asnad

sadr yadname

yazdi

جلد اول

(نسخه کامل / 11 مگابایت)

 

جلد دوم: دفتر نخست

(نسخه بدون تصاویر / 5 مگابایت)

 

جلد دوم: دفتر نخست

(نسخه با تصاویر / 68 مگابایت)

 

جلد سوم: 118 روز در نوفل لوشاتو

(6 مگابایت)

 

شرح بازگشت به ایران

در فروردین 1381 و احضار به دادگاه

(3 مگابایت)

 

کتاب ها PDF و به شکل زیپ شده اند.
پس از دانلود، فایل ها را آنزیپ نمایید.

facebook

azadi

bazargan

 sahabi

ezat-sahabi

ebrahim yazdi

seyed-javadi

taleghani

mizankhabar 

IMAGE
راه‌حل مشکل ساختار اجرائی کشور چیست؟
جمعه, 26 آبان 1396
محمد توسلی: خبر توافق سران سه قوه برای اصلاح ساختار مدیریتی برخی از وزارتخانه‌ها در روزنامه «شرق» 21 آبان، با توجه به مشکلات ساختار مدیریت کشور، به‌طور طبیعی توجه همه کسانی که دغدغه اصلاح امور کشور را دارند، جلب می‌کند؛ اما با وجود تکذیب این خبر از سوی دولت، این موضوع می‌تواند به‌عنوان یک طرح پیشنهادی بررسی شود. براساس آنچه در این گزارش روایت شده « وزارت راه‌وشهرسازی به دو وزارتخانه مسکن و شهرسازی و امور راهداری تقسیم می‌شود و سازمان...
IMAGE
چالش های اصلی مدیریت شهر تهران
یکشنبه, 21 آبان 1396
محافظه کاران نمی خواهند رانت ها را از دست بدهند  گفت وگوی روزنامه آرمان با مهندس محمد توسلی : احسان انصاری-روزنامه آرمان: شاید کمتر کسی فکر می کرد شهرداری تهران در طول تاریخ انقلاب اسلامی به یکی از چالش برانگیزترین و بحرانی ترین مراکز مدیریتی کشور تبدیل شود به شکلی که هیچ زمان حاشیه ها از آن دور نباشد. این در حالی است که نگاه هر کدام از جریان های سیاسی نیز به شهرداری تهران متفاوت بوده است. اصلاح طلبان با حضور در مدیریت شهر تهران به دنبال تحقق...
IMAGE
دفاع از حق شهروندی نیکنام
یکشنبه, 21 آبان 1396
مهندس محمد توسلی: در ماجرای سپنتا نیکنام، عضو شورای شهر یزد که با وجود کسب آراء شهروندان شهر یزد، ولی به دلیل زرتشتی بودن، به حکم دیوان عدالت اداری و نظر نهایی شورای نگهبان، عضویتش در این شورا تعلیق شد،  چند ابهام و نکته اساسی وجود دارد که با توجه به اصول صریح قانون اساسی در خصوص حقوق شهروندان، اذهان عمومی را نسبت به این حکم شورای نگهبان قانع  نکرده است. نخستین ابهام این است که ایشان در دوره قبل عضو شورای شهر بودند و در آن دوره هیچ مشکلی...
IMAGE
صدیقه وسمقی به قید وثیقه آزاد شد
صدیقه وسمقی پس از تامین وثیقه از بند نسوان زندان اوین آزاد شد. صدیقه وسمقی، شاعر، نویسنده، اسلام پژوه و عضو دوره اول شورای شهر تهران که هنگام بازگشت به‌کشور در فرودگاه امام خمینی  برای ساعاتی بازداشت شده بود٬ ۳۰ مهرماه به دادسرای شهید مقدس اوین احضار و بازداشت شد. خانم ذکتر...
IMAGE
رضا آقاخانی عضو شورای فعالان ملی مذهبی برای اجرای حکم سه سال حبس به زندان فراخوانده شد
رضا آقاخانی عضو شورای فعالان ملی مذهبی به زندان فراخوانده شد. به گزارش سایت ملی مذهبی رضا  آقاخانی به مدت ۵ روز فرصت دارد خود را به زندان اوین معرفی کند. این فعال سیاسی پیش از این به سه سال حبس محکوم شده بود. حکم  زندان این عضو شورای فعالان ملی مذهبی در مرداد ماه ۱۳۹۴  با وجود...
IMAGE
بازدید دبیرکل نهضت آزادی ایران از نمایشگاه مطبوعات
میزان: مهندس محمد توسلی، دبیرکل نهضت آزادی ایران در نمایشگاه مطبوعات حضور یافت و از تعدادی از غرفه‌های رسانه های همسو بازدید کرد. به گزارش میزان، دبیر کل نهضت آزادی ایران با حضور در غرفه‌های نشریات چراغ روشن، ایران فردا، چشم‌انداز ایران، مهرنامه، اندیشه پویا، پیام ابراهیم...
IMAGE
جرس: هرگونه عضویت صدیقه وسمقی در اجزای این وبسایت تکذیب می‌شود
صدیقه وسمقی عضو اسبق شورای شهر،شاعر، نویسنده، مترجم، اسلام پژوه، تحلیل‌گر مسایل سیاسی و اجتماعی هفته‌ی گذشته پس از برگزاری یک دادگاه ۱۵ دقیقه‌ای بازداشت و روانه زندان اوین شد. به گزارش کلمه بر اساس اظهارات وکیل او محمود علیزاده طباطبایی وسمقی به اتهام‌های “عضویت در...
IMAGE
گزارش مراسم نکوداشت زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی در آلمان + فیلم مراسم
میزان: مراسم یادبود زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی دبیرکل فقید نهضت آزادی ایران شنبه شب (۲۱ اکتبر) در شهر کلن آلمان به همت جمعی از دوستداران و یاران نهضت آزادی برگزار شد. پس از قرائت قرآن آقایان حسن شریعتمداری، حسن یوسفی اشکوری و تقی رحمانی در بیان شخصیت و عملکرد آن مرحوم به ایراد...
IMAGE
مراسم نکوداشت زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی در آلمان برگزار شد
میزان: به همت اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران در آلمان، مراسم نکوداشت زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی دبیر کل فقید نهضت آزادی ایران (تقریبا همزمان با چهلمین روز درگذشت وی) غروب شنبه ۲۱ اکتبر در شهر کلن آلمان برگزار شد. مراسم یادبود زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی دبیرکل فقید نهضت...
IMAGE
صدیقه وسمقی بازداشت شد
خانم دکتر صدیقه وسمقی، شاعر، نویسنده، اسلام پژوه و عضو دوره اول شورای شهر تهران، هنگام بازگشت به‌ کشور در فرودگاه امام خمینی برای ساعاتی بازداشت شده بود، امروز به دادسرای شهید مقدس اوین احضار و بازداشت شد. به گزارش زیتون، او در دادگاهی ۱۲ دقیقه‌ای به ریاست قاضی مقیسه محاکمه...
IMAGE
پیام تبریک اعضاء و علاقمندان نهضت آزادی ایران برای تولد دکتر علیرضا رجایی
میزان: اعضاء و علاقمندان نهضت آزادی ایران با صدور دلنوشته ای برای دکتر علیرضا رجایی سالروز تولد ایشان را تبریک گفتند. متن این پیام ارسالی بدین شرح است:  
IMAGE
روایت اسماعیل دوستی از دیدار با کروبی
اسماعیل دوستی با اشاره به دیدار با کروبی گفت: براساس گشایش‌های صورت گرفته موضوع «حصر» قابل حل است. به گزارش ایسنا عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی که پس از شش سال با مهدی کروبی در حصر ملاقات کرده است، اظهار کرد: من برای سومین بار در دوران حصر به دیدار آقای کروبی رفتم که دیدار...
IMAGE
برگزاری بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی در لندن
میزان: مراسم بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی در شهر لندن در انگلیس فردا چهارشنبه در تاریخ 18 اکتبر 2017 از ساعت 7 تا 10 شب به وقت لندن با سخنرانی آقایان مسعود بهنود، جمیله کدیور، محمدتقی کروبی و فرخ نگهدار برگزار خواهد شد.
IMAGE
نامه دبیرکل نهضت آزادی ایران به مدیرمسئول روزنامه جوان در واکنش به انتشار مصاحبه‌ای از دکتر ابراهیم یزدی
میزان: دبیرکل نهضت آزادی ایران، مهندس محمد توسلی پس از انتشار مصاحبه ای با عنوان ما ملی مذهبی نیستیم در روزنامه جوان مورخه 18 مهر 1396 با دبیرکل فقید نهضت آزادی ایران دکتر ابراهیم یزدی در چهلمین روز درگذشت ایشان بیانیه ای صادر و خواستار شفاف سازی در این زمینه شد. متن این بیانیه...
IMAGE
گزارش کامل روزنامه اعتماد از سخنراني مهندس محمد توسلي و دکتر محمود صادقي در بزرگداشت دكتر ابراهيم يزدي در دانشگاه تهران
در ايران ماند و پايداري كرد بامداد لاجوردي، محسن آزموده-روزنامه اعتماد: هشتاد سال آزادگي عنوان مراسمي بود كه انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه تهران و علوم پزشكي تهران عصر ديروز در سالن شهيد چمران دانشكده فني اين دانشگاه به مناسبت چهلمين روز درگذشت دكتر ابراهيم يزدي ترتيب...
IMAGE
آخرین وضعیت جسمی علیرضا رجایی
پنج هفته پس از جراحی سنگین برای تخلیه بخش‌هایی از فک فوقانی و عضلات صورت و همچنین چشم راست علیرضا رجایی، این روزنامه‌نگار و فعال ملی مذهبی همچنان درگیر عوارض این عمل سنگین است.بنا به گزارش نزدیکان وی این زندانی سیاسی سابق در چالش جدی با پیامدها و آسیب‌های جراحی و همچنین...
IMAGE
تصاویر منتشر نشده ای از دکتر یزدی (آلبوم موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران)
میزان: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران بمناسبت چهلمین روز درگذشت دکتر ابراهیم یزدی مجموعه ای از تصاویر ایشان را برای اولین بار به انتشار گذاشته  است:   ۱۳۵۷. نوفل‌لوشاتو، دکتر ابراهیم یزدی در معیت امام خمینی   ۲۷ دی ۱۳۵۷. نوفل‌لوشاتو، دکتر ابراهیم یزدی در کنار امام خمینی در...
IMAGE
برگزاری آیین بزرگداشت ابراهیم یزدی در دانشگاه تهران + گزارش تصویری
مراسم بزرگداشت ابراهیم یزدی وزیر امور خارجه دولت موقت انقلاب و عضو شورای انقلاب اسلامی مصادف با چهلمین روز درگذشت این شخصیت سیاسی انقلاب، برگزار شد.   به گزارش خبرنگار سیاسی ایرنا، محمد توسلی عضو دولت موقت انقلاب و فعال سیاسی نزدیک به ابراهیم یزدی در این مراسم که عصر امروز...
IMAGE
گفتگو با مهندس محمد توسلی در مجموعه خشت خام/ نوبت ۳۲ام/
میزان: آقای حسین دهباشی در ادامه پروژه تاریخ آنلاین با نام مجموعه خشت خام که به بررسی تاریخ شفاهی معاصر با گفتگو با سیاستمداران و چهره های شناخته شده می پردازد در نوبت ۳۲ام خود با مهندس محمد توسلی دبیرکل نهضت آزادی ایران به گفتگو نشست. فایل تصویری کامل این گفتگوی دو ساعت و...
IMAGE
برگزاری مراسم بزرگداشت دکتر یزدی در شهر کلن آلمان
همزمان با چهلمین روز درگذشت دبیر کل فقید نهضت آزادی ایران، زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی، مراسم بزرگداشتی در شهر کلن آلمان و به همت اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران برگزار خواهد شد. به گزارش میزان، اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران در خارج از کشور با صدور پیامی با شرح ذیل، از...
IMAGE
برگزاری مراسم نکوداشت دکتر ابراهیم یزدی در اراک
مراسم بزرگداشت چهلمین روز درگذشت  “دکتر ابراهیم یزدی” در اراک برگزار می شود. سخنرانان این مراسم که روز دوشنبه ۱۷ مهرماه ساعت ۱۶ الی ۱۸ برگزار خواهد شد به شرح زیر هستند: مهندس محمد توسلی، دبیرکل نهصت آزادی ایراندکتر یوسف یزدی، فرزند مرحوم دکتر ابراهیم یزدیدکتر حسین رفیعی،...
IMAGE
پیام تسلیت اعضا و علاقمندان به نهضت آزادی ایران در خارج از کشور بمناسبت درگذشت مرحوم حسین مظاهری
برادر بزرگوار و استاد محترم، جناب اقای مهندس عبدالعلی بازرگان درگذشت مرحوم حسین مظاهری، پدر همسر گرامیتان را، به سرکار خانم شهلا مظاهری و همسر مکرمه آن مرحوم، شما و همه بستگان تسلیت میگوییم. فقدان انسانی شریف، عزتمند و خدمتگزار که عمری را در پست های مختلف اداری، حتی پس از...
IMAGE
پیام‌تشکر دبیرکل نهضت آزادی ایران خطاب به دکتر حسن روحانی
میزان: مهندس محمد توسلی، دبیرکل نهضت آزادی ایران و اولین شهردار پایتخت پس از پیروزی انقلاب با صدور پیامی ضمن گرامیداشت راه سرور آزادگان، امام حسین (ع) در ایام محرم از دکتر حسن روحانی رییس جمهور کشور و معاون اول و وزیر امور خارجه و دو تن دیگر از معاونانشان آقایان دکتر اسحاق...
IMAGE
پیام تسلیت اعضای نهضت آزادی ایران به مناسبت درگذشت مرحوم حسین مظاهری
برادر ارجمند جناب آقاي مهندس عبدالعلي بازرگان درگذشت پدربزرگوار همسر محترمتان مرحوم حسين مظاهري را به جنابعالي،‌ همسر محترم، سركار خانم شهلا مظاهري،‌ همسر مكرمه آن مرحوم و خانواده محترم مظاهري و سایر وابستگان تسليت مي گوييم. ضمناً‌ مجلس يادبود آن مرحوم روز پنجشنبه 6...
IMAGE
بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی در دانشگاه جرج واشنگتن + گزارش تصویری
روز شنبه اول مهر ۱٣۹۶ مراسم بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی تحت عنوان “دکتر ابراهیم یزدی، نیم قرن سیاست‌ورزی خستگی‌ناپذیر” در دانشگاه جرج واشنگتن با به همت جمعی از نیروهای ملی مذهبی و مدافعان توسعه سیاسی در ایران برگزار شد. به گزارش سایت ملی مذهبی این برنامه با حضور دکترسارا،...
IMAGE
پیام تبریک اعضا و علاقه‌مندان نهضت آزادی ایران در خارج از کشور به دبیرکل جدید
میزان: اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران با انتشار پیام تبریکی خطاب به مهندس محمد توسلی، انتخاب وی بعنوان دبیر کل جدید نهضت آزادی ایران را تبریک گفتند. به گزارش ندای آزادی متن این پیام بشرح زیر است:   جناب آقای مهندس محمد توسلی انتخاب شایسته جنابعالی به دبیرکلی نهضت آزادی...
IMAGE
پيام تبریک آيت الله گرامي به دبير كل جدید نهضت آزادي ایران
میزان: آیت الله العظمی محمدعلی گرامی، مرجع عظام تقلید شیعه در پی انتصاب مهندس محمد توسلی به دبیر کلی نهضت آزادی ایران پیام تبریکی با خط خویش صادر کرده که متن آن بدین شرح است:   جناب آقاي دكتر محمد توسلي انتخاب شايسته حضرتعالي به دبير كلي نهضت آزادي را تبريك گفته، اميدوارم با...
IMAGE
پیام تبریک محمد بسته نگار و طاهره علایی طالقانی خطاب به دبیرکل جدید نهضت آزادی ایران
میزان: آقای محمد بسته نگار و همسر ایشان خانم طاهره علایی طالقانی دختر مرحوم آیت الله طالقانی بمناسبت انتصاب مهندس محمد توسلی به دبیرکلی نهضت آزادی ایران پیام تبریکی صادر کردند که متن آن بدین شرح است: برادر ارجمند جناب آقای مهندس محمد توسلی انتخاب شما را به مقام دبیرکلی نهضت...
بيانيه‌ جمعی از روزنامه‌نگاران اصلاح‌طلب و كنشگران مدنی ايران در محكوميت سخنان ترامپ عليه ايران
مردم آگاه و صلح طلب جهان، ما گروهي از روزنامه نگاران صلح طلب و كنشگران مدني ايران ، ضمن محكوم كردن سخنان سخيف و مداخله جويانه ترامپ در إجلاس مجمع عمومي سازمان ملل متحد، و اظهار تأسف از جايگاهي كه بجاي سخن راندن در خصوص صلح از تريبونش، فرياد جنگ افروزي شنيده مي شود! اعلام مي...
IMAGE
پیام تبریک جمعی از فعالین سیاسی به مهندس توسلی
میزان: در پی انتخاب و معرفی مهندس محمد توسلی به عنوان دبیر کل نهضت آزادی ایران، جمعی از کوشندگان سیاسی خارج از کشور پیام تبریکی خطاب به مهندس توسلی ارسال نمودند. به گزارش ندای آزادی متن این پیام بشرح زیر است: به نام خدا خدمت جناب آقای مهندس محمد توسّلیانتخاب شایسته و بایسته...
IMAGE
پیام تسلیت مهندس عبدالعلی بازرگان در پی درگذشت مرحوم حسین مظاهری
میزان: مهندس عبدالعلی بازرگان با صدور پیامی در پی درگذشت مرحوم حسین مظاهری، درگذشت ایشان را تسلیت گفت. متن این پیام بدین شرح است: به نام خدا درگذشت مرحوم حسین مظاهری، پدر ارجمند همسر وفادارم، که عمری را در خداپرستی و خدمت به خلق گذراند، موجب تاسف و تاثر فراوان است. فقدان کسی که...
IMAGE
پیام تبریک دکتر حبیب الله پیمان در پی انتخاب مهندس محمد توسلی به دبیرکلی نهضت آزادی ایران
میزان: دکتر حبیب الله پیمان، دبیرکل جنبش مسلمانان مبارز و عضو شورای رهبری فعالان ملی-مذهبی، در پیامی انتخاب مهندس محمد توسلی را به دبیرکلی نهضت آزادی ایران تبریک گفت. متن این پیام بدین شرح است:   به نام خدا برادر ارجمند جناب آقای مهندس محمد توسلی فعالان و هواداران جنبش...
IMAGE
پيام تبريك دبيركل حزب اتحاد ملت به مهندس محمد توسلى، دبیرکل نهضت آزادی ایران
میزان: دکتر على شكورى راد، دبيركل حزب اتحاد ملت ايران اسلامى با صدور پيامى ضمن تسليت مجدد به مناسبت درگذشت زنده‌یاد دکتر ابراهیم یزدی، دبيركل فقيد نهضت آزادی ایران، انتخاب مهندس محمد توسلى را به سمت دبیرکل جديد این حزب دیرپا تبریک گفت. متن پیام ایشان به شرح زیر است: بنام خدا...

آشتی دیانت و ملیت؛ گفتگو با علی یونسی

آنچه در پی می آید، مصاحبه “احسان هوشمند” از مجله “چشم انداز ایران” با علی یونسی است. علی یونسی دستیار رئیس‌جمهوری در امور اقوام ایرانی و اقلیت‌های دینی و مذهبی، در بخشی از این گفتگو می گوید: “اعتقاد دارم هر موقعی که دو عنصر دیانت و ملیت با هم آشتی کنند اتفاقی بزرگ در ایران رخ می‌دهد و آن اتفاق بزرگ می‌تواند منشأ بسیاری از خیرها و برکت‌ها و تحول‌های بزرگ شود. چنانچه این دو در مقابل هم قرار بگیرند به فاجعه بزرگی منجر می‌شود که هزینه سنگینی برای امنیت و وحدت ملی و تمامیت ارضی خواهد داشت. تقارن این دو مؤلفه بزرگ و هم‌پوشانی این دو می‌تواند انسجام و امنیت ما را طولانی و توسعه ما را هم تضمین کند.”

شایان ذکر است، آنطور که از محتوای گفتگو برمیاید، این مصاحبه پیش از انتخابان ریاست جمهوری انجام شده است.

متن کامل در ادامه می آید:

با آغاز به کار دولت دکتر حسن روحانی، رئیس‌جمهور، دکتر علی یونسی را به‌عنوان دستیار رئیس‌جمهوری در امور اقوام ایرانی و اقلیت‌های دینی و مذهبی منصوب کرد. علی یونسی اصالتی نهاوندی دارد و از نوجوانی به مطالعات تاریخی و ایران‌شناسی علاقه‌مند بوده است. بر این مبنا به سفر و مطالعه در گوشه و کنار کشور هم روی می‌آورد و تا دوره انقلاب موفق به سفر به بخش زیادی از مرزهای کشور می‌شود. علی یونسی افزون بر اجتهاد حوزوی، تحصیلات دانشگاهی در سطح دکتری و فوق‌لیسانس ژئوپلیتیک و جغرافیای سیاسی را که از علایق او بوده است را نیز به اتمام رسانده است.

هوشمند: با تشکر از جنابعالی و همکاران محترمتان که فرصت این گفت‌وگو را فراهم کردید، با توجه به اینکه چهارمین سال دولت به پایان خودش نزدیک می‌شود و فصل انتخابات و ارزیابی دولت است. ابتدا با این پرسش آغاز کنیم وقتی شما به‌عنوان دستیار رئیس‌جمهور در امور اقوام و اقلیت‌های دینی انتخاب شدید، گروهی معتقد بودند که انتخاب شما به این دلیل بود که قبلاً وزیر اطلاعات بودید و اشرافی بر این موضوعات دارید، گروهی دیگر بر آن بودند که بیش از آنکه سابقه سیاسی یا وزارتی شما در این حوزه مؤثر بوده، حوزه مطالعاتی و کار تخصصی شما هم در این انتخاب نقش داشته است. چطور شد وارد بحث مطالعات قومی شدید؟ گویا تز فوق‌لیسانستان درباره بلوچستان و تز دکتری‌تان درباره انسجام ملی است؟

دکتر یونسی: بسم‌الله الرحمن الرحیم. مطالعات قومی در راستای مطالعات ایران‌شناسی می‌گنجد. من در دوره لیسانس ژئوپلیتیک خواندم. ژئوپلیتیک هم جغرافیای سیاسی است و خوشبختانه استاد خیلی خوبی نصیبم شد. از این استاد باید به نیکی یاد کنم، دعا می‌کنم که همیشه ایشان سالم باشند، آقای دکتر عزت عزتی که حق بزرگی بر گردن کارشناسان علوم راهبردی و دانشمندان و مسئولان جمهوری اسلامی ایران دارد، ایشان این مفاهیم را به‌خوبی توانست منتقل کند. فوق‌لیسانسم را پیش ایشان خواندم. از ایشان بیش از حد یک دانشجوی فوق‌لیسانس استفاده کردم. ایشان هم به من نظر ویژه داشت. هنوز هم همچنان لطف دارد. به توصیه ایشان آن سال‌های فوق‌لیسانس را در سیستان و بلوچستان به مطالعات منطقه‌ای پرداختم. این هم فرصت خیلی خوبی بود که من وارد شناخت منطقه شدم.

هوشمند: روی چه بخشی از سیستان و بلوچستان متمرکز بودید؟

یونسی: خود بلوچ‌ها، نه سیستان و بلوچستان. بلکه قوم بلوچ.

هوشمند: تاریخ، فرهنگ یا سیاست؟

یونسی: کلیات این‌ها بود. طبیعتاً نمی‌توانستیم یک تحقیق فنی در اینباره انجام دهیم که کار فوق‌لیسانس نیست و در حد کار دکتری است. من در دوره دکتری هم وارد بحث کلان شدم؛ یعنی، آنچه هویت ملی ما را تشکیل می‌دهد و عوامل و مؤلفه‌های وحدت و انسجام ملی و تهدیدهایی که در این مقوله هست. در این بحث به یک تئوری رسیدم. اعتقاد دارم هر موقعی که دو عنصر دیانت و ملیت با هم آشتی کنند اتفاقی بزرگ در ایران رخ می‌دهد و آن اتفاق بزرگ می‌تواند منشأ بسیاری از خیرها و برکت‌ها و تحول‌های بزرگ شود. چنانچه این دو در مقابل هم قرار بگیرند به فاجعه بزرگی منجر می‌شود که هزینه سنگینی برای امنیت و وحدت ملی و تمامیت ارضی خواهد داشت. تقارن این دو مؤلفه بزرگ و هم‌پوشانی این دو می‌تواند انسجام و امنیت ما را طولانی و توسعه ما را هم تضمین کند.

هوشمند: بحث‌های قومی کجای آن قرار می‌گیرد؟ یعنی اگر وقتی قوم‌گرایی تقویت شود، طبیعتاً ملی‌اندیشی را هم تحت تأثیر خودش قرار می‌دهد؟

یونسی: از اینجاست که ما وارد آن عواملی می‌شویم که ممکن است این وحدت یا انسجام را تهدید کند. ما بحث‌های قومی را در کتاب مفصل بحث کردیم، هم بحث نظری کردیم و هم تحقیقات میدانی و نظرسنجی‌های فراوانی انجام دادیم و هم اینکه تحلیل ثانوی کردیم. شاید حدود بیش از ده نظرسنجی ملی صورت گرفت که آن‌ها را تحلیل ثانویه کردیم. نتیجه‌ای که گرفتیم آن تئوری ما را تأیید کرد. اینجا بود که من درباره بلوچ‌ها، آذری‌ها، کردها و سایر اقوام ایرانی به این نتیجه رسیدم واقعاً آن چیزی قوم نام می‌بریم در حقیقت نامی بیش نیست و واقعاً ریشه و تبار همه ایرانیان یکی است و تفاوت‌هایی که به وجود آمده بسیار بسیار نادر و کم است. هیچ‌یک از تفاوت‌ها یا فاصله‌ها عامل این نیست که ایران و هویت ایرانی را تکه‌پاره و تجزیه کند و وحدت و اصالت جامعه ایرانی یا هویت ایرانی را نمی‌تواند از بین ببرد.

هوشمند: از همین بحث وارد مسئولیتی شویم که شما پذیرفتید. برای اولین بار در ساختار جمهوری اسلامی مسئولیتی با این عنوان تعریف شد و شما اولین کسی هستید که در این مسئولیت قرار گرفتید. البته در دولت اول انقلاب در دولت مهندس بازرگان و دولت بنی‌صدر مشاور امور کردستان داشتیم، آقای پرتوماه که اینک در قید حیات نیست. در دولت آقای خاتمی و دولت آقای هاشمی و آقای احمدی‌نژاد هم مشاور اهل سنت داشتیم، هنوز هم هستند، اما عنوانی صوری بود و کاری انجام نمی‌دادند. اما جنابعالی برای اولین بار پس از انقلاب و در تاریخ دولت جدید در ایران پس از مشروطه، دستیار امور اقوام ایرانی و اقلیت‌های دینی می‌شوید. آقای روحانی برای این منظور با شما مشورت کردند یا اینکه به قول عده‌ای قرار بوده آقای یونسی وزیر بشوند، وزیر اطلاعات یا وزیر کشور که به هر دلیلی امکان‌پذیر نبود و این پست را به خاطر آقای دکتر یونسی تعریف کردند. یک عده دیگر ممکن است بگویند به دلیل نیازی که ساختار دولت احساس کرد این دستیاری شکل گرفت و چه‌بسا اگر آقای یونسی وزیر هم می‌شد، دستیاری اقوام کارش را با شخص دیگری آغاز می‌کرد؟

یونسی: ما قراری با آقای رئیس‌جمهور نداشتیم که وزیر بشویم، چنین قراری نه پیش از انتخابات و نه پس از انتخابات نداشتیم. اگرچه در بیرون این شایعه به‌طور گسترده پخش شده بود که ما باید یک سمتی و جایگاهی داشته باشیم ولی من خودم برای چنین پستی یعنی پست وزارت آمادگی نداشتم، ولی آمادگی برای همکاری با آقای رئیس‌جمهور داشتم. خودم هم مایل بودم که در حد یک مشاور و مشاور امین که دسترسی به ایشان داشته باشد کار کنم. وقتی که آقای رئیس‌جمهور از من دعوت کرد، هدفم یک ملاقات بود. در آن ملاقات ایشان پیشنهاد را مطرح کردند و من غافلگیر شدم. ولی شرم حضور مانع شد از اینکه در آنجا مخالفت کنم. من هم رد نکردم و البته فرصتی هم برای فکرکردن هم نداشتم. بیرون آمدیم خبرش پخش شد. خب، من در دولت کار کرده بودم. حدود هفت سال در دولت آقای خاتمی بودم. می‌دانستم این پست و این جایگاه چگونه است. البته چنین پستی و جایگاهی وجود نداشت. دستیاری در زمان پیش از دولت آقای روحانی وجود داشت. در دولت آقای احمدی‌نژاد این سمت دستیاری قانونی بود. ولی دستیاری برای این پست سابقه نداشت. بالاخره بنا گذاشتم همکاری کنم. می‌دانستم این کاری سخت و مسئولیت سنگین است. البته آقای روحانی به نظرم به دو دلیل این کار را کردند: اول اینکه اهمیت مسئله را می‌دانست، چون ایشان سالیان سال در پست مهم و حساسش، می‌دانست آسیب‌های ما کجاست و باید پیشگیری کرد و دوم اینکه می‌دانستند من نسبت به این موضوع هم اطلاع دارم و هم اعتقاد دارم. در تمام دوران وزارتم تلاش می‌کردم که از این اطلاعی که دارم و از این عقیده‌ای که دارم برای پیشگیری استفاده کنم و مؤثر هم بود. ارتباط خیلی خوبی با سران عشایر و مذاهب و نخبگان اقوام پیدا کرده بودم. مسافرت‌هایی که به کردستان، سیستان و بلوچستان و مناطق دیگر می‌کردم و ملاقات‌هایی که با سران همه این‌ها داشتم اعتماد متقابلی ایجاد شده بود و این بسیار مؤثر بود. در روزهای اول که تازه وزیر شده بودم با ماجرایی در سیستان و بلوچستان روبه‌رو شدم و آن مسئله گروگان‌گیری بود. آن گروگان‌گیری با روابط خوبی که ما با سران عشایر داشتیم به‌سرعت حل شد، بدون اینکه هیچ‌گونه امتیازی داده شود، یا اینکه مشکلی ایجاد شود. این‌قدر این فرآیند خوب و فنی پیش رفت که یکی از اعضای دولت گفتند که حتماً وزارت اطلاعات خودش این‌ها را گروگان گرفته و الآن آزاد کرده؛ یعنی، آن موقع این اندازه بدبینی هم زیاد بود. اصلاً هر اتفاق بدی که می‌افتاد به‌نوعی به وزارت اطلاعات نسبت می‌دادند. طول کشید تا این ذهنیت را ما تغییر بدهیم. آقای روحانی می‌دانست که این مقوله اقوام امر مهمی است و باید اعتماد اقوام و اقلیت‌ها را حفظ کند، البته نه برای انتخابات. مخالفان دولت خیال می‌کنند برای انتخابات بوده، نه برای اینکه امور دولت بگذرد، برای اینکه دولت سیاست‌هایش را اجرا کند.

هوشمند: بالأخره با اعتماد به جنابعالی و با توجه به توان و دانشتان انتخاب شدید. آیا دولت ساز و کاری هم برای آن تعریف کرد؟ بالاخره نمی‌شود که فقط به توان شخصی شما متکی شد.

یونسی: به این نکته هم می‌رسم. در هر صورت با این هدف، آقای روحانی این حکم را صادر کرد و من هم وارد عمل شدم. به من اعلام شد که دولت برنامه‌ای برای بزرگ‌کردن حجم دولت ندارد؛ بنابراین با این سیاست باید حرکت کنیم و بنا نیست هیچ ساز و کار جدیدی یا پست جدیدی، موقعیتی که بودجه‌ای و هزینه‌ای بر دولت تحمیل کند ایجاد شود. سیاست دولت کوچک‌کردن است نه بزرگ‌کردن؛ بنابراین بنا نیست که رئیس‌جمهور اینجا را به‌اندازه معاونت یک وزارتخانه، با کارشناسان و مدیران و بودجه و یک چنین چیزی تبدیل کند. پس با همین وضعیت شما باید هر کاری می‌خواهید انجام دهید؛ یعنی من زود دریافتم که باید خودم به‌تنهایی بدون هیچ امکاناتی وارد شوم. من وارد این عرصه شدم، در حالی که نه سازمانی داشتم نه تشکیلاتی؛ نه بودجه‌ای و نه در داخل سیستم دولت حمایت می‌شدم. از آن طرف در خارج دولت تمام توپخانه‌ها علیه من روشن شد و به‌شدت رقبای دولت و مخالفان دولت متمرکز شدند برای تخریب من. البته این کار یک حُسنی داشت، دو چیز باعث شد که جامعه مخاطبان من توجه کنند و هدف را درک و توجیه کنند. یکی اینکه من کوتاه نیامدم، دیگر اینکه من گفتمانم را مطرح کردم. صحبت می‌کردم. مخالفانم هم به دلیل اینکه بیش از اندازه حساسیت نشان دادند تخریب می‌کردند. این باعث تحریک و حساس شدن اقوام ایران و بلوچ‌ها و کردها و اقلیت‌ها شد و همه دنبال این بودند که من چه می‌گویم. موضوعی که به نظرم بدیهی بود و جمهوری اسلامی، “امام راحل، مقام معظم رهبری” و خیلی از مسئولان گفته‌اند ولی آن موقع کمتر به آن توجه می‌شد، با این شیوه بالاخره آن گفتمان جا افتاد. همان چیزی که چند وقت پیش “مقام معظم رهبری” در ملاقات با آذری‌ها گفتند که ما اقوام ایرانی را فرصت می‌دانیم، نه تهدید. این موضوعی بود که ما با بیانات مختلف این را می‌گفتیم. در حقیقت تدوین بخشی از حقوق شهروندی را که آقای رئیس‌جمهور بعدها به‌طور مفصل وارد آن شدند، در این حوزه مدنظر خودمان قرار دادیم و بالاخره این گفتمان جا افتاد.

هوشمند: یک بخش کار روی دوش شما به همراه تعدادی از همکارانتان است که اینجا فعالیتی را پیش می‌برید، اما طبیعتاً بخشی از فعالیت‌های شما مرتبط است با دستگاه دولت به معنای عام آن. آیا ساز و کاری برای اثرگذاری بر ساختار دولت تعریف شده؟

یونسی: باید باشد. من مطمئنم که این دولت در دوره دوم باید ساز و کاری ایجاد کند. حتماً باید همه دولت همراه باشند و با این گفتمان همکاری کنند. متأسفانه در سازمان‌های دولتی مخالفت‌های زیادی با این هدف مهم رئیس‌جمهور صورت گرفت. بعضی از ارگان‌ها گویا وظیفه‌ای جز تخریب و خرابکاری و ایجاد مانع برای من کار دیگری نداشتند؛ ساده‌ترین کار را که برگزاری یک همایش و یک نشست بود جلوگیری می‌کردند.

آقای رئیس‌جمهور رفتند در کردستان، در آنجا سخنرانی بسیار بسیار خوبی کردند. در همان جا تخریب علیه رئیس‌جمهور را شروع کردند. خبرنگاری را تحریک کردند و حرف‌های بسیار بدی گفت و سؤالات بسیار بدی مطرح کرد. رئیس‌جمهور را عصبانی کرد و هنوز رئیس‌جمهور وارد تهران نشده اینجا نمازخانه اهل سنت را تخریب کردند و هزینه سنگینی بر جمهوری اسلامی تحمیل شد. هیچ ضرورتی به این کار نبود. فقط برای این بود که ثابت کنند دولت هیچ کاری نمی‌تواند بکند و بگویند این حقوق شهروندی‌اشو یا جذب اهل سنت شعار است و نمی‌تواند کاری کند. این نوع کارها درگیری مستقیم با رئیس‌جمهور بود، ولی موارد دیگرش نه، بیشتر مخالفت و کارشکنی با من بود. حتی در مواردی که به شهرستان‌ها می‌رفتم و از افراد دعوت می‌کردیم، با افراد بسیاری تماس می‌گرفتند که شما به ملاقات یونسی نروید. حتی بعضی جاها فرماندار را برای اینکه جلسه را تشکیل داده تحت فشار قرار دادند و گاهی فرماندار را به این دلیل عوض می‌کردند!

هوشمند: از طرف دیگر در ساختار دولت تصمیماتی گرفته می‌شود مثلاً وزارت کشور، وزارت علوم یا هر جای دیگری که موضوعات ماهیتاً قومی است و طبیعتاً نیاز دارد به اینکه یک فکر و اندیشه پشت آن باشد. کار کارشناسی درباره آن موضوع‌ها انجام شود که متأسفانه آن دستگاه در این زمینه ناتوان است؛ به‌عنوان مثال، تأسیس رشته زبان‌های قومی از سوی وزارت علوم. آیا برای کم و کیف این موضوع با شما مشورت شد؟ وزارت علوم بالأخره باید نهاد متفکر این مملکت باشد. باید آن نهاد عاقل‌ترین و دوراندیش‌ترین باشد و کارشناسانه‌ترین تصمیم را بگیرد. ولی وقتی ما خروجی‌اش را دیدیم بسیار ناکارآمد و غیرکارشناسی و حتی ضد منافع ملی و همبستگی ملی بود، آیا اساساً این کارها با شما مشورت می‌شد؟

یونسی: نه با ما مشورت که نشد، با وزیر هم مشورت نشده بود؛ یعنی وزیر علوم هم اطلاع نداشت. وقتی مورد اعتراض شدید قرار گرفتند، آن‌ها گفتند که اجرای تصمیمات دولت قبل بوده، چون در دولت قبل حدود مثلاً ۹-۱۰ سال قبل، تصمیم گرفته ‌شده حالا ما داریم آن را اجرا می‌کنیم، برای همین فکر کردیم لازم نیست. جواب آن‌ها را خیلی ساده تلقی کردیم با حسن نیت هم تلقی کردیم. بعد با مقاومت‌های شدیدی که برای تغییر و اصلاح نشان دادند معلوم شد که این‌طور نیست چون اول گفتند که این مهم نیست و داریم اصلاح می‌کنیم ولی شما افراد را معرفی کنید. من افراد را معرفی کردم. صاحب‌نظران و اساتید را معرفی کردم. در آنجا دو نفر از صاحب‌نظران دائره‌المعارف، آقای دکتر دادبه، آقای پورجوادی و جنابعالی و افراد دیگری هم بودند. بعد که این‌ها را معرفی کردیم، آن موقع گفتند نه، باید فلانی بنویسد. این دیگر از آن بهانه‌های بنی‌اسرائیلی بود. باز هم نوشتیم. بعد هم گفتند که باید شورای امنیت ملی نظر بدهد؛ یعنی کاملاً پیدا بود که می‌خواهند انجام ندهند. متأسفانه این نوع مقاومت‌ها در دستگاه اجرایی در سطوح مختلف وجود دارد. حالا در استان‌ها به شکل بدتری وجود دارد!

هوشمند: به این موضوع وارد می‌شویم. الآن به‌طور مشخص باز هم در درون این دولت رفتارهای متناقض را ببینیم مثلاً در وزارت کشور می‌بینیم یک استاندار مانند آقای هاشمی در سیستان و بلوچستان است و یک استاندار در آذربایجان غربی است. خوشبختانه آقای علی اوسط هاشمی به خاطر تجارب پیشینی و رویکرد تجارب هوشمندانه و عاقلانه‌ای که در پیش گرفته مشارکت جمیع طوایف اهل تشیع، اهل تسنن، گروه‌های مختلف اجتماعی و حتی زنان را در جامعه سُنی بسیار سنت‌زده بلوچستان به همراه داشته و فرماندار زن اهل سنت منصوب کرده‌اند. خوشبختانه کارنامه ایشان نسبتاً موفق است، اما وقتی به استان آذربایجان غربی می‌رویم روزبه‌روز با تشدید نوعی فاصله اجتماعی بین کرد و آذری مواجه می‌شویم. نفرت‌پراکنی قومی در ساختار نشریات در دستور کار قرار گرفته است. آیا دولت و مشخصاً شما این تحولات را رصد می‌کنید؟

یونسی: در سیستان و بلوچستان دولت با انتصاب آقای علی اوسط هاشمی واقعاً از خیلی اتفاقات ناگوار پیشگیری کرد.

هوشمند: هاشمی وقتی آمد تازه داستان جندالله به اوج رسیده بود.

یونسی: بله ایشان در بدترین موقعیت آمد و شرایط را الآن مساعد کرده، دولت و وزیر کشور هم از ایشان حمایت کرده است. در حوزه بلوچستان ما کمترین مسئله را داریم. البته باید استانداری و دولت تلاش کنند بلوچ‌های شیعه و سیستانی‌ها را جذب کنند؛ یعنی اجازه ندهند که احساس تبعیض و تغییری در آنجا رخ بدهد. ما اعتقادی نداریم که بلوچ‌ها برتری دارند بر سیستانی‌ها یا بالعکس. ما به نزاع قومی و برتری قومی و مذهبی اعتقادی نداریم. معتقدیم که هر دو مذهب شیعه و سنی در آنجا و هم بلوچ‌ها و هم سیستانی‌ها و همه اقوامی که در آنجا هستند همه باید با نگاه عدالت و توسعه مدنظر دولت باشند و هیچ‌کدام بر دیگری ترجیح داده نشود. نکته مهم‌تر این است که از همه اهرم‌های آنجا مخصوصاً علمای اهل سنت و مولوی‌ها و مدارس آنجا استفاده شود. ما به‌شدت باید از هرگونه نفوذ افراطی‌ها جلوگیری کنیم. نفوذ افراطی‌ها در بلوچستان ممکن است از ناحیه عربستان باشد، ممکن است از ناحیه پاکستان باشد، هرگونه نفوذ وهابیگری و افراطی‌گری در آنجا سم مهلک برای توسعه استان است.

هوشمند: البته در بلوچستان اتفاقاتی رخ داده، به‌عنوان مثال گسترش قابل‌توجه مدارس علوم دینی و کاهش سن طلبگی از این دست است. بچه‌های زیادی هم هستند که خارج از ایران، از بنگلادش به‌خصوص پاکستان دارند اینجا درس می‌خوانند، شناسنامه و پاسپورت ندارند. این‌ها البته تجارب شخصی من است و ممکن است مخاطراتی هم داشته باشد.

یونسی: بله، این‌ها اصلاً خوب نیست؛ مدلی است که در پاکستان تجربه شد و برای آنجا آفت شد. مقررات حوزه چه برای حوزه شیعه و چه حوزه اهل سنت باید رعایت شود. حال در حوزه‌های شیعه رعایت می‌شود، هم سن ورود و هم شرایط و مقرراتی دارد. شورای مدیریت مدارس اهل سنت باید با نگاهی پدرانه و دلسوزانه و با تسامح همه را تحت پوشش قرار بدهد، کمک مالی بکند و مدیریت کند. نفوذ وهابیت و افراطی‌گری ممکن است از همین ناحیه صورت بگیرد. یادم می‌آید وقتی وزیر بودم همه کشورهای همسایه از ما می‌خواستند که اجازه ندهید که اتباع ما بیایند در آنجا درس بخوانند، چرا که بعداً می‌آیند برای ما دردسر می‌شوند. تاجیکستان، ازبکستان، افغانستان، بنگلادش و پاکستان چنین درخواستی داشتند. البته خیلی از این‌ها جذب پاکستان شدند و الآن برای پاکستان دردسر شده است. به هیچ‌وجه به صلاح ما نیست. ما باید به مدارس اهل سنت کمک کنیم تا از نظر علمی ارتقا پیدا کنند. هر چه از نظر علمی ارتقا پیدا کنند، از افراط‌گرایی فاصله می‌گیرند.

هوشمند: یعنی درباره محتوای علوم دینی هم نظارت شود؟

یونسی: نه، ما نمی‌خواهیم که محتوای آن را تغییر بدهیم. اما می‌خواهیم از محتوای بد جلوگیری کنیم. این دو نکته مهم است که گاهی اشتباه می‌شود. جمهوری اسلامی نمی‌خواهد که متون درسی آن‌ها را تعیین کند، اما جمهوری اسلامی اصرار دارد از متون تفرقه‌افکنانه، متون افراطی‌گری و متونی که از نظر خود اهل سنت مطرود است، جلوگیری کنند. جامعه اهل سنت ما نیاز دارد که علمای بزرگ اهل سنت در اینجا مانند گذشته‌ها ظهور کنند، مفتی‌های بزرگ اینجا رشد کنند، علمای بزرگی در ایران به ثمر برسند که بتوانند پیوند ایران را با جهان بزرگ‌تر عرب و اسلام برقرار کنند. اما اگر سواد کم باشد، حتماً در آنجا تفریط و افراط وجود دارد. تعصب در جایی است که جهالت باشد. ما از گروه‌های اسلامی اهل سنت که در اینجا فعالیت می‌کنند راضی هستیم. مشکلی با آن‌ها نداریم و همکاری می‌کنیم. حالا نمی‌خواهیم نام ببریم. بسیاری از آن‌ها باسواد و متخصص‌اند و با ما همکاری دارند. ما از مدارس اهل سنت که بیشتر به فکر علم‌آموزی و آگاه‌سازی و دانش‌آموزی هستند هیچ ضرری نمی‌کنیم. دانشگاه مذاهب درست شد. “مقام معظم رهبری” تأکید کردند که آرزو دارند که از این دانشگاه مفتیان بزرگی مانند مفتیان دانشگاه الازهر مصر ظهور کنند. احمد طیب امروز برای جهان اسلام یک ذخیره است، یک فرصت است، چرا از این‌ها ما در ایران نداشته باشیم؟

هوشمند: حالا برگردیم آذربایجان غربی. به نظر می‌آید وضعیت آذربایجان غربی نگران‌کننده است. رسانه‌هایشان را وقتی ورق می‌زنیم می‌بینیم نفرت‌پراکنی قومی در دستور کار بعضی از نشریات قرار دارد. گاه این را در مسئولانی که دولت انتخاب کرده نیز می‌بینیم. اینجا باید فکری کرد. آیا به ترتیبی که در بلوچستان با یک استاندار مانند آقای هاشمی توانستیم تأثیر مثبتی بگذاریم، در آذربایجان غربی هم ساختار دولت به این نتیجه نرسیده نظارتی کند؟ می‌دانید آذربایجان غربی متشکل از جامعه کرد، جامعه آذری، آشوری‌ها و ارمنی‌ها و سایر اقلیت‌هاست. استان بسیار پیچیده‌ای است، به‌خصوص که در دهه بیست و پس از انقلاب در جریان درگیری‌های قومی دو دوره تجربه غم‌انگیز دارد!

یونسی: ما با شما درباره آذربایجان غربی هم عقیده‌ایم. نگرانی‌هایمان همان نگرانی‌های شماست. وزارت کشور در آنجا عملکرد خوبی نداشته و وظیفه‌اش را آنجا درست عمل نکرده است. باید ملی عمل می‌کرد و قومی‌ ـ مذهبی عمل نمی‌کرد. ایجاد نفرت و اختلاف و حساسیت بین دو قوم کرد و ترک در آذربایجان غربی و در هر جای ایران خیانت بزرگی است به ملت ایران، به مردم آذربایجان و به مردم کُرد. گاهی آگاهانه ممکن است این نفرت ایجاد شود که من نفرت‌پراکنی آگاهانه را در نشریه‌های آنجا و بعضی از مسئولان آنجا می‌بینم. بعضی از آن‌ها متأسفانه توجه ندارند! شدیداً نسبت به استاندار گله‌مندم. ولی کار خوبی که از ایشان دیدم وقتی صحبت مسافرت آقای رئیس‌جمهور به آذربایجان غربی بود، ایشان در جلسه مشورتی که من هم در آنجا بودم، اصرار داشتند که آقای رئیس‌جمهور حتماً به مهاباد بروند و این اصرار ایشان مقدار زیادی ذهنیت من را تغییر داد؛ یعنی این نشان می‌دهد که آقای استاندار نگاه ملی دارد نه نگاه قومی و محلی. در حالی که همان موقع در تهران هم افرادی مخالف بودند. حتی گفت می‌گویند ایشان اینجا مسافرت نکند، اصلاً سفر ایشان بی‌خاصیت است. اما سفر آقای رئیس‌جمهور به مهاباد و سخنرانی‌شان در آنجا به نظر من ارزش تاریخی داشت

هوشمند: بله انعکاس بین‌المللی و داخلی خوبی داشت.

یونسی: بله این نشان می‌دهد که آقای استاندار هم می‌خواهد آنجا کارهای خوبی انجام بدهد و ای کاش از روزهای اول نظر دلسوزانی که تأکید داشتند بهتر است استاندار آنجا نه ترک باشد نه کرد و یک نفری از جایی دیگر بیاورند از یزد، از اصفهان یا جای دیگر، عمل می‌شد. ولی اگر بناست کرد ببرند یا ترک ببرند باید به‌گونه‌ای عمل بکند که همه متوجه بشوند که او نگاه کاملاً فراقومی دارد. البته ایشان بسیاری از فرماندارانشان همچنان کرد و اهل سنت‌اند. حداقل چهار نفر از فرمانداران شهرهای کردی، اهل سنت کرد هستند. ما از این بابت از آن‌ها تشکر می‌کنیم. ولی انتظار داشتیم که سایر اقدامات دیگر مشابه این را انجام بدهند که متأسفانه انجام ندادند.

هوشمند: به‌صورت اساسی مرزهای ما از درد مزمن توسعه‌نایافتگی یا کمتر توسعه‌یافتگی رنج می‌برد. از آن طرف در ده سال گذشته هم برخی دستگاه‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که سرحدات یا مرزهای ما بسته شود. در بخشی دیوار کشیده شد. مثلاً در حوزه سیستان و بلوچستان تا زابل. در این شرایط بد اقتصادی مردم زابل چه کار باید کنند؟ باید مهاجرت کنند. مهاجرت هم که ممنوع شد. اخیراً زابل بودم، رفتم وسط هیرمند عکس گرفتم، خشک بود، خیلی دردناک است. خوشبختانه با باران اخیر الحمدالله دارد امیدواری ایجاد می‌شود. ولی مرز را بستیم. کاری هم نکردیم. در حوزه غربی هم به همین ترتیب. یکی دو نکته غیرشفاف هم وجود دارد. کسانی که درگیر مبادلات مرزی هستند، چون شفاف نیست نمی‌دانیم چه کسانی هستند. ولی هزاران نفر برایشان کار می‌کنند. کولبر روی مین می‌رود، یا به او شلیک می‌شود. آیا برای توسعه مرزهای ما دستور کاری، اتاق فکری داشته‌ایم که در قالب برنامه‌های کشور حتی به‌صورت ویژه، تمرکز بیشتر داشته باشد؟ این چالش خالی‌شدن مرزها موضوع مهمی است. محاسبه‌ای انجام دادم، دیگران هم به آن اشاره کرده‌اند. اگر با این وضعیت پیش برود پنجاه سال آینده بخش عمده‌ای از مرزهایمان تقریباً خالی از سکنه خواهد بود و این اصلاً به نفع کشور نیست. بعضی از مرزهای ما منابع آبی، معدنی و فرصت‌های توسعه بسیاری دارند؛ هم در سیستان و بلوچستان، هم در کردستان و در بخش‌هایی از آذربایجان. بخش عمده‌ای از آب‌های جاری کشور در حوزه زاب و سیروان در استان آذربایجان غربی، کردستان و کرمانشاه جاری است، در صورتی که بخش دیگری از کشور آب ندارد. طبیعتاً منابع آبی می‌توانند برای توسعه استان به درد بخورد. آیا دستگاه دستیاری رئیس‌جمهور در این حوزه می‌تواند اقدامی کند؟

یونسی: کار دستیار ویژه نیست؛ یعنی دولت بنا ندارد که مقابل هر تشکیلاتی بالاخره یک تشکیلاتی به این نام درست کند.

هوشمند: از آنجا که بار قومی پیدا کرده و عده‌ای می‌گویند که تعمداً به استان‌هایی که محل سکونت اقوام ایرانی است توجه نمی‌شود که عموماً در مرزهای کشور قرار گرفته‌اند. آیا برای اینکه دولت آگاه شود اقدامی صورت گرفته؟

یونسی: ببینید سیاست دولت، نه تنها این دولت، دولت‌های قبل هم بوده، که اولویت توسعه مناطق مرزی باشد. دلایل خاصی دارد؛ نه‌فقط دلایل امنیتی و سیاسی، دلایل اقتصادی هم دارد.

هوشمند: دلایل منطقه‌ای هم دارد؛ مثل ارتباط با ترکیه؟

یونسی: بله، مثل سیستان و بلوچستان که ما را به دنیا وصل می‌کند، به دریای عمان و آب‌های آزاد و از آنجا به چندین کشور هم وصلیم؛ هندوستان و پاکستان و افغانستان و کشورهای آسیایی میانه. دلایل مهم اقتصادی اقتضا می‌کند که ما استان را کاملاً در اولویت قرار بدهیم. اگر چنانچه تا حالا نمی‌شده، دلایلی داشت که دیگر وجود ندارد. مهم‌ترین آن مسئله ناامنی بود. حالا استانی است که ۵۰ سال حالت ایستایی داشته و می‌خواهد راه بیفتد. هرچقدر هم سرعت داشته باشد، بالأخره از جامعه عقب است، به‌طور طبیعی عقب است. مثل اینکه شما از یک قافله‌ای برای انجام کاری جدا می‌شویم، پنج دقیقه بعد با سرعت هم راه برویم باز تا مدتی به آن جمع نمی‌رسیم. وضعیت خیلی از این استان‌ها این‌طوری است. به شما بگویم این محرومیت انسانی اصلاً دلیل قومی ندارد؛ یکی از محروم‌ترین استان‌های ما ایلام است.

هوشمند: و زابل که شیعه هم هستند.

یونسی: بله! مشکلاتی که برای سیستان به وجود آمد، مردم را وادار به کوچ کرده است. بخش زیادی از مردمان از آنجا به استان گلستان، خراسان، تهران و جاهای مختلف کوچ کرده‌اند. برای اینکه واقعاً زندگی در آنجا برایشان طاقت‌فرسا بود. بدتر از این وضعیت را ما در ایلام و خوزستان داریم که امروزه فاجعه است. آقای رئیس‌جمهور اولین سفرش را از خوزستان شروع کرد. مردم خیال می‌کنند خوزستان چون نفت دارد مثلاً از همه‌جا بهتر است. نه واقعاً خوزستان شرایط بسیار ناگواری دارد. دولت باید برای توسعه ایران اول استان‌های کمتر توسعه‌یافته را ترجیح بدهد و در دستور کار قرار دهد. می‌دانید سرمایه‌گذاری در امور زیربنایی زمان می‌برد و پول می‌خواهد. هر دو آن‌ها در اختیار ما نیست. باید منتظر بمانیم تا آینده بیاید، پولش را هم در این حد نداریم. پس از برجام راه برای جذب سرمایه باز شده ولی مخالفت شدید اسرائیل و عربستان و بعضی رقبا مثل ترکیه نمی‌گذارند که ایران توسعه پیدا کند. توسعه ایران آن‌ها را نگران می‌کند. ایران مقتدر و ثروتمند برای هیچ کشوری، نه رقیب و نه دشمن تحمل‌پذیر نیست. ما باید اول در داخل، خودمان و با نگاه به درون کشور توسعه پیدا کنیم، مقتدر بشویم، متحول بشویم، ثروتمند شویم، روی پای خودمان بایستیم، آن موقع همه با ما همکاری می‌کنند. ما در منطقه دوست نداریم، همه رقیب ما هستند. حتی آن‌هایی که ما الآن داریم به آنان کمک می‌کنیم. آن‌ها هم اگر مشکلشان حل شود، رقیب ما هستند. این هم طبیعی است. اگر ما مشکلات داخلی خودمان را حل بکنیم، همه در سطحی قرار می‌گیرند که با ما آشتی کنند. اگر می‌بینیم این روزها در مونیخ جمع شده‌اند و همه با یک ادبیات علیه ما موضع گرفته‌اند، احساس می‌کنم برای این است که حالا که رفع تحریم شده و دوباره ممکن است توسعه ایران شتاب بگیرد می‌خواهند با شیوه‌های دیگری با تحمیل جنگ سرد، با تحمیل موانع جدید، توسعه کشور را محدود کنند. اینجا باید بگوییم که این تهمت کثیفی است که بعضی از کشورها گفتند که ایران قومیت‌ها را تحریک می‌کند. ایران مدافع‌ترین کشور برای حفظ تمامیت ارضی کشورها به‌ویژه کشورهای همسایه است. ولی آن‌ها ایران را متهم می‌کنند که ایران در مقام تجزیه کشورها و تقویت قوم‌گرایی است.

هوشمند: به‌عنوان آخرین پرسش از حضرت‌عالی، مفروض ما این است که دولت بعد هم دولت آقای روحانی است. توصیه‌ای برای دستیاری رئیس‌جمهور دارید؟ چه کاری صورت بگیرد که کارآمدتر، با تجربه اندوخته شده چهار سال گذشته کاستی‌هایش برطرف شود؟

یونسی: ببینید، هر کاری دولت می‌کند دو تا کار باید اول انجام بگیرد. می‌شود این دو تا کار جدا باشد، می‌شود با هم باشد. یکی از آن‌ها در حوزه شهروندی و حقوق شهروندی است. دولت باید نهادی ایجاد کند تا به‌شدت حقوق از شهروندی مراقبت کند. البته دولت خودش در درون خودش عمل کند. سازمان‌های دولتی، وزارتخانه‌ها، شرکت‌ها و آنچه وابسته به دولت است رعایت کنند. اگر این کار بشود حتماً زمینه فراهم می‌شود که سایر دستگاه‌هایی که جزو دولت نیستند آن‌ها هم در این زمینه همکاری کنند. اگر این انجام بگیرد، بخش فراوانی از انتظارات و توقعات اقوام و اقلیت‌ها خودبه‌خود تأمین خواهد شد. ولی یک نکته مهم دیگری هست که ممکن است مورد غفلت قرار بگیرد. بالاخره تعصبات قومی یا فرصتی که اکثریت‌ها دارند ممکن است آن‌ها را وادار بکنند که مانع بشود که اقلیت‌ها به حداقل حقوقشان دسترسی پیدا بکنند. جایی باشد تا این را رصد کند، مواظبت و مراقبت کند که این تعدی و تجاوز صورت نگیرد. این کار مهم را وزارت کشور و وزارت اطلاعات می‌توانند به‎خوبی انجام دهد، و یا می‌توان نهادی ویژه ایجاد کرد تا در کنار پیگیری حقوق شهروندی، مراقبت کند، قانون برایش وضع کند. اولی جنبه ایجابی دارد، و این جنبه سلبی دارد. می‌توان برای این مهم دو نهاد ایجاد کرد تا هر جایی که احساس کرد اقلیتی، فرقه‌ای یا دینی یا مذهبی یا قومی است که دیگران به توهم اینکه این ضد دین، ضد ملیت، ضد ایران و ضد خداست سعی کنند از امکانات و اهرم‌هایی و فرصت‌هایی که در اختیار دارند، آن‌ها را محدود کنند؛ یعنی جایی باید باشد که رصد کند و نگذارد این اتفاق بیفتد.

هوشمند: پیش‌بینی شما از انتخابات آینده چیست؟ آیا مردم در استان‌های مرزی و نیز اقلیت‌های دینی و مذهبی همانند سال ۹۲ حضور گسترده در انتخابات خواهند داشت و آیا دوباره به آقای روحانی رأی بالا خواهند داد؟

یونسی: من اطمینان دارم که رأی همه اقوام ایرانی و اهل سنت و اقلیت‌های دینی و فرقه‌های اسلامی همیشه با گفتمان اصلاح‌طلبی و اعتدال بوده و این ایرانیان اصیل و شریف از انتخاب این راهبرد پشیمان نیستند و از اینکه بیشترین رأی را در انتخابات ۷۶ به آقای خاتمی و در انتخابات ۹۲ به آقای روحانی دادند،‌ پشیمان نیستند. برای آنکه آثار و ثمرات اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی آن را به‌رغم همه محدودیت‌ها و مانع‌تراشی‌ها،‌ احساس و مشاهده کرده‌اند و یقین پیدا کرده‌اند که گفتمان اصلاح‌طلبی و اعتدال و آقای روحانی،‌ با اعتقاد، پیگیر حقوق قانونی و مطالبات قانونی آنان هستند. و در همین چهار سال دولت تدبیر و امید،‌ شاهد اوج‌گیری دفاع از حقوق شهروندی،‌ در ایران بوده‌ایم و اقداماتی در این چهار سال صورت گرفته که در تاریخ هرگز آن را نداشته‌اند؛ این دولت‌ همچنان مصمم است که به تعهد و وعده‌هایی پایبند باشد که به این بخش از جامعه داده است‌. هم با موانع مقابله کند و هم زمینه رشد و توسعه اقتصادی،‌ فرهنگی و سیاسی آن‌ها را فراهم کند.

از اینکه در گفت‌وگوی چشم‌انداز ایران مشارکت کردید سپاسگزاریم.

منبع: چشم انداز ایران شماره ۱۰۴ – احسان هوشمند

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
لحظات دردناک وگذرای بازگشت به آدمیت خویش
دکتر حبیب الله پیمان: دربرابر مصایب انسانی ازهرنوعش نمی توان بی تفاوت ماند. احساس...
IMAGE
نماینده کدخدا و اصلاح طلبان
تقی رحمانی: قدیم می گفتن دیدن کدخدا ده لازم است. روحانی هم به درستی می گوید امریکا...
IMAGE
نامه دبیرکل نهضت آزادی ایران به ریاست دانشگاه علامه طباطبایی درپی لغو مجوز سخنرانی ایشان
میزان: مهندس محمد توسلی دبیرکل نهضت آزادی ایران و اولین شهردار تهران پس از انقلاب...
IMAGE
احمد و محمود و محمّد: نگهبانان تبعیض و تعدّی
دکتر عبدالکریم سروش: بنده‌ی پیر خراباتم که لطفش دائم است ورنه لطف شیخ و زاهد گاه...
IMAGE
فقط بازرگان می‌توانست
مهندس توسلی، در دیدار با اعضای انجمن فرهنگ و سیاست دانشجویان دانشگاه شیراز شرايط...
IMAGE
پیام مهندس محمد توسلی، دبیرکل نهضت آزادی ایران، در سپاس از ملت شریف ایران
میزان: مهندس محمد توسلی، اولین شهردار تهران پس از انقلاب و دبیر کل نهضت آزادی...
IMAGE
سلامت رجایی و سرطان استبداد
عبدالکریم سروش: تولد علیرضا خجسته، کسالتش اندوهبار ولی شجاعتش دلیری‌زاست و فقط...
IMAGE
همچو ایوب در بلا خوش باش!
محسن کدیور:  سالروز تولد علیرضا رجایی است. این یادداشت کوتاه* که با چشم تر نوشته...
IMAGE
علیرضا رجایی؛ نماد «متانت، نجابت و شرافت»
حسن یوسفی اشکوری: اگر کسی از من بپرسد با شناختی که شما از دکتر علیرضا رجایی دارید،...

مصاحبه ها

IMAGE
بیانیه های الجزایر در گفتگو با بهزاد نبوی
گفتگوی سایت جماران با مهندس بهزاد نبوی: بهزاد نبوی در این گفت و گو، به بازخوانی،...
IMAGE
بازخوانی مصاحبه مهندس توسلی با صدا پیرامون پیامد های اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری
گفت وگوی هفته نامه صدا با مهندس محمد توسلی: زمانی که دانشجویان انجمن‌های اسلامی...
IMAGE
درس ها و عبرت هایی از اشغال سفارت آمریکا
گفت و گوی نشریه دانشجویی مدار با مهندس محمد توسلی:   دانشجویان همواره  قلب تپنده...
IMAGE
تولد کوروش را به‌نام روز همبستگی اقوام ایرانی نامگذاری کنید
 گفت و گوی مهندس امیر خرم با روزنامه آسمان آبی: از زمانی که از تعامل سه‌حوزه تمدنی...
IMAGE
از جریان نفوذی شکست خوردیم. گفتگو با ابراهیم یزدی
سید مهدی دزفولی - تاریخ ایرانی: دکتر ابراهیم یزدی از چهره‌های شناخته‌شده و...
IMAGE
ضرورت گسترش دموکراسی مشارکتی برای پر کردن شکاف‌های قومی در خاورمیانه
گفتگوی روزنامه همدلی با دکتر حبیب الله پیمان: وضعیت آشفته منطقه خاورمیانه،...
IMAGE
«خوانشي از آغاز و انجام جريان موسوم به ملي - مذهبي» در گفت‌وشنود منتشرنشده با دكتر ابراهيم يزدي
محمدرضا كائيني: سياستمداران معمولاً شخصيتي چندلايه دارند و پس از رسيدن آنان به...
IMAGE
سلبریتیزه شدن روشنفکران و مابقی قضایا
گفتگوی صدا با مقصود فراستخواه:   با توجه به نوع کنشگری روشنفکران، آیا می‌توانیم...
IMAGE
یزدی در مسیر دموکراسی دچار چپ روی و راست روی نشد
گفتگوی روزنامه ابتکار با مهندس محمد توسلی: علیرضا صادقی: دفتر تاریخ معاصر ایران...
IMAGE
طالقانی؛ اسلام رحمانی و گفتمان آزادی
گفتگوی روزنامه همدلی با محمد توسلی : انقلاب به بلوغ رسیده و در آستانه چهل...