asnad

sadr yadname

yazdi

جلد اول

(نسخه کامل / 11 مگابایت)

 

جلد دوم: دفتر نخست

(نسخه بدون تصاویر / 5 مگابایت)

 

جلد دوم: دفتر نخست

(نسخه با تصاویر / 68 مگابایت)

 

جلد سوم: 118 روز در نوفل لوشاتو

(6 مگابایت)

 

شرح بازگشت به ایران

در فروردین 1381 و احضار به دادگاه

(3 مگابایت)

 

کتاب ها PDF و به شکل زیپ شده اند.
پس از دانلود، فایل ها را آنزیپ نمایید.

facebook

azadi

bazargan

 sahabi

ezat-sahabi

ebrahim yazdi

seyed-javadi

taleghani

mizankhabar 

IMAGE
فراز و فرودهای "نهضت آزادی" از زبان دبیرکل جدید
یکشنبه, 02 مهر 1396
گفتگوی خبرگزاری برنا با محمد توسلی: نهضت آزادی ایران در مدت 50 سال فعالیت خود فراز و نشیب های زیادی را تجربه کرده است......  به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری برنا، نهضت آزادی توسط مهدی بازرگان، یدالله سحابی و سیدمحمود طالقانی با تأکید بر هویت اسلامی و ایرانی و با هدف مبارزه با استبداد و کسب آزادی‌های اساسی مبتنی بر ارزش‌های اخلاقی و اسلامی تأسیس شد و چهره‌هایی چون احمد صدر حاج سید جوادی، سید محمدمهدی جعفری، محمدرحیم عطایی، عباس رادنیا، حسن...
IMAGE
اطلاعیه مهندس صباغیان قائم مقام دبیرکل و نایب رئیس شورای مرکزی در معرفی دبیرکل جدید نهضت آزادی ایران
شنبه, 25 شهریور 1396
میزان: مهندس هاشم صباغیان، قائم مقام دبیرکل و نایب رییس شورای مرکزی نهضت آزادی ایران با صدور اطلاعیه ای به معرفی دبیرکل جدید نهضت آزادی ایران پرداخته و از تصمیم شورای مرکزی این حزب در زمان حیات دکتر یزدی و با حضور ایشان برای تعیین جانشین او و انتخاب مهندس محمد توسلی برای این مسئولیت اطلاع داده است. متن کامل این اطلاعیه به گزارش میزان بدین شرح است:   بسمه تعالی وَ لْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَي الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ...
IMAGE
پاسخ مهندس توسلی به ادعاهای کذب در مصاحبه مهندس مهدي چمران
شنبه, 25 شهریور 1396
مهندس محمد توسلي، رييس دفتر سياسي نهضت آزادي نسبت به بيان برخي اظهارات مهدی چمران در مصاحبه با "اعتماد" معترض است. او در يادداشتي كه براي روزنامه اعتماد ارسال كرده نسبت به آنچه «مطالب خلاف واقع» ناميده، توضيحاتي ارايه كرده است كه در ادامه مي‌آيد: آقاي مهندس مهدي چمران در يك مصاحبه تفصيلي با خبرنگار روزنامه اعتماد كه روز يكشنبه ١٩ شهريور منتشر شد و خبرگزاري ايسنا هم كار كرد؛ ضمن اشاره به سوابق بنده با شهيد دكتر مصطفي چمران مطالبي را خلاف...
IMAGE
پیام تبریک اعضا و علاقه‌مندان نهضت آزادی ایران در خارج از کشور به دبیرکل جدید
میزان: اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران با انتشار پیام تبریکی خطاب به مهندس محمد توسلی، انتخاب وی بعنوان دبیر کل جدید نهضت آزادی ایران را تبریک گفتند. به گزارش ندای آزادی متن این پیام بشرح زیر است:   جناب آقای مهندس محمد توسلی انتخاب شایسته جنابعالی به دبیرکلی نهضت آزادی...
IMAGE
پيام تبریک آيت الله گرامي به دبير كل جدید نهضت آزادي ایران
میزان: آیت الله العظمی محمدعلی گرامی، مرجع عظام تقلید شیعه در پی انتصاب مهندس محمد توسلی به دبیر کلی نهضت آزادی ایران پیام تبریکی با خط خویش صادر کرده که متن آن بدین شرح است:   جناب آقاي دكتر محمد توسلي انتخاب شايسته حضرتعالي به دبير كلي نهضت آزادي را تبريك گفته، اميدوارم با...
IMAGE
پیام تبریک محمد بسته نگار و طاهره علایی طالقانی خطاب به دبیرکل جدید نهضت آزادی ایران
میزان: آقای محمد بسته نگار و همسر ایشان خانم طاهره علایی طالقانی دختر مرحوم آیت الله طالقانی بمناسبت انتصاب مهندس محمد توسلی به دبیرکلی نهضت آزادی ایران پیام تبریکی صادر کردند که متن آن بدین شرح است: برادر ارجمند جناب آقای مهندس محمد توسلی انتخاب شما را به مقام دبیرکلی نهضت...
بيانيه‌ جمعی از روزنامه‌نگاران اصلاح‌طلب و كنشگران مدنی ايران در محكوميت سخنان ترامپ عليه ايران
مردم آگاه و صلح طلب جهان، ما گروهي از روزنامه نگاران صلح طلب و كنشگران مدني ايران ، ضمن محكوم كردن سخنان سخيف و مداخله جويانه ترامپ در إجلاس مجمع عمومي سازمان ملل متحد، و اظهار تأسف از جايگاهي كه بجاي سخن راندن در خصوص صلح از تريبونش، فرياد جنگ افروزي شنيده مي شود! اعلام مي...
IMAGE
پیام تبریک جمعی از فعالین سیاسی به مهندس توسلی
میزان: در پی انتخاب و معرفی مهندس محمد توسلی به عنوان دبیر کل نهضت آزادی ایران، جمعی از کوشندگان سیاسی خارج از کشور پیام تبریکی خطاب به مهندس توسلی ارسال نمودند. به گزارش ندای آزادی متن این پیام بشرح زیر است: به نام خدا خدمت جناب آقای مهندس محمد توسّلیانتخاب شایسته و بایسته...
IMAGE
پیام تسلیت مهندس عبدالعلی بازرگان در پی درگذشت مرحوم حسین مظاهری
میزان: مهندس عبدالعلی بازرگان با صدور پیامی در پی درگذشت مرحوم حسین مظاهری، درگذشت ایشان را تسلیت گفت. متن این پیام بدین شرح است: به نام خدا درگذشت مرحوم حسین مظاهری، پدر ارجمند همسر وفادارم، که عمری را در خداپرستی و خدمت به خلق گذراند، موجب تاسف و تاثر فراوان است. فقدان کسی که...
IMAGE
پیام تبریک دکتر حبیب الله پیمان در پی انتخاب مهندس محمد توسلی به دبیرکلی نهضت آزادی ایران
میزان: دکتر حبیب الله پیمان، دبیرکل جنبش مسلمانان مبارز و عضو شورای رهبری فعالان ملی-مذهبی، در پیامی انتخاب مهندس محمد توسلی را به دبیرکلی نهضت آزادی ایران تبریک گفت. متن این پیام بدین شرح است:   به نام خدا برادر ارجمند جناب آقای مهندس محمد توسلی فعالان و هواداران جنبش...
IMAGE
پيام تبريك دبيركل حزب اتحاد ملت به مهندس محمد توسلى، دبیرکل نهضت آزادی ایران
میزان: دکتر على شكورى راد، دبيركل حزب اتحاد ملت ايران اسلامى با صدور پيامى ضمن تسليت مجدد به مناسبت درگذشت زنده‌یاد دکتر ابراهیم یزدی، دبيركل فقيد نهضت آزادی ایران، انتخاب مهندس محمد توسلى را به سمت دبیرکل جديد این حزب دیرپا تبریک گفت. متن پیام ایشان به شرح زیر است: بنام خدا...
IMAGE
پیام دکترفضل الله صلواتی بمناسبت لغو مراسم بزرگداشت زنده یاد مرحوم دکتر ابراهیم یزدی توسط شورای تامین در استان اصفهان
در پی لغو مراسم بزرگداشت زنده یاد مرحوم دکتر ابراهیم یزدی توسط  شورای تامین در استان اصفهان، دکترفضل الله صلواتی پیام سرگشاده ای صادر کرده و از این تصمیم انتقاد نموده است متن این بیانیه بدین شرح است:   به نام خدای آزادی پس از روی کارآمدن و ریاست جمهوری جناب آقای دکتر حسن...
IMAGE
جلوگیری از برگزاری مراسم نکوداشت مرحوم دکتر ابراهیم یزدی در شهرستان‌ها
با درخواست اعضای نهضت آزادی و فعالین اصلاح طلب در چند استان برای برگزاری مراسم نکوداشت دکتر ابراهیم یزدی مخالفت شد. نهادهای امنیتی در استان‌های زنجان، مشهد، اصفهان و بوشهر با فشار بر فرمانداری‌ها مانع برگزاری مراسم برای نکوداشت دکتر یزدی در این استان‌ها شدند. این در...
IMAGE
عفو بین‌الملل خواستار آزادی عبدالفتاح سلطانی شد
عفو بین‌الملل خواستار آزادی فوری عبدالفتاح سلطانی، حقوقدان و وکیل دادگستری، شده است. این مطلب در کانال تلگرام بخش ایران این سازمان حقوق بشری منتشر شده است.در این بیانیه‌ای که به مناسبت ششمین سالگرد بازداشت این وکیل دادگستری منتشر شد، مگدلینا مغربی، معاون بخش خاورمیانه و...
IMAGE
تمامی مراکز اسلامی سرتاسر امریکا وامدار تلاشهای خستگی‌ ناپذیر دکتر ابراهیم یزدی و خانم سرور طلیعه هستند
مراسم بزرگداشت مرحوم دکتر ابراهیم یزدی دبیرکل نهضت آزادی ایران و یکی از بنیانگذاران مراکز اسلامی آمریکا در مرکز اسلامی شمال کالیفرنیا واقع در شهر اکلند برگزار شد. در این مراسم که پس از اقامه نماز جماعت مغرب و عشأء انجام شد از هفتاد سال فعالیتهای مذهبی و سیاسی دکتر یزدی...
رفع مانع از انتشار خاطرات دکتر يزدي
مرجان توحيدي: تکليف جلد سوم کتاب خاطرات شادروان ابراهيم يزدي هنوز هم بعد از درگذشتش روشن نيست. معاون پژوهشي مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني به‌تازگي از ايرادات ١٥گانه اين مؤسسه به جلد سوم خاطرات يزدي سخن گفته است. حجت‌الاسلام داستاني گفته: «خاطرات آقاي يزدي مثل ده‌ها...
IMAGE
مراسم یادبود مرد اخلاق و سیاست برگزار شد؛ گزارش روزنامه شرق از مراسم نکوداشت دکتر ابراهیم یزدی
روز دوشنبه مراسم نکوداشت زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی دبیر کل نهضت آزادی ایران در تهران برگزار شد. به همین مناسبت، روزنامه شرق گزارشی تهیه نموده که متن کامل آن بشرح زیر است:   هم‌نشینی جناح‌های سیاسی در بزرگداشت یزدی هنوز دقایقی به شروع مراسم ترحیم ابراهیم یزدی باقی مانده...
IMAGE
بیانیه حمایت جمعی از نیروهای ملی _مذهبی از دکتر علیرضا رجایی: نمایندگان ملت ناقضین حقوق شهروندان زندانی را به دستگاه قضایی برای محاکمه معرفی کنند
جمعی از نیروهای ملی _مذهبی در حمایت از دکتر علیرضا رجایی بیانیه ای صادر کردند و با حمایت از این عضو شورای فعالان ملی مذهبی خواستار رسیدگی به حقوق زندانیان سیاسی و عقیدتی شدند. در بخشی از این بیانیه آمده است:«این بیانیه ضمن ابراز نگرانی نسبت به سلامتی عموم زندانیان به ویژه...
IMAGE
مراسم ترحیم دکتر ابراهیم یزدی برگزار شد + تصاویر
مراسم نکوداشت مرحوم دکتر ابراهیم یزدی، دبیرکل فقید نهضت آزادی ایران، امروز عصر در مسجد جامع شهرک غرب، با حضور جمع کثیری از هم میهنان و فعالین سیاسی و اجتماعی برگزارشد. در این مراسم حجت الاسلام دکتر حمیدزاده، آقای عمادالدین باقی، دکتر یوسف یزدی، دکتر علوی تبار و مهندس محمد...
IMAGE
یزدی؛ کنشگر صابر، شاکر، تعامل‌گرا، امیدوار و قانون‌گرا
عصر شنبه ۱۱شهریورماه و با حضور ده‌ها تن از ایرانیان مهاجر و در تبعید، مراسم بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی به دعوت جمعی از فعالان ملی ـ مذهبی در پاریس برگزار شد. در ابتدای این مراسم، سراج‌الدین میردامادی، مجری برنامه شرح حال مختصری از زندگی فکری و سیاسی دکتر یزدی بیان کرد، و پس...
مراسم بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی در دفتر حزب کارگزاران سازندگی - خراسان رضوی (مشهد) با سخنرانی آقایان گرجی و آملی
«اگر نهضت آزادی با وجود گذشت 56 سال از تأسیس همچنان توانسته به حیات سیاسی خود ادامه دهد؛ به علت روحیاتی بود که مهندس بازرگان و دکتر یزدی نهادینه کرده بودند»
IMAGE
پخش زنده مراسم نکوداشت دکتر یزدی در فضای مجازی
به اطلاع هم‌میهنان مى‌رساند: تماشای زنده مراسم نكوداشت آقاى دكتر ابراهيم يزدى دبيركل فقيد نهضت آزادى ايران، در روز دوشنبه ١٣شهريورماه جارى از ساعت ١٦:٣٠ تا ١٨:٣٠ در مسجد جامع شهرك غرب، همزمان از طريق وب سايت www.salonkhatm.ir  و همچنین سایت مسجد جامع شهرک غرب به نشانی...
پیام خانواده آیت الله هاشمی در پاسداشت 60 سال مبارزه و فعالیت سیاسی دکتر یزدی
پیام خانواده آیت الله هاشمی در پاسداشت 60 سال مبارزه و فعالیت سیاسی دکتر یزدی انا لله و انا الیه راجعون درگذشت جناب آقای دکتر ابراهیم یزدی، از مبارزین انقلاب اسلامی و وزیرخارجه دولت موقت را از طرف خود وخانواده آیت الله هاشمی رفسنجانی به بازماندگان، همراهان و دوستان آن مرحوم...
پیام تسلیت مجمع دانش آموختگان ایران اسلامی به مناسبت درگذشت دکتر ابراهیم یزدی
متن پیام تسلیت مجمع دانش آموختگان به شرح زیر است: با دریغ و تاسف فراوان، درگذشت رجل و فعال سیاسی دیرین، چهره اصیل مبارز انقلابی، سیاستمدار دانشمند جناب آقای دکتر ابراهیم یزدی دبیرکل نهضت آزادی را به جامعه سیاسی کشور و فعالان سیاسی و اجتماعی و دوستداران و پویندگان راه آزادی و...
IMAGE
پرواز ابدی پیشگامی در گذر به آزادی و مردم سالاری، بیانیه نهضت آزادی ایران در خارج از کشور در مورد ویژگی های دکتر ابراهیم یزدی
اعضا و علاقه مندان نهضت آزادی در خارج از کشور  با صدور بیانیه ای در مورد ویژگی های دکتر ابراهیم یزدی دبیر کل نهضت آزادی ایران نوشتند: دکتر ابراهیم یزدی، دبیر کل نهضت آزادی ایران، به دیار باقی شتافت، اینک گرچه جسم او از میان ما رفته است، ولی آثار زندگی پرثمرش به عنوان الگو و...
IMAGE
دعوت جمعی از نیروهای ملی مذهبی از مردم برای حضور در مراسم سوگواری بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی
به نام خداتِلْکَ الدّارُ الْآخِرَهُ نَجْعَلُهَا لِلّذِینَ لَا یُرِیدُونَ عُلُوَّا فِى الأرْضِ وَلَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَهُ لِلْمُتّقِینَدکتر ابراهیم یزدی بعد از بیش از شصت سال تلاش در راه آزادی، استقلال و اعتلای میهن، دعوت حق را اجابت کرد و به دیدار معبودش شتافت. این...
پیام تسلیت سه تن از اعضای هیئت رهبری جبهه ملی ایران به مناسبت درگذشت دکتر ابراهیم یزدی
ما همه فانی و بقا بس تراست دریغا که ملت بزرگ ایران سوگوار درگذشت دکتر ابراهیم یزدی یکی از کوشندگان میهن دوست و پویندگان آزادیخواه این مرز و بوم گشت.دکتر ابراهیم یزدی از آغاز نوجوانی دلبسته ی تحول و پیشرفت جامعه ی مدنی ایران و اصلاح آن در پرتو قرایتی از دین که همسو با ارزش های...
IMAGE
اطلاعیه ۸۷۰ تن از فعالان سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در دعوت از مردم برای شرکت در مراسم ترحیم دکتر ابراهیم یزدی
بمناسبت درگذشت دبیرکل نهضت آزادی ایران، زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی، ۸۷۰ تن از فعالان سیاسی، اجتماعی و فرهنگی با انتشار بیانیه ای از عموم مردم دعوت نموده اند در مراسم ترحیم ایشان شرکت نمایند. متن این بیانیه و اسامی امضا کنندگان بشرح زیر است:   مِنَ المُؤمِنینَ رِجالٌ صَدَقوا...
IMAGE
گزارش تصویری؛ مراسم بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی در پاریس
مراسم بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی روز شنبه ۱۱ شهریور (دوم سپتامبر) در پاریس برگزار شد. در این مراسم که به همت چند تن از فعالان ملی مذهبی خارج از کشور برگزار شد، دکتر مهدی ممکن، احمد سلامتیان و حسن یوسفی اشکوری به ایراد سخنرانی پرداختند.   h;">
IMAGE
اطلاعیه انجمن اسلامی مهندسین در دعوت برای شرکت در مراسم نکوداشت دکتر ابراهیم یزدی
مِنَ المُؤمِنينَ رِجالٌ صَدَقوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَيهِ فَمِنهُم مَن قَضى نَحبَهُ وَ مِنهُم مَن يَنتَظِرُ وَ ما بَدَّلوا تَبديلًا ...   دکتر ابراهیم یزدی، پژوهشگر، نویسنده و مدرس علوم قرآن، از سخنوران گرانقدر جلسات این انجمن، از اعضاء پیشکسوت انجمن اسلامی پزشکان، و...
IMAGE
اطلاعیه خانواده مرحوم دکتر ابراهیم یزدی درباره زمان و مکان مراسم نکوداشت ایشان
بازگشت همه به سوي خداست دكتر ابراهيم يزدى در واپسين ساعات روز پنجم شهريورماه دار فانى را وداع گفت و به سوى پروردگار شتافت. مراسم نكوداشت ايشان روز دوشنبه ١٣٩٦/٠٦/١٣ از ساعت ١٦:٣٠ تا ١٨:٣٠ در مسجد جامع شهرك غرب برگزار خواهد شد. همسر: سرور طليعهفرزندان: خليل، سارا، يوسف، ليلى،...
پیام تسلیت جمعی از فعالان ملی مذهبی به مناسبت در گذشت دبیر کل نهضت آزادی ایران دکتر ابراهیم یزدی
  به نام خدابا تاسف بسيار اكنون كه بیش از همیشه ميهن عزیز و ملت رنجدیده ایران نیازمند حضور زنان و مردان آرمانخواه و با اخلاقي است که راهبر و راهنماي انها در عبور از عقبه هاي دشوار گذار به توسعه و پيشرفت باشند ،سوگوار يكي از فرزندان ازاديخواه و مقاوم و با اخلاق خويش شده است....
پیام تسلیت روابط عمومی سازمان فدائيان خلق ايران (اکثريت) برای درگذشت دکتر یزدی
به مناسبت درگذشت دکتر ابراهيم يزدی اطلاع يافتيم که دکتر ابراهيم يزدی دبيرکل نهضت آزادی ايران در گذشته است. او سياستمداری پرسابقه و يکی از چهره های شناخته شده و موثر در سپهر سياسی کشور ما بود. دکتر يزدی در فراز و فرودهای سیاسی ایران در سال های منتهی به انقلاب بهمن و در سال های...

آشتی دیانت و ملیت؛ گفتگو با علی یونسی

آنچه در پی می آید، مصاحبه “احسان هوشمند” از مجله “چشم انداز ایران” با علی یونسی است. علی یونسی دستیار رئیس‌جمهوری در امور اقوام ایرانی و اقلیت‌های دینی و مذهبی، در بخشی از این گفتگو می گوید: “اعتقاد دارم هر موقعی که دو عنصر دیانت و ملیت با هم آشتی کنند اتفاقی بزرگ در ایران رخ می‌دهد و آن اتفاق بزرگ می‌تواند منشأ بسیاری از خیرها و برکت‌ها و تحول‌های بزرگ شود. چنانچه این دو در مقابل هم قرار بگیرند به فاجعه بزرگی منجر می‌شود که هزینه سنگینی برای امنیت و وحدت ملی و تمامیت ارضی خواهد داشت. تقارن این دو مؤلفه بزرگ و هم‌پوشانی این دو می‌تواند انسجام و امنیت ما را طولانی و توسعه ما را هم تضمین کند.”

شایان ذکر است، آنطور که از محتوای گفتگو برمیاید، این مصاحبه پیش از انتخابان ریاست جمهوری انجام شده است.

متن کامل در ادامه می آید:

با آغاز به کار دولت دکتر حسن روحانی، رئیس‌جمهور، دکتر علی یونسی را به‌عنوان دستیار رئیس‌جمهوری در امور اقوام ایرانی و اقلیت‌های دینی و مذهبی منصوب کرد. علی یونسی اصالتی نهاوندی دارد و از نوجوانی به مطالعات تاریخی و ایران‌شناسی علاقه‌مند بوده است. بر این مبنا به سفر و مطالعه در گوشه و کنار کشور هم روی می‌آورد و تا دوره انقلاب موفق به سفر به بخش زیادی از مرزهای کشور می‌شود. علی یونسی افزون بر اجتهاد حوزوی، تحصیلات دانشگاهی در سطح دکتری و فوق‌لیسانس ژئوپلیتیک و جغرافیای سیاسی را که از علایق او بوده است را نیز به اتمام رسانده است.

هوشمند: با تشکر از جنابعالی و همکاران محترمتان که فرصت این گفت‌وگو را فراهم کردید، با توجه به اینکه چهارمین سال دولت به پایان خودش نزدیک می‌شود و فصل انتخابات و ارزیابی دولت است. ابتدا با این پرسش آغاز کنیم وقتی شما به‌عنوان دستیار رئیس‌جمهور در امور اقوام و اقلیت‌های دینی انتخاب شدید، گروهی معتقد بودند که انتخاب شما به این دلیل بود که قبلاً وزیر اطلاعات بودید و اشرافی بر این موضوعات دارید، گروهی دیگر بر آن بودند که بیش از آنکه سابقه سیاسی یا وزارتی شما در این حوزه مؤثر بوده، حوزه مطالعاتی و کار تخصصی شما هم در این انتخاب نقش داشته است. چطور شد وارد بحث مطالعات قومی شدید؟ گویا تز فوق‌لیسانستان درباره بلوچستان و تز دکتری‌تان درباره انسجام ملی است؟

دکتر یونسی: بسم‌الله الرحمن الرحیم. مطالعات قومی در راستای مطالعات ایران‌شناسی می‌گنجد. من در دوره لیسانس ژئوپلیتیک خواندم. ژئوپلیتیک هم جغرافیای سیاسی است و خوشبختانه استاد خیلی خوبی نصیبم شد. از این استاد باید به نیکی یاد کنم، دعا می‌کنم که همیشه ایشان سالم باشند، آقای دکتر عزت عزتی که حق بزرگی بر گردن کارشناسان علوم راهبردی و دانشمندان و مسئولان جمهوری اسلامی ایران دارد، ایشان این مفاهیم را به‌خوبی توانست منتقل کند. فوق‌لیسانسم را پیش ایشان خواندم. از ایشان بیش از حد یک دانشجوی فوق‌لیسانس استفاده کردم. ایشان هم به من نظر ویژه داشت. هنوز هم همچنان لطف دارد. به توصیه ایشان آن سال‌های فوق‌لیسانس را در سیستان و بلوچستان به مطالعات منطقه‌ای پرداختم. این هم فرصت خیلی خوبی بود که من وارد شناخت منطقه شدم.

هوشمند: روی چه بخشی از سیستان و بلوچستان متمرکز بودید؟

یونسی: خود بلوچ‌ها، نه سیستان و بلوچستان. بلکه قوم بلوچ.

هوشمند: تاریخ، فرهنگ یا سیاست؟

یونسی: کلیات این‌ها بود. طبیعتاً نمی‌توانستیم یک تحقیق فنی در اینباره انجام دهیم که کار فوق‌لیسانس نیست و در حد کار دکتری است. من در دوره دکتری هم وارد بحث کلان شدم؛ یعنی، آنچه هویت ملی ما را تشکیل می‌دهد و عوامل و مؤلفه‌های وحدت و انسجام ملی و تهدیدهایی که در این مقوله هست. در این بحث به یک تئوری رسیدم. اعتقاد دارم هر موقعی که دو عنصر دیانت و ملیت با هم آشتی کنند اتفاقی بزرگ در ایران رخ می‌دهد و آن اتفاق بزرگ می‌تواند منشأ بسیاری از خیرها و برکت‌ها و تحول‌های بزرگ شود. چنانچه این دو در مقابل هم قرار بگیرند به فاجعه بزرگی منجر می‌شود که هزینه سنگینی برای امنیت و وحدت ملی و تمامیت ارضی خواهد داشت. تقارن این دو مؤلفه بزرگ و هم‌پوشانی این دو می‌تواند انسجام و امنیت ما را طولانی و توسعه ما را هم تضمین کند.

هوشمند: بحث‌های قومی کجای آن قرار می‌گیرد؟ یعنی اگر وقتی قوم‌گرایی تقویت شود، طبیعتاً ملی‌اندیشی را هم تحت تأثیر خودش قرار می‌دهد؟

یونسی: از اینجاست که ما وارد آن عواملی می‌شویم که ممکن است این وحدت یا انسجام را تهدید کند. ما بحث‌های قومی را در کتاب مفصل بحث کردیم، هم بحث نظری کردیم و هم تحقیقات میدانی و نظرسنجی‌های فراوانی انجام دادیم و هم اینکه تحلیل ثانوی کردیم. شاید حدود بیش از ده نظرسنجی ملی صورت گرفت که آن‌ها را تحلیل ثانویه کردیم. نتیجه‌ای که گرفتیم آن تئوری ما را تأیید کرد. اینجا بود که من درباره بلوچ‌ها، آذری‌ها، کردها و سایر اقوام ایرانی به این نتیجه رسیدم واقعاً آن چیزی قوم نام می‌بریم در حقیقت نامی بیش نیست و واقعاً ریشه و تبار همه ایرانیان یکی است و تفاوت‌هایی که به وجود آمده بسیار بسیار نادر و کم است. هیچ‌یک از تفاوت‌ها یا فاصله‌ها عامل این نیست که ایران و هویت ایرانی را تکه‌پاره و تجزیه کند و وحدت و اصالت جامعه ایرانی یا هویت ایرانی را نمی‌تواند از بین ببرد.

هوشمند: از همین بحث وارد مسئولیتی شویم که شما پذیرفتید. برای اولین بار در ساختار جمهوری اسلامی مسئولیتی با این عنوان تعریف شد و شما اولین کسی هستید که در این مسئولیت قرار گرفتید. البته در دولت اول انقلاب در دولت مهندس بازرگان و دولت بنی‌صدر مشاور امور کردستان داشتیم، آقای پرتوماه که اینک در قید حیات نیست. در دولت آقای خاتمی و دولت آقای هاشمی و آقای احمدی‌نژاد هم مشاور اهل سنت داشتیم، هنوز هم هستند، اما عنوانی صوری بود و کاری انجام نمی‌دادند. اما جنابعالی برای اولین بار پس از انقلاب و در تاریخ دولت جدید در ایران پس از مشروطه، دستیار امور اقوام ایرانی و اقلیت‌های دینی می‌شوید. آقای روحانی برای این منظور با شما مشورت کردند یا اینکه به قول عده‌ای قرار بوده آقای یونسی وزیر بشوند، وزیر اطلاعات یا وزیر کشور که به هر دلیلی امکان‌پذیر نبود و این پست را به خاطر آقای دکتر یونسی تعریف کردند. یک عده دیگر ممکن است بگویند به دلیل نیازی که ساختار دولت احساس کرد این دستیاری شکل گرفت و چه‌بسا اگر آقای یونسی وزیر هم می‌شد، دستیاری اقوام کارش را با شخص دیگری آغاز می‌کرد؟

یونسی: ما قراری با آقای رئیس‌جمهور نداشتیم که وزیر بشویم، چنین قراری نه پیش از انتخابات و نه پس از انتخابات نداشتیم. اگرچه در بیرون این شایعه به‌طور گسترده پخش شده بود که ما باید یک سمتی و جایگاهی داشته باشیم ولی من خودم برای چنین پستی یعنی پست وزارت آمادگی نداشتم، ولی آمادگی برای همکاری با آقای رئیس‌جمهور داشتم. خودم هم مایل بودم که در حد یک مشاور و مشاور امین که دسترسی به ایشان داشته باشد کار کنم. وقتی که آقای رئیس‌جمهور از من دعوت کرد، هدفم یک ملاقات بود. در آن ملاقات ایشان پیشنهاد را مطرح کردند و من غافلگیر شدم. ولی شرم حضور مانع شد از اینکه در آنجا مخالفت کنم. من هم رد نکردم و البته فرصتی هم برای فکرکردن هم نداشتم. بیرون آمدیم خبرش پخش شد. خب، من در دولت کار کرده بودم. حدود هفت سال در دولت آقای خاتمی بودم. می‌دانستم این پست و این جایگاه چگونه است. البته چنین پستی و جایگاهی وجود نداشت. دستیاری در زمان پیش از دولت آقای روحانی وجود داشت. در دولت آقای احمدی‌نژاد این سمت دستیاری قانونی بود. ولی دستیاری برای این پست سابقه نداشت. بالاخره بنا گذاشتم همکاری کنم. می‌دانستم این کاری سخت و مسئولیت سنگین است. البته آقای روحانی به نظرم به دو دلیل این کار را کردند: اول اینکه اهمیت مسئله را می‌دانست، چون ایشان سالیان سال در پست مهم و حساسش، می‌دانست آسیب‌های ما کجاست و باید پیشگیری کرد و دوم اینکه می‌دانستند من نسبت به این موضوع هم اطلاع دارم و هم اعتقاد دارم. در تمام دوران وزارتم تلاش می‌کردم که از این اطلاعی که دارم و از این عقیده‌ای که دارم برای پیشگیری استفاده کنم و مؤثر هم بود. ارتباط خیلی خوبی با سران عشایر و مذاهب و نخبگان اقوام پیدا کرده بودم. مسافرت‌هایی که به کردستان، سیستان و بلوچستان و مناطق دیگر می‌کردم و ملاقات‌هایی که با سران همه این‌ها داشتم اعتماد متقابلی ایجاد شده بود و این بسیار مؤثر بود. در روزهای اول که تازه وزیر شده بودم با ماجرایی در سیستان و بلوچستان روبه‌رو شدم و آن مسئله گروگان‌گیری بود. آن گروگان‌گیری با روابط خوبی که ما با سران عشایر داشتیم به‌سرعت حل شد، بدون اینکه هیچ‌گونه امتیازی داده شود، یا اینکه مشکلی ایجاد شود. این‌قدر این فرآیند خوب و فنی پیش رفت که یکی از اعضای دولت گفتند که حتماً وزارت اطلاعات خودش این‌ها را گروگان گرفته و الآن آزاد کرده؛ یعنی، آن موقع این اندازه بدبینی هم زیاد بود. اصلاً هر اتفاق بدی که می‌افتاد به‌نوعی به وزارت اطلاعات نسبت می‌دادند. طول کشید تا این ذهنیت را ما تغییر بدهیم. آقای روحانی می‌دانست که این مقوله اقوام امر مهمی است و باید اعتماد اقوام و اقلیت‌ها را حفظ کند، البته نه برای انتخابات. مخالفان دولت خیال می‌کنند برای انتخابات بوده، نه برای اینکه امور دولت بگذرد، برای اینکه دولت سیاست‌هایش را اجرا کند.

هوشمند: بالأخره با اعتماد به جنابعالی و با توجه به توان و دانشتان انتخاب شدید. آیا دولت ساز و کاری هم برای آن تعریف کرد؟ بالاخره نمی‌شود که فقط به توان شخصی شما متکی شد.

یونسی: به این نکته هم می‌رسم. در هر صورت با این هدف، آقای روحانی این حکم را صادر کرد و من هم وارد عمل شدم. به من اعلام شد که دولت برنامه‌ای برای بزرگ‌کردن حجم دولت ندارد؛ بنابراین با این سیاست باید حرکت کنیم و بنا نیست هیچ ساز و کار جدیدی یا پست جدیدی، موقعیتی که بودجه‌ای و هزینه‌ای بر دولت تحمیل کند ایجاد شود. سیاست دولت کوچک‌کردن است نه بزرگ‌کردن؛ بنابراین بنا نیست که رئیس‌جمهور اینجا را به‌اندازه معاونت یک وزارتخانه، با کارشناسان و مدیران و بودجه و یک چنین چیزی تبدیل کند. پس با همین وضعیت شما باید هر کاری می‌خواهید انجام دهید؛ یعنی من زود دریافتم که باید خودم به‌تنهایی بدون هیچ امکاناتی وارد شوم. من وارد این عرصه شدم، در حالی که نه سازمانی داشتم نه تشکیلاتی؛ نه بودجه‌ای و نه در داخل سیستم دولت حمایت می‌شدم. از آن طرف در خارج دولت تمام توپخانه‌ها علیه من روشن شد و به‌شدت رقبای دولت و مخالفان دولت متمرکز شدند برای تخریب من. البته این کار یک حُسنی داشت، دو چیز باعث شد که جامعه مخاطبان من توجه کنند و هدف را درک و توجیه کنند. یکی اینکه من کوتاه نیامدم، دیگر اینکه من گفتمانم را مطرح کردم. صحبت می‌کردم. مخالفانم هم به دلیل اینکه بیش از اندازه حساسیت نشان دادند تخریب می‌کردند. این باعث تحریک و حساس شدن اقوام ایران و بلوچ‌ها و کردها و اقلیت‌ها شد و همه دنبال این بودند که من چه می‌گویم. موضوعی که به نظرم بدیهی بود و جمهوری اسلامی، “امام راحل، مقام معظم رهبری” و خیلی از مسئولان گفته‌اند ولی آن موقع کمتر به آن توجه می‌شد، با این شیوه بالاخره آن گفتمان جا افتاد. همان چیزی که چند وقت پیش “مقام معظم رهبری” در ملاقات با آذری‌ها گفتند که ما اقوام ایرانی را فرصت می‌دانیم، نه تهدید. این موضوعی بود که ما با بیانات مختلف این را می‌گفتیم. در حقیقت تدوین بخشی از حقوق شهروندی را که آقای رئیس‌جمهور بعدها به‌طور مفصل وارد آن شدند، در این حوزه مدنظر خودمان قرار دادیم و بالاخره این گفتمان جا افتاد.

هوشمند: یک بخش کار روی دوش شما به همراه تعدادی از همکارانتان است که اینجا فعالیتی را پیش می‌برید، اما طبیعتاً بخشی از فعالیت‌های شما مرتبط است با دستگاه دولت به معنای عام آن. آیا ساز و کاری برای اثرگذاری بر ساختار دولت تعریف شده؟

یونسی: باید باشد. من مطمئنم که این دولت در دوره دوم باید ساز و کاری ایجاد کند. حتماً باید همه دولت همراه باشند و با این گفتمان همکاری کنند. متأسفانه در سازمان‌های دولتی مخالفت‌های زیادی با این هدف مهم رئیس‌جمهور صورت گرفت. بعضی از ارگان‌ها گویا وظیفه‌ای جز تخریب و خرابکاری و ایجاد مانع برای من کار دیگری نداشتند؛ ساده‌ترین کار را که برگزاری یک همایش و یک نشست بود جلوگیری می‌کردند.

آقای رئیس‌جمهور رفتند در کردستان، در آنجا سخنرانی بسیار بسیار خوبی کردند. در همان جا تخریب علیه رئیس‌جمهور را شروع کردند. خبرنگاری را تحریک کردند و حرف‌های بسیار بدی گفت و سؤالات بسیار بدی مطرح کرد. رئیس‌جمهور را عصبانی کرد و هنوز رئیس‌جمهور وارد تهران نشده اینجا نمازخانه اهل سنت را تخریب کردند و هزینه سنگینی بر جمهوری اسلامی تحمیل شد. هیچ ضرورتی به این کار نبود. فقط برای این بود که ثابت کنند دولت هیچ کاری نمی‌تواند بکند و بگویند این حقوق شهروندی‌اشو یا جذب اهل سنت شعار است و نمی‌تواند کاری کند. این نوع کارها درگیری مستقیم با رئیس‌جمهور بود، ولی موارد دیگرش نه، بیشتر مخالفت و کارشکنی با من بود. حتی در مواردی که به شهرستان‌ها می‌رفتم و از افراد دعوت می‌کردیم، با افراد بسیاری تماس می‌گرفتند که شما به ملاقات یونسی نروید. حتی بعضی جاها فرماندار را برای اینکه جلسه را تشکیل داده تحت فشار قرار دادند و گاهی فرماندار را به این دلیل عوض می‌کردند!

هوشمند: از طرف دیگر در ساختار دولت تصمیماتی گرفته می‌شود مثلاً وزارت کشور، وزارت علوم یا هر جای دیگری که موضوعات ماهیتاً قومی است و طبیعتاً نیاز دارد به اینکه یک فکر و اندیشه پشت آن باشد. کار کارشناسی درباره آن موضوع‌ها انجام شود که متأسفانه آن دستگاه در این زمینه ناتوان است؛ به‌عنوان مثال، تأسیس رشته زبان‌های قومی از سوی وزارت علوم. آیا برای کم و کیف این موضوع با شما مشورت شد؟ وزارت علوم بالأخره باید نهاد متفکر این مملکت باشد. باید آن نهاد عاقل‌ترین و دوراندیش‌ترین باشد و کارشناسانه‌ترین تصمیم را بگیرد. ولی وقتی ما خروجی‌اش را دیدیم بسیار ناکارآمد و غیرکارشناسی و حتی ضد منافع ملی و همبستگی ملی بود، آیا اساساً این کارها با شما مشورت می‌شد؟

یونسی: نه با ما مشورت که نشد، با وزیر هم مشورت نشده بود؛ یعنی وزیر علوم هم اطلاع نداشت. وقتی مورد اعتراض شدید قرار گرفتند، آن‌ها گفتند که اجرای تصمیمات دولت قبل بوده، چون در دولت قبل حدود مثلاً ۹-۱۰ سال قبل، تصمیم گرفته ‌شده حالا ما داریم آن را اجرا می‌کنیم، برای همین فکر کردیم لازم نیست. جواب آن‌ها را خیلی ساده تلقی کردیم با حسن نیت هم تلقی کردیم. بعد با مقاومت‌های شدیدی که برای تغییر و اصلاح نشان دادند معلوم شد که این‌طور نیست چون اول گفتند که این مهم نیست و داریم اصلاح می‌کنیم ولی شما افراد را معرفی کنید. من افراد را معرفی کردم. صاحب‌نظران و اساتید را معرفی کردم. در آنجا دو نفر از صاحب‌نظران دائره‌المعارف، آقای دکتر دادبه، آقای پورجوادی و جنابعالی و افراد دیگری هم بودند. بعد که این‌ها را معرفی کردیم، آن موقع گفتند نه، باید فلانی بنویسد. این دیگر از آن بهانه‌های بنی‌اسرائیلی بود. باز هم نوشتیم. بعد هم گفتند که باید شورای امنیت ملی نظر بدهد؛ یعنی کاملاً پیدا بود که می‌خواهند انجام ندهند. متأسفانه این نوع مقاومت‌ها در دستگاه اجرایی در سطوح مختلف وجود دارد. حالا در استان‌ها به شکل بدتری وجود دارد!

هوشمند: به این موضوع وارد می‌شویم. الآن به‌طور مشخص باز هم در درون این دولت رفتارهای متناقض را ببینیم مثلاً در وزارت کشور می‌بینیم یک استاندار مانند آقای هاشمی در سیستان و بلوچستان است و یک استاندار در آذربایجان غربی است. خوشبختانه آقای علی اوسط هاشمی به خاطر تجارب پیشینی و رویکرد تجارب هوشمندانه و عاقلانه‌ای که در پیش گرفته مشارکت جمیع طوایف اهل تشیع، اهل تسنن، گروه‌های مختلف اجتماعی و حتی زنان را در جامعه سُنی بسیار سنت‌زده بلوچستان به همراه داشته و فرماندار زن اهل سنت منصوب کرده‌اند. خوشبختانه کارنامه ایشان نسبتاً موفق است، اما وقتی به استان آذربایجان غربی می‌رویم روزبه‌روز با تشدید نوعی فاصله اجتماعی بین کرد و آذری مواجه می‌شویم. نفرت‌پراکنی قومی در ساختار نشریات در دستور کار قرار گرفته است. آیا دولت و مشخصاً شما این تحولات را رصد می‌کنید؟

یونسی: در سیستان و بلوچستان دولت با انتصاب آقای علی اوسط هاشمی واقعاً از خیلی اتفاقات ناگوار پیشگیری کرد.

هوشمند: هاشمی وقتی آمد تازه داستان جندالله به اوج رسیده بود.

یونسی: بله ایشان در بدترین موقعیت آمد و شرایط را الآن مساعد کرده، دولت و وزیر کشور هم از ایشان حمایت کرده است. در حوزه بلوچستان ما کمترین مسئله را داریم. البته باید استانداری و دولت تلاش کنند بلوچ‌های شیعه و سیستانی‌ها را جذب کنند؛ یعنی اجازه ندهند که احساس تبعیض و تغییری در آنجا رخ بدهد. ما اعتقادی نداریم که بلوچ‌ها برتری دارند بر سیستانی‌ها یا بالعکس. ما به نزاع قومی و برتری قومی و مذهبی اعتقادی نداریم. معتقدیم که هر دو مذهب شیعه و سنی در آنجا و هم بلوچ‌ها و هم سیستانی‌ها و همه اقوامی که در آنجا هستند همه باید با نگاه عدالت و توسعه مدنظر دولت باشند و هیچ‌کدام بر دیگری ترجیح داده نشود. نکته مهم‌تر این است که از همه اهرم‌های آنجا مخصوصاً علمای اهل سنت و مولوی‌ها و مدارس آنجا استفاده شود. ما به‌شدت باید از هرگونه نفوذ افراطی‌ها جلوگیری کنیم. نفوذ افراطی‌ها در بلوچستان ممکن است از ناحیه عربستان باشد، ممکن است از ناحیه پاکستان باشد، هرگونه نفوذ وهابیگری و افراطی‌گری در آنجا سم مهلک برای توسعه استان است.

هوشمند: البته در بلوچستان اتفاقاتی رخ داده، به‌عنوان مثال گسترش قابل‌توجه مدارس علوم دینی و کاهش سن طلبگی از این دست است. بچه‌های زیادی هم هستند که خارج از ایران، از بنگلادش به‌خصوص پاکستان دارند اینجا درس می‌خوانند، شناسنامه و پاسپورت ندارند. این‌ها البته تجارب شخصی من است و ممکن است مخاطراتی هم داشته باشد.

یونسی: بله، این‌ها اصلاً خوب نیست؛ مدلی است که در پاکستان تجربه شد و برای آنجا آفت شد. مقررات حوزه چه برای حوزه شیعه و چه حوزه اهل سنت باید رعایت شود. حال در حوزه‌های شیعه رعایت می‌شود، هم سن ورود و هم شرایط و مقرراتی دارد. شورای مدیریت مدارس اهل سنت باید با نگاهی پدرانه و دلسوزانه و با تسامح همه را تحت پوشش قرار بدهد، کمک مالی بکند و مدیریت کند. نفوذ وهابیت و افراطی‌گری ممکن است از همین ناحیه صورت بگیرد. یادم می‌آید وقتی وزیر بودم همه کشورهای همسایه از ما می‌خواستند که اجازه ندهید که اتباع ما بیایند در آنجا درس بخوانند، چرا که بعداً می‌آیند برای ما دردسر می‌شوند. تاجیکستان، ازبکستان، افغانستان، بنگلادش و پاکستان چنین درخواستی داشتند. البته خیلی از این‌ها جذب پاکستان شدند و الآن برای پاکستان دردسر شده است. به هیچ‌وجه به صلاح ما نیست. ما باید به مدارس اهل سنت کمک کنیم تا از نظر علمی ارتقا پیدا کنند. هر چه از نظر علمی ارتقا پیدا کنند، از افراط‌گرایی فاصله می‌گیرند.

هوشمند: یعنی درباره محتوای علوم دینی هم نظارت شود؟

یونسی: نه، ما نمی‌خواهیم که محتوای آن را تغییر بدهیم. اما می‌خواهیم از محتوای بد جلوگیری کنیم. این دو نکته مهم است که گاهی اشتباه می‌شود. جمهوری اسلامی نمی‌خواهد که متون درسی آن‌ها را تعیین کند، اما جمهوری اسلامی اصرار دارد از متون تفرقه‌افکنانه، متون افراطی‌گری و متونی که از نظر خود اهل سنت مطرود است، جلوگیری کنند. جامعه اهل سنت ما نیاز دارد که علمای بزرگ اهل سنت در اینجا مانند گذشته‌ها ظهور کنند، مفتی‌های بزرگ اینجا رشد کنند، علمای بزرگی در ایران به ثمر برسند که بتوانند پیوند ایران را با جهان بزرگ‌تر عرب و اسلام برقرار کنند. اما اگر سواد کم باشد، حتماً در آنجا تفریط و افراط وجود دارد. تعصب در جایی است که جهالت باشد. ما از گروه‌های اسلامی اهل سنت که در اینجا فعالیت می‌کنند راضی هستیم. مشکلی با آن‌ها نداریم و همکاری می‌کنیم. حالا نمی‌خواهیم نام ببریم. بسیاری از آن‌ها باسواد و متخصص‌اند و با ما همکاری دارند. ما از مدارس اهل سنت که بیشتر به فکر علم‌آموزی و آگاه‌سازی و دانش‌آموزی هستند هیچ ضرری نمی‌کنیم. دانشگاه مذاهب درست شد. “مقام معظم رهبری” تأکید کردند که آرزو دارند که از این دانشگاه مفتیان بزرگی مانند مفتیان دانشگاه الازهر مصر ظهور کنند. احمد طیب امروز برای جهان اسلام یک ذخیره است، یک فرصت است، چرا از این‌ها ما در ایران نداشته باشیم؟

هوشمند: حالا برگردیم آذربایجان غربی. به نظر می‌آید وضعیت آذربایجان غربی نگران‌کننده است. رسانه‌هایشان را وقتی ورق می‌زنیم می‌بینیم نفرت‌پراکنی قومی در دستور کار بعضی از نشریات قرار دارد. گاه این را در مسئولانی که دولت انتخاب کرده نیز می‌بینیم. اینجا باید فکری کرد. آیا به ترتیبی که در بلوچستان با یک استاندار مانند آقای هاشمی توانستیم تأثیر مثبتی بگذاریم، در آذربایجان غربی هم ساختار دولت به این نتیجه نرسیده نظارتی کند؟ می‌دانید آذربایجان غربی متشکل از جامعه کرد، جامعه آذری، آشوری‌ها و ارمنی‌ها و سایر اقلیت‌هاست. استان بسیار پیچیده‌ای است، به‌خصوص که در دهه بیست و پس از انقلاب در جریان درگیری‌های قومی دو دوره تجربه غم‌انگیز دارد!

یونسی: ما با شما درباره آذربایجان غربی هم عقیده‌ایم. نگرانی‌هایمان همان نگرانی‌های شماست. وزارت کشور در آنجا عملکرد خوبی نداشته و وظیفه‌اش را آنجا درست عمل نکرده است. باید ملی عمل می‌کرد و قومی‌ ـ مذهبی عمل نمی‌کرد. ایجاد نفرت و اختلاف و حساسیت بین دو قوم کرد و ترک در آذربایجان غربی و در هر جای ایران خیانت بزرگی است به ملت ایران، به مردم آذربایجان و به مردم کُرد. گاهی آگاهانه ممکن است این نفرت ایجاد شود که من نفرت‌پراکنی آگاهانه را در نشریه‌های آنجا و بعضی از مسئولان آنجا می‌بینم. بعضی از آن‌ها متأسفانه توجه ندارند! شدیداً نسبت به استاندار گله‌مندم. ولی کار خوبی که از ایشان دیدم وقتی صحبت مسافرت آقای رئیس‌جمهور به آذربایجان غربی بود، ایشان در جلسه مشورتی که من هم در آنجا بودم، اصرار داشتند که آقای رئیس‌جمهور حتماً به مهاباد بروند و این اصرار ایشان مقدار زیادی ذهنیت من را تغییر داد؛ یعنی این نشان می‌دهد که آقای استاندار نگاه ملی دارد نه نگاه قومی و محلی. در حالی که همان موقع در تهران هم افرادی مخالف بودند. حتی گفت می‌گویند ایشان اینجا مسافرت نکند، اصلاً سفر ایشان بی‌خاصیت است. اما سفر آقای رئیس‌جمهور به مهاباد و سخنرانی‌شان در آنجا به نظر من ارزش تاریخی داشت

هوشمند: بله انعکاس بین‌المللی و داخلی خوبی داشت.

یونسی: بله این نشان می‌دهد که آقای استاندار هم می‌خواهد آنجا کارهای خوبی انجام بدهد و ای کاش از روزهای اول نظر دلسوزانی که تأکید داشتند بهتر است استاندار آنجا نه ترک باشد نه کرد و یک نفری از جایی دیگر بیاورند از یزد، از اصفهان یا جای دیگر، عمل می‌شد. ولی اگر بناست کرد ببرند یا ترک ببرند باید به‌گونه‌ای عمل بکند که همه متوجه بشوند که او نگاه کاملاً فراقومی دارد. البته ایشان بسیاری از فرماندارانشان همچنان کرد و اهل سنت‌اند. حداقل چهار نفر از فرمانداران شهرهای کردی، اهل سنت کرد هستند. ما از این بابت از آن‌ها تشکر می‌کنیم. ولی انتظار داشتیم که سایر اقدامات دیگر مشابه این را انجام بدهند که متأسفانه انجام ندادند.

هوشمند: به‌صورت اساسی مرزهای ما از درد مزمن توسعه‌نایافتگی یا کمتر توسعه‌یافتگی رنج می‌برد. از آن طرف در ده سال گذشته هم برخی دستگاه‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که سرحدات یا مرزهای ما بسته شود. در بخشی دیوار کشیده شد. مثلاً در حوزه سیستان و بلوچستان تا زابل. در این شرایط بد اقتصادی مردم زابل چه کار باید کنند؟ باید مهاجرت کنند. مهاجرت هم که ممنوع شد. اخیراً زابل بودم، رفتم وسط هیرمند عکس گرفتم، خشک بود، خیلی دردناک است. خوشبختانه با باران اخیر الحمدالله دارد امیدواری ایجاد می‌شود. ولی مرز را بستیم. کاری هم نکردیم. در حوزه غربی هم به همین ترتیب. یکی دو نکته غیرشفاف هم وجود دارد. کسانی که درگیر مبادلات مرزی هستند، چون شفاف نیست نمی‌دانیم چه کسانی هستند. ولی هزاران نفر برایشان کار می‌کنند. کولبر روی مین می‌رود، یا به او شلیک می‌شود. آیا برای توسعه مرزهای ما دستور کاری، اتاق فکری داشته‌ایم که در قالب برنامه‌های کشور حتی به‌صورت ویژه، تمرکز بیشتر داشته باشد؟ این چالش خالی‌شدن مرزها موضوع مهمی است. محاسبه‌ای انجام دادم، دیگران هم به آن اشاره کرده‌اند. اگر با این وضعیت پیش برود پنجاه سال آینده بخش عمده‌ای از مرزهایمان تقریباً خالی از سکنه خواهد بود و این اصلاً به نفع کشور نیست. بعضی از مرزهای ما منابع آبی، معدنی و فرصت‌های توسعه بسیاری دارند؛ هم در سیستان و بلوچستان، هم در کردستان و در بخش‌هایی از آذربایجان. بخش عمده‌ای از آب‌های جاری کشور در حوزه زاب و سیروان در استان آذربایجان غربی، کردستان و کرمانشاه جاری است، در صورتی که بخش دیگری از کشور آب ندارد. طبیعتاً منابع آبی می‌توانند برای توسعه استان به درد بخورد. آیا دستگاه دستیاری رئیس‌جمهور در این حوزه می‌تواند اقدامی کند؟

یونسی: کار دستیار ویژه نیست؛ یعنی دولت بنا ندارد که مقابل هر تشکیلاتی بالاخره یک تشکیلاتی به این نام درست کند.

هوشمند: از آنجا که بار قومی پیدا کرده و عده‌ای می‌گویند که تعمداً به استان‌هایی که محل سکونت اقوام ایرانی است توجه نمی‌شود که عموماً در مرزهای کشور قرار گرفته‌اند. آیا برای اینکه دولت آگاه شود اقدامی صورت گرفته؟

یونسی: ببینید سیاست دولت، نه تنها این دولت، دولت‌های قبل هم بوده، که اولویت توسعه مناطق مرزی باشد. دلایل خاصی دارد؛ نه‌فقط دلایل امنیتی و سیاسی، دلایل اقتصادی هم دارد.

هوشمند: دلایل منطقه‌ای هم دارد؛ مثل ارتباط با ترکیه؟

یونسی: بله، مثل سیستان و بلوچستان که ما را به دنیا وصل می‌کند، به دریای عمان و آب‌های آزاد و از آنجا به چندین کشور هم وصلیم؛ هندوستان و پاکستان و افغانستان و کشورهای آسیایی میانه. دلایل مهم اقتصادی اقتضا می‌کند که ما استان را کاملاً در اولویت قرار بدهیم. اگر چنانچه تا حالا نمی‌شده، دلایلی داشت که دیگر وجود ندارد. مهم‌ترین آن مسئله ناامنی بود. حالا استانی است که ۵۰ سال حالت ایستایی داشته و می‌خواهد راه بیفتد. هرچقدر هم سرعت داشته باشد، بالأخره از جامعه عقب است، به‌طور طبیعی عقب است. مثل اینکه شما از یک قافله‌ای برای انجام کاری جدا می‌شویم، پنج دقیقه بعد با سرعت هم راه برویم باز تا مدتی به آن جمع نمی‌رسیم. وضعیت خیلی از این استان‌ها این‌طوری است. به شما بگویم این محرومیت انسانی اصلاً دلیل قومی ندارد؛ یکی از محروم‌ترین استان‌های ما ایلام است.

هوشمند: و زابل که شیعه هم هستند.

یونسی: بله! مشکلاتی که برای سیستان به وجود آمد، مردم را وادار به کوچ کرده است. بخش زیادی از مردمان از آنجا به استان گلستان، خراسان، تهران و جاهای مختلف کوچ کرده‌اند. برای اینکه واقعاً زندگی در آنجا برایشان طاقت‌فرسا بود. بدتر از این وضعیت را ما در ایلام و خوزستان داریم که امروزه فاجعه است. آقای رئیس‌جمهور اولین سفرش را از خوزستان شروع کرد. مردم خیال می‌کنند خوزستان چون نفت دارد مثلاً از همه‌جا بهتر است. نه واقعاً خوزستان شرایط بسیار ناگواری دارد. دولت باید برای توسعه ایران اول استان‌های کمتر توسعه‌یافته را ترجیح بدهد و در دستور کار قرار دهد. می‌دانید سرمایه‌گذاری در امور زیربنایی زمان می‌برد و پول می‌خواهد. هر دو آن‌ها در اختیار ما نیست. باید منتظر بمانیم تا آینده بیاید، پولش را هم در این حد نداریم. پس از برجام راه برای جذب سرمایه باز شده ولی مخالفت شدید اسرائیل و عربستان و بعضی رقبا مثل ترکیه نمی‌گذارند که ایران توسعه پیدا کند. توسعه ایران آن‌ها را نگران می‌کند. ایران مقتدر و ثروتمند برای هیچ کشوری، نه رقیب و نه دشمن تحمل‌پذیر نیست. ما باید اول در داخل، خودمان و با نگاه به درون کشور توسعه پیدا کنیم، مقتدر بشویم، متحول بشویم، ثروتمند شویم، روی پای خودمان بایستیم، آن موقع همه با ما همکاری می‌کنند. ما در منطقه دوست نداریم، همه رقیب ما هستند. حتی آن‌هایی که ما الآن داریم به آنان کمک می‌کنیم. آن‌ها هم اگر مشکلشان حل شود، رقیب ما هستند. این هم طبیعی است. اگر ما مشکلات داخلی خودمان را حل بکنیم، همه در سطحی قرار می‌گیرند که با ما آشتی کنند. اگر می‌بینیم این روزها در مونیخ جمع شده‌اند و همه با یک ادبیات علیه ما موضع گرفته‌اند، احساس می‌کنم برای این است که حالا که رفع تحریم شده و دوباره ممکن است توسعه ایران شتاب بگیرد می‌خواهند با شیوه‌های دیگری با تحمیل جنگ سرد، با تحمیل موانع جدید، توسعه کشور را محدود کنند. اینجا باید بگوییم که این تهمت کثیفی است که بعضی از کشورها گفتند که ایران قومیت‌ها را تحریک می‌کند. ایران مدافع‌ترین کشور برای حفظ تمامیت ارضی کشورها به‌ویژه کشورهای همسایه است. ولی آن‌ها ایران را متهم می‌کنند که ایران در مقام تجزیه کشورها و تقویت قوم‌گرایی است.

هوشمند: به‌عنوان آخرین پرسش از حضرت‌عالی، مفروض ما این است که دولت بعد هم دولت آقای روحانی است. توصیه‌ای برای دستیاری رئیس‌جمهور دارید؟ چه کاری صورت بگیرد که کارآمدتر، با تجربه اندوخته شده چهار سال گذشته کاستی‌هایش برطرف شود؟

یونسی: ببینید، هر کاری دولت می‌کند دو تا کار باید اول انجام بگیرد. می‌شود این دو تا کار جدا باشد، می‌شود با هم باشد. یکی از آن‌ها در حوزه شهروندی و حقوق شهروندی است. دولت باید نهادی ایجاد کند تا به‌شدت حقوق از شهروندی مراقبت کند. البته دولت خودش در درون خودش عمل کند. سازمان‌های دولتی، وزارتخانه‌ها، شرکت‌ها و آنچه وابسته به دولت است رعایت کنند. اگر این کار بشود حتماً زمینه فراهم می‌شود که سایر دستگاه‌هایی که جزو دولت نیستند آن‌ها هم در این زمینه همکاری کنند. اگر این انجام بگیرد، بخش فراوانی از انتظارات و توقعات اقوام و اقلیت‌ها خودبه‌خود تأمین خواهد شد. ولی یک نکته مهم دیگری هست که ممکن است مورد غفلت قرار بگیرد. بالاخره تعصبات قومی یا فرصتی که اکثریت‌ها دارند ممکن است آن‌ها را وادار بکنند که مانع بشود که اقلیت‌ها به حداقل حقوقشان دسترسی پیدا بکنند. جایی باشد تا این را رصد کند، مواظبت و مراقبت کند که این تعدی و تجاوز صورت نگیرد. این کار مهم را وزارت کشور و وزارت اطلاعات می‌توانند به‎خوبی انجام دهد، و یا می‌توان نهادی ویژه ایجاد کرد تا در کنار پیگیری حقوق شهروندی، مراقبت کند، قانون برایش وضع کند. اولی جنبه ایجابی دارد، و این جنبه سلبی دارد. می‌توان برای این مهم دو نهاد ایجاد کرد تا هر جایی که احساس کرد اقلیتی، فرقه‌ای یا دینی یا مذهبی یا قومی است که دیگران به توهم اینکه این ضد دین، ضد ملیت، ضد ایران و ضد خداست سعی کنند از امکانات و اهرم‌هایی و فرصت‌هایی که در اختیار دارند، آن‌ها را محدود کنند؛ یعنی جایی باید باشد که رصد کند و نگذارد این اتفاق بیفتد.

هوشمند: پیش‌بینی شما از انتخابات آینده چیست؟ آیا مردم در استان‌های مرزی و نیز اقلیت‌های دینی و مذهبی همانند سال ۹۲ حضور گسترده در انتخابات خواهند داشت و آیا دوباره به آقای روحانی رأی بالا خواهند داد؟

یونسی: من اطمینان دارم که رأی همه اقوام ایرانی و اهل سنت و اقلیت‌های دینی و فرقه‌های اسلامی همیشه با گفتمان اصلاح‌طلبی و اعتدال بوده و این ایرانیان اصیل و شریف از انتخاب این راهبرد پشیمان نیستند و از اینکه بیشترین رأی را در انتخابات ۷۶ به آقای خاتمی و در انتخابات ۹۲ به آقای روحانی دادند،‌ پشیمان نیستند. برای آنکه آثار و ثمرات اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی آن را به‌رغم همه محدودیت‌ها و مانع‌تراشی‌ها،‌ احساس و مشاهده کرده‌اند و یقین پیدا کرده‌اند که گفتمان اصلاح‌طلبی و اعتدال و آقای روحانی،‌ با اعتقاد، پیگیر حقوق قانونی و مطالبات قانونی آنان هستند. و در همین چهار سال دولت تدبیر و امید،‌ شاهد اوج‌گیری دفاع از حقوق شهروندی،‌ در ایران بوده‌ایم و اقداماتی در این چهار سال صورت گرفته که در تاریخ هرگز آن را نداشته‌اند؛ این دولت‌ همچنان مصمم است که به تعهد و وعده‌هایی پایبند باشد که به این بخش از جامعه داده است‌. هم با موانع مقابله کند و هم زمینه رشد و توسعه اقتصادی،‌ فرهنگی و سیاسی آن‌ها را فراهم کند.

از اینکه در گفت‌وگوی چشم‌انداز ایران مشارکت کردید سپاسگزاریم.

منبع: چشم انداز ایران شماره ۱۰۴ – احسان هوشمند

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
جلوگیری از فاجعه منطقه 22
مهندس محمد توسلی: معاون محترم معماری و شهرسازی شهرداری تهران روز شنبه، 25 شهریور،...
IMAGE
امنيت ملي، ثبات، صلح و توسعه پایدار؛ پيامد نظام مردم سالار
مهندس محمد توسلی:   اقدامات تروريستي 17 خرداد سال جاری و پيامد­هاي آن بار ديگر...
IMAGE
الگوی صبوری و شکوری، نگاهی به کارنامه سیاسی دکتر ابراهیم یزدی
مهندس محمد توسلی: دكتر ابراهيم يزدي در طول زندگي خود، گفتمان و فكر پيشگامان...
IMAGE
ابراهیم یزدی به روایت احسان شریعتی
گفتگوی روزنامه وقایع اتفاقیه با احسان شریعتی: «این روزها برگ‌هایی از کتاب تاریخ...
IMAGE
دولت با «ناهماهنگی میان امکانات و نیازها» چه خواهد کرد؟
دکتر غلامعباس توسلی: کلیدی‌ترین و درعین‌حال مهم‌ترین چالش پیش‌روی دولت...
IMAGE
نامه اولین شهردار تهران پس از انقلاب به دکتر نجفی، شهردار منتخب تهران
محمد توسلي نخستين شهردار تهران بعد از انقلاب با ارسال نامه‌اي به محمدعلي نجفي...
IMAGE
میراث طالقانی-19 شهریورسالگرد شهادت مبارزی متفاوت است
مهندس محمد توسلی: 38 سال بعد از در گذشت آیت‌الله سید محمود طالقانی در شهریور ماه،...
IMAGE
درگذشت روشنفکری مسلمان، مدرن و معتدل
مقاله واشنگتن‌پست درباره دکتر ابراهیم یزدی نوشته: دارا الاسفار | ترجمه: شیدا...
به یاد دکتر یزدی از مسجد هوستون تا کوچه تورج تهران
رضا مسموعی: بخت از منت گرفت و دلم آنچنان گریست،کز کودکی برُبایی پرنده‌ای.در این...

مصاحبه ها

IMAGE
پاسخ به شبهات و اتهامات علیه ابراهیم یزدی
گفت‌وگو با مهدی معتمدی‌مهر:       سرگه بارسقیان-تاریخ ایرانی: با درگذشت دکتر...
IMAGE
یزدی و سحابی؛ پس از انقلاب، نماد دو جناح در نهضت بودند
گفت‌وگوی هفته نامه سازندگی با محمد توسلی پیرامون تحلیل فعالیت حزبی و تشکیلاتی...
IMAGE
یزدی بهترین جانشین بازرگان بود
گفتگوی مهندس ابوالفضل بازرگان با تاریخ ایرانی  فهیمه نظری: برادرزاده دبیرکل سابق...
IMAGE
مي خواستيم ساختار اداره شهر متحول شود
محمد توسلی در گفت‌وگو با آینده‌نگر: مقدمه: محمد توسلي در گفتگو با آينده¬نگر از...
IMAGE
جوانگرایی بدون کادرسازی؟
میزگردیباحضورنمایندگاندونسلفعالانسیاسی: محمدتوسلیوعبداللهمومن سرگه بارسقیان:...
IMAGE
نخشب کنشگری جدی، بامطالعه، منظم و متواضع بود
گفت‌وگو زیتون با مهدی هاشمی درباره بنیان‌گذار خداپرستان سوسیالیست: زیتون ـ...
یزدی انقلابی‌تر از بازرگان بود
گفت‌وگوی زیتون با ماشالله شمس الواعظین   زیتون-ماهو منفرد: درگذشت ابراهیم یزدی،...
IMAGE
‏برادر علیرضا رجایی: بهداری زندان ۵ بار درخواست اعزام به خارج از زندان کرده بود که این اجازه داده نشد
قصه‌ی پر از درد علیرضا رجایی این روزها تیتر بسیاری از روزنامه‌ها و سایت‌های خبری...
امام به دکتر یزدی گفت تا من زنده هستم کسی حق ندارد به شما متعرض شود
مصاحبه روزنامه همدلی با مهندس لطف‌الله میثمی:   دکتر یزدی زمانی‌که دولت موقت...
صبور آزادی
گفتگوی شرق با مهندس محمد توسلی: فرزانه آئینی: ابراهیم یزدی هم رفت و گوشه‌هایی از...