست های تعدیل اقتصادی ودستورالعملهای نولیبرالی بانک جهانی وصندوق بین ا لمللی پول کلیدخورد، وسه دهه است که بی وقفه ادامه دارد، ماهیتا با توسعه صنعت ملی وتولیدات داخلی اشتغال زا عدالت گستر سازگاری ندارد. بی دلیل نیست که با وجود گذشت سه دهه از پایان جنگ، نه تنها دستاورد قابل توجه وماندگاری درتحقق اهداف فوق کسب نکرده اند، به گواهی داده های آماری وواقعیت های ملموس اجتماعی، میزان فساد و فقر، نرخ بیکاری وفاصله طبقاتی پیوسته سیرصعودی داشته و هنوزهم دارد. دراین مدت میلیاردها دلار درآمدارزی کشور به جای سرمایه گذاری درتقویت وتوسعه تولیدات داخلی وافزودن بر قدرت خرید مردم، توسط قشرنوکیسه وباندهای تبهکار به غارت رفته ویابه صورت وام واعتبارباشرایط سهل دراختیار وابستگان وخواص گذاشته شد تادرفعالیتهای پولساز ضد تولید وتوسعه نظیربنگاهداری وبانکداری، خرید وفروش زمین ، تراکم ومستغلات، واردات بی روی اعم از قاچاق کالا به بهای ورشکستگی بنگاههای تولیدی داخلی، بکار گرفته شوند.

 خرید وفروش سکه و ارز بورس واوراق بهادار ودربهترین حالت سرمایه گذاری درسه رشته پولساز نفت ، اتوموبیل و ساختمان، وصدالبته به قیمت آلودگی وتخریب لجام گسیخته منابع ومحیط زیست طبیعی و غیرقابل زندگی شدن در کلان شهر ها .
 نارضایتی ها واعتراضات مردمی به دلیل وقوع انواعی از بحرانها در داخل ودر روابط بین المللی وبرهم خوردن تعادل اجتماعی وموازنه نیروها دراغلب کشورها امکان بروز دارند. بدیهی است که جمهوری اسلامی نیز مخالفانی درداخل و دشمنانی هم ازمیان قدرتهای متجاوز نولیبرال ویا گروههای معارض برانداز دارد که از فرصتها برای پیشبرد مقاصد خوداستفاده می کنند. اما نارضایتی ها دراصل ریشه درداخل در سیاستهای ضدتوسعه، ناعاد لانه، غیردموکراتیک وفسادآور وتبعیض آمیز دارند. اگر قرارنیست اعتراضات برحق ومسالمت آمیز به خشونت وآشوب کشیده شوند، دردرجه اول باید تنظیمات قانونی ودموکراتیک برای تضمین حق مشارکت آزاد وموثرهمه گروهها وقشرهای جامعه در فرایندهای تصمیم سازی ونظارت برقرارشوند. درثانی، تمهیدات قانونی دموکراتیک برای بیان آزاد نظریات،انتقادات واعتراضات نسبت به تصمیمات وعملکرد دستگاههای حکومتی به شیوه های مسالمت آمیز درعرصه عمومی وجامعه مدنی پیش بینی و منتقدین ومعترضین مورد حمایت قانونی قرارگیرند. ضرورتی که بدون وجود یک دستگاه قضایی مستقل وسالم و غیرقابل نفوذ تحقق پذیر نخواهدبود.
 وجودنارضایتی ومطالبات برزمین مانده مردم را همه مسئولین کم وبیش، ازروی صدق نیت ویا بنابه مصلحت تأیید می کنند. اما وقتی کاسه صبرمردم لبریز ومعترضین دراماکن عمومی زبان به اعتراض می گشایند وبیم بروز آشوب می رود، بابرون افکنی وبطوریکجانبه مردم ویاعوامل خارجی را محرک ومقصر می خوانند. اگرچه نمیتوان نقش تحریکات خارجی را نادیده گرفت ، بروز آشوب دراکثرموارد معلول ممنوعیت تشکیل وفعالیت نهادها وتشکلهای مستقل وآزاد سیاسی، اجتماعی ومدنی وگروههای مرجع مستقل از حاکمیت است که نقش انتقال نظریات ، خواسته ها وانتقادات قشرهای مختلف مردم رابه حکومت برعهده دارند، و به هنگام نیاز با ساماندهی وهدایت اعتراضات وتظاهرات وتجمعات مردمی مانع از بروز اغتشاش وآشوب وتخریب وقانون شکنی می گردند. اکثریت نیروهای اجتماعی ایران اعم از ناراضی ومخالف ومعترض، بین اعتراض مسالمت آمیز وقانونی وپایداری مدنی وآشوب وشورش فرق می گذارند. از این نکته آگاهندکه آشوب وخشونت راه به آزادی ودموکراسی وصلح وعدالت نمی برد.
 این دورازاعتراضات نیز سرانجام بطورموقت متوقف می گردد.مسو لان می توانند مانند موارد قبل، انگشت های خودرا به سوی دشمنان خارجی وعوامل داخلی آنها نشانه روند، ویا یکدیگررا به قصور وکم کاری و…متهم سازند و هریک با وعده وعید به مردم اطمینان کافی دهند که دراسرع وقت وبا فعالیت شبانه روزی به مطالبات آنان رسیدگی وهمه رابرآورده می سازند و به محض آن که آب هاازآسیاب افتاد، به روال پیشین سرگرم فعالیتها ودلمشغولیهای پیشین خودشوند. غافل ازآن که با انباشت بیشتر نارضایتی ها وخشم های فروخورده واکنش های بعدی حادتر ومخرب ترازقبل بروز خواهند کرد. مگرآن که به جای توجیه وپرده پوشی حقایق، بی درنگ برای فراهم آوردن مقدمات ایجاد یک رشته تغییرات ریشه ای دست به کارشوند.

 نخستین گام ضروری دراین راستا،ایجادفضای امن وآزاد وآشتی جویانه ودعوت نمایندگان همه نیروهای اجتماعی وسیاسی وفرهنگی از اقوام ومذاهب برای شرکت دریک رشته گفت وگوی انتقادی باهدف رسیدن به اجماع روی عمده ترین ومبرم ترین مسایل مشترک وملی با پیش شرط تعهد والتزام عملی همگان به اجرای بدون تنازل قانون اساسی ورعایت کامل حقوق عمومی واساسی مصرح درآن است. اقدام وتعهدی که برای جلب اعتماد مردم آغاز وتداوم گفت وگو وتضمین عمل به نتایج آن ضروری بنظر می رسد.
منبع: کانال تلگرامی نویسنده

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
بازرگان دوشادوش روحانیت نواندیش
محمد بسته‌نگار:درباره مرحوم مهندس بازرگان همین بس که وی به اتفاق آیت‌الله...
IMAGE
دینداری به شرط علم و آزادی
دکتر سید محمدمهدی جعفری:رویکرد قرآنی مهندس مهدی بازرگان برگرفته از تعالیم اولیه...
IMAGE
ب‍ازرگان، مردی که صدایش شنیده نشد
سهند ایرانمهر: امروز، سالگرد درگذشت #مهدی_بازرگان است. ‏پژوهشگر قرآن، نخستین...
IMAGE
پيام راهبردي بازرگان براي امروز ما
مهندس محمد توسلي: شصت سال قبل زنده یاد  مهندس مهدي بازرگان سخنراني "احتياج روز" را...
IMAGE
چهار مردان!
مهندس عبدالعلی بازرگان: جمعه بیست و نهم‌ دی‌ماه، بیست و سومین سال‌گرد درگذشت...
IMAGE
این دو نخست وزیر
علیرضا کفایی: مهندس بازرگان اولین نخست وزیر ایران پس از انقلاب بود و از همان...
IMAGE
بازرگان و سیاست خارجی
مصطفی قهرمانیان: – دکترین سیاست خارجی دولت موقت – – به‌مناسبت بیست‌و‌سومین...
IMAGE
این نام را به خاطر بسپارید :” مهدی بازرگان”
مجتبی نجفی: اصلاح طلبی به سبک بازرگان یعنی اینکه در میانه آتش و خونِ انقلاب از...
IMAGE
پلي براي عبور
دکتر حبیب الله پیمان: در چند دهه اخير به استثنای قشر کوچکی از نو كيسگان كه بخش عمده...
IMAGE
بیانیه ابوالفضل قدیانی درباره اعتراضات اخیر
ابوالفضل قدیانی، از فعالین سیاسی و از مبارزان دوران ستم‌شاهی و عضو موسس سازمان...

مصاحبه ها

IMAGE
مصدق به بازرگان اطمینان کامل داشت
گپ و گفتی با  هاشم صباغیان ، وزیر کشور دولت موقت: مجید بجنوردی: متن پیش رو خلاصه...
IMAGE
اصلاح‌طلبی تنها راهبرد واقع‌بینانه است/راهکار اصلی بازگشت به قانون اساسی است
گفت و گوی روزنامه همدلی با مهندس توسلی دبیر کل نهضت آزادی ایران: هرمز شریفیان ـ گفت...
IMAGE
کانون مکانی مناسب برای تمرین کار جمعی است
گفتگوی نشریه کانون فنی فارغ التحصیلان دانشکده فنی دانشگاه تهران با مهندس محمد...
IMAGE
توسعه سیاسی، راه حل توسعه اقتصادی و گذار از بحران‌های اجتماعی
پیشنهادات عماد بهاور، عضو نهضت آزادی ایران پس از اعتراضات شهری دیماه سال ۹۶در...
IMAGE
می‌شود بر میخ کوبید اما نمی توان روی آن نشست
گفتگوی زیتون با سعید مدنی پیرامون اعتراضات اخیر: از اعتراض به « گرانی » آغاز شد و...
IMAGE
شدت نابسامانی‌های اقتصادی اجتماعی از آستانه تحمل مردم عبور کرده
اسکان نیوز: اعتراضات چند روز اخیر تبعات و تحلیل های مختلفی را در پی داشته است....
IMAGE
طرح جدید ترافیک؛ هدفی خوب بدون تمهید شرایط
ارزیابی مهندس محمد توسلی از طرح LEZ در گفتگو با اسکان نیوز؛  مهندس محمد توسلی،...
IMAGE
حسین مردم‌حسینی | گفت‌وگوی منتشر نشده با زنده یاد حسین شاه‌حسینی
گفتگوی روزنامه اعتماد با زنده یاد حسین شاه حسینی: وحید جعفری-روزنامه اعتماد:...
IMAGE
ایستاد و زانو نزد
مصاحبه روزنامه آسمان آبی با مهندس محمد توسلی: عاطفه شمس-خبرنگار: کسانی که حسین...
IMAGE
عماد بهاور در گفت‌وگو با امتداد: هدف اصلی جریان اصلاح طلبی، اصلاح ساختارهای حقیقی قدرت است
امتداد – گروه سیاسی: چند ماه پس از حضور دوباره حسن روحانی در مقام ریاست جمهوری؛...