asnad

sadr yadname

yazdi

جلد اول

(نسخه کامل / 11 مگابایت)

 

جلد دوم: دفتر نخست

(نسخه بدون تصاویر / 5 مگابایت)

 

جلد دوم: دفتر نخست

(نسخه با تصاویر / 68 مگابایت)

 

جلد سوم: 118 روز در نوفل لوشاتو

(6 مگابایت)

 

شرح بازگشت به ایران

در فروردین 1381 و احضار به دادگاه

(3 مگابایت)

 

کتاب ها PDF و به شکل زیپ شده اند.
پس از دانلود، فایل ها را آنزیپ نمایید.

facebook

azadi

bazargan

 sahabi

ezat-sahabi

ebrahim yazdi

seyed-javadi

taleghani

mizankhabar 

IMAGE
مراسم بیست و سومین سالگرد درگذشت مهندس بازرگان در قم برگزار شد (گزارش تصویری بهمراه متن سخنرانی)
شنبه, 30 دی 1396
  میزان: بیست و سومین سالگرد درگذشت مهندس مهدی بازرگان در قم و در آرامگاه بیات در تاریخ جمعه 29 دیماه96 با حضور بستگان و علاقمندان ایشان و اعضای نهضت آزادی و سایر آزاد اندیشان برگزار شد. در این مراسم که صبح جمعه برپا شد آقایان حجت الاسلام دکتر سلیمانی، دکتر غروی، احد کاظمی و عماد بهاور برای حضار به سخنرانی پرداختند. حضار همچنین پس از این مراسم به اتفاق حجت الاسلام حاج احمد منتظری بنا به رسم همیشگی در بیت مرحوم آیت الله العظمی منتظری حضور...
IMAGE
مشي سياسي نخست‌وزير دولت موقت در گفتگوی روزنامه شرق با مهندس محمد توسلي
پنج شنبه, 28 دی 1396
گفتگوی روزنامه شرق با مهندس محمد توسلی، دبیرکل نهضت آزادی ایران بمناسبت درگذشت مرحوم مهندس مهدی بازرگان (متن کامل): (محمد توسلي از  مشي سياسي نخست‌وزير دولت موقت مي‌گويد) حسين جلالي: ٢٩دي سال ۱۳۷۳ مهندس مهدي بازرگان، نخست‌وزير دولت موقت و دبيركل نهضت آزادي درگذشت. بازرگان در اعمال و کنش خود هميشه به آينده توجه داشت. اين توجه دو آبشخور داشت؛ اول اینکه او دنيا ديده‌تر و واقع‌بين‌تر از آني بود که پيامد بسياري از اعمال لحظه‌اي را درنظر...
IMAGE
ايستاده در تندباد، نگاهي به روزگار مهندس بازرگان در قامت نماينده مجلس
پنج شنبه, 28 دی 1396
نگاهي به روزگار مهندس بازرگان در قامت نماينده مجلس در پرونده ویژه سالگرد درگذشت ایشان در روزنامه شرق  به بازرگان و يارانش در قامت نماينده مجلس كمتر پرداخته شده است. به گفته‌ها و ديدگاه‌هاي بازرگان در اين دوره كمتر توجه شده، به‌ويژه روند انتقاد به جريان ملي- ‌مذهبي، در آن دوران شدت گرفته ‌بود، حتي بيش از زماني كه در دولت موقت بودند. خوشبختانه مشروح گزارشات مجلس ملي و شوراي اسلامي از ابتدا، به‌طورکامل در سايت کتابخانه مجلس وجود دارد و...
IMAGE
خدمات بازرگان را نادیده نگیریم، خیابانی به نام «مهندس بازرگان» نامگذاری شود
در جلسه شورای شهر در بیست و سومین سالگرد درگذشت مهندس بازرگان روز شنبه 30 دیماه 1396 مطرح شد: محسن هاشمی: خدمات بازرگان را نادیده نگیریماحمد مسجد جامعی: خیابانی به نام «مهندس بازرگان» نامگذاری شود حسن هاشمی، رئیس شورای شهر تهران دیروز در صحن شورای شهر گفت: «مهندس بازرگان اولین...
IMAGE
بیانیه جمعی از نمایندگان ادوار مجلس در مورد رخدادهای اعتراضی اخیر
جمعی از نمایندگان ادوار مجلس با صدور بیانیه‌ای تحلیلی نسبت به رخدادهای اعتراضی اخیر در بیش از۶٠ شهر کشور واکنش نشان داده و با ارائه راهکارهائی خواستار اجرای اصلاحات لازم برای پاسخگویی به مطالبات مطرح در درون جامعه شدند. در بخشی  از این بیانیه آمده است: “یادآور می‌شویم که...
IMAGE
مراسم بزرگداشت مرحومین حسین شاه‌حسینی و علی اکبر معین‌فر در پاریس برگزار می شود
اطلاعیه مراسم بزرگداشت شادروانان شاه حسینی و معین فر در پاریس در روزهای اخیر، دو پیشکسوت آزاده‌ از قبیله‌ی کنشگران وطن دوستِ راه آزادی و استقلال ایران چشم بر جهان فروبستند. شادروان حسین شاه حسینی، پیر مبارز خستگی‌ناپذیر راه آزادی و دموکراسی و استقلال ایران، از یاران...
IMAGE
پیام تسلیت جمعی از فعالین سیاسی و اجتماعی خارج از کشور برای درگذشت علی‌اکبر معین‌فر
میزان: جمعی از فعالین سیاسی و اجتماعی در بیانیه‌ای درگذشت علی‌اکبر معین‌فر را تسلیت گفتند. به گزارش زیتون متن کامل این بیانیه به شرح زیر است: بنام خدامِّنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ ۖ فَمِنْهُم مَّن قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن...
IMAGE
به‌جای محافظه‌کاری و توجیه‌گری، به اصلاح مستمر گفتمان اصلاحات بیندیشیم
میزان: حزب اتحاد ملت ایران اسلامی در بیانیه‌ای تحلیلی به تبیین اعتراضات مردمی در چند هفته گذشته پرداخت. به گزارش امتداد حزب اتحاد ملت در این بیانیه تلاش کرده تا با توصیف دقیق آنچه که در هفته گذشته در کشور رخ داد، تبیین شرایط موجود، شرح وضعیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کشور به...
IMAGE
نکوداشت مرحوم مهندس علی اکبر معین‌فر در دانشگاه تهران
میزان: نکوداشت مرحوم مهندس علی اکبر معین‌فر روز چهارشنبه، ۲۰ دی‌ماه ۱۳۹۶، ساعت ۱۶ در سالن شهید چمران دانشکده فنی دانشگاه تهران برگزار می شود.  خاطر نشان می شود که مراسم ختم آن مرحوم روز دوشنبه 18 دیماه 1396 از ساعت 18 تا 19:30 دقیقه در مسجد جامع شهرک غرب برگزار می شود.
IMAGE
وزیر نفت، درگذشت علی اکبر معین‌فر را تسلیت گفت
میزان: وزیر نفت با صدور پیامی درگذشت علی اکبر معین‌فر، نخستین وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران را تسلیت گفت.   به گزارش شانا، متن پیام تسلیت بیژن زنگنه برای درگذشت مهندس علی اکبر معین‌فر به شرح زیر است: انّا لله و انّا الیه راجعون درگذشت شادروان مهندس علی اکبر معین‌فر نخستین...
IMAGE
اطلاعیه جمعی از فعالان سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در دعوت از مردم برای شرکت در مراسم تشییع و ترحیم مهندس علی اکبر معین‌فر
مِّنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ ۖ فَمِنْهُم مَّن قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن یَنتَظِرُ ۖ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِیلًا   درگذشت مهندس علی‌اکبر معین‌فر، از یاران همدل مهندس بازرگان، از پایه گزاران انجمن اسلامی مهندسین، از مفاخر...
IMAGE
بیانیهء تحلیلی نهضت آزادی ایران در خارج از کشور از وقایع اخیر
میزان خبر: در پی ناآرامی های اخیر در بسیاری از شهرهای ایران، نهضت آزادی ایران – خارج از کشور با انتشار بیانیه ای، به تحلیل این ناآرامی ها پرداخت. اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران در خارج از کشور با صدور این بیانیه ضمن احترام و تاکید بر حقوق حقه مردم در اعتراض و راهپیمایی،...
IMAGE
نظام سیاسی ایران نیازمند پالایش و درمان است
حزب اعتماد ملی بیانیه ای در مورد اعتراض های اخیر منتشر کرد. متن این بیانیه به شرح زیر است: مردم شریف ایران در این ایام شاهد حرکت اعتراضی بخشی از شهروندان و هموطنان خود نسبت به شرایط اقتصادی و سیاسی کشورند و برخی شخصیت ها و نهادهای حاکمیتی و حکومتی را مسئول این شرایط می دانند ....
IMAGE
پیکر مرحوم مهندس علی اکبر معین فر صبح جمعه از محل حسینیه ارشاد تشییع شد
میزان: پیکر مرحوم علی اکبر معین فر صبح جمعه از محل حسینیه ارشاد تشییع شد. پیکر مرحوم علی اکبر معین فر، اولین وزیر نفت ایران در دولت مهندس بازرگان، صبح امروز توسط خانواده و دوستاران ایشان تشییع شد. در این مراسم که در محل حسینیه ارشاد برگزار شد، حجت الاسلام محمود دعایی بر پیکر...
IMAGE
مهندس علی اکبر معین فر دار فانی را وداع گفت (اطلاعیه مراسم تشییع و تدفین)
مهندس علی اکبر معین فر اولین وزیر نفت ایران که پس از شادروان حسن نزیه، و در پی تشکیل این وزارتخانه، سکان آنرا در دولت مرحوم مهندس بازرگان بر عهده گرفت و موسس شبکه زلزله و شتاب نگاری در ایران، نماینده دور اول مجلس و عضو انجمن اسلامی مهندسین و از یاران و همراهان مهندس مهدی...
IMAGE
آشوب های کور در سراسر کشور. 21 تن کشته شدند
تعداد کشته‌شدگان تجمع‌های اعتراضی روزهای اخیر به ۲۱ تن رسید صدا و سیما از کشته شدن دست کم ۹ نفر در اعتراض‌های دوشنبه شب در استان اصفهان در مرکز ایران خبر داده است. به گفته شبکه خبر، ۶ نفر در درگیری‌های قهدریجان، یک نفر در خمینی‌شهر، یک عضو بسیج در کهریزسنگ نجف‌آباد و یک...
IMAGE
تنش در بازار ارز و طلا پس از اعتراضات سراسری در ایران
اعتراضات سراسری در کشور طی روزهای گذشته بر روی اقتصاد بازار نیز تاثیر گذاشته است. در این میان طلا یکی از بخش‌هایی است که در این روزها از نوسان قیمت بیشتری برخوردار بوده است.در ادامه روند افزایش نرخ ارز در روزهای گذشته، روز چهارشنبه هر دلار آمریکا در تهران بیش از ۴۴۲۰ تومان...
IMAGE
گرامیداشت طاهرآقا احمدزاده در پاریس برگزار شد
عصر یک‌شنبه ۲۶ آذرماه سال‌جاری، و با حضور ده‌ها تن از فعالان سیاسی تبعیدی و کنشگران مدنی مهاجر و ایرانیان ساکن اروپا، مراسم بزرگ‌داشت زنده‌یاد طاهر احمدزاده در پاریس برگزار شد. به گزارش زیتون در ابتدای جلسه، علی کشتگر، فعال سیاسی پرسابقه که مدیریت جلسه را برعهده داشت، به...
IMAGE
جمعی از فعالان ملی مذهبی خارج از کشور ​ درگذشت حسین شاه‌حسینی​ را تسلیت گفتند
جمعی از فعالان ملی مذهبی ملی‌ـمذهبی خارج از کشور درگذشت حسین شاه‌حسینی٬ از اعضای جبهه ملی را تسلیت گفتند. مرحوم شاه حسینی عضو شورای مرکزی جبهه ملی ایران روز گذشته در سن ۹۰ سالگی درگذشت. حسین شاه‌حسینی متولد اسفند ۱۳۰۶ و عضو شورای مرکزی جبهه ملی ایران از اعضای هیئت رهبری...
IMAGE
پیام تسلیت دکتر هرمیداس باوند سخنگوی جبهه ملی ایران به مناسبت درگذشت حسین شاه حسینی
دکتر داود باوند سخنگوی جبهه ملی ایران به مناسبت درگذشت حسین شاه حسینی فعال با سابقه ملی پیام تسلیتی صادر کرد. به گزارش ملی مذهبی متن پیام دکتر باوند به شرح زیر است:به نام خداوند جان و خرددریغا که حسین شاه حسینی عضو هیات رهبری جبهه ی ملی ایران و راد مرد تاریخ معاصر ایران که...
IMAGE
مراسم تشییع زنده یاد حسین شاه حسینی برگزار شد
گزارش مکتوب روزنامه قانون و گزارش تصویری ایلنا و ایران فردا از مراسم وداع با زنده یاد پهلوان حسین شاه حسینی که روز سه شنبه ساعت 9 صبح از مقابل منزل ایشان آغاز شد و سپس با انتقال به بهشت زهرا، حجت الاسلام دعایی بر پیکر آن مرحوم نماز گزارد: ترکیب عشق به امام حسین(ع)، مصدق ، تختی و...
IMAGE
استاد حسین شاه حسینی درگذشت
  انا لله و انا الیه راجعون  میزان: استاد حسین شاه‌حسینی از یاران صدیق دکتر محمد مصدق و مهندس مهدی بازرگان، معاون نخست وزیر و رئیس سازمان تربیت بدنی و رئیس کمیته ملی المپیک در دولت مهندس بازرگان و عضو شورای مرکزی و از اعضای هیئت رهبری جبهه ملی ایران و از اعضای شورای فعالان...
IMAGE
جایزه حقوق بشر کانون مدافعان حقوق بشر به علی‌رضا رجایی اهدا شد
علی‌رضا رجایی از سوی کانون مدافعان حقوق بشر به عنوان برنده جایزه «تلاشگر حقوق بشر» سال ۱۳۹۶ هجری شمسی معرفی شد. به گزارش سایت کانون مدافعان حقوق بشر، محمد سیف‌زاده، عضو شورای عالی نظارت کانون مدافعان حقوق بشر، تندیس منشور کوروش را به نشان جایزه تلاشگر حقوق بشر به علی‌رضا...
IMAGE
بیانیه نهضت آزادی ایران در محکومیت انتقال پایتخت اسرائیل به بیت المقدس
فلسطین، وجدان پایمال شده انسانیت  میزان: نهضت آزادی ایران با صدور بیانیه ای با امضای مهندس محمد توسلی دبیرکل این حزب دیرپای ملی و اسلامی و اولین شهردار تهران پس از انقلاب، انتقال پایتخت اسرائیل از تل آویو به بیت المقدس را محکوم نمود و بر احقاق حقوق حقه ی مردم فلسطین تاکید...
IMAGE
پیام تسلیت جمعی از اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران به مهندس هاشم صباغیان در پی درگذشت برادر ایشان
میزان خبر: اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران در پی درگذشت برادر بزرگتر جناب آقای مهندس هاشم صباغیان از اعضای عالیرتبه این حزب و معاون نخست وزیر دولت موقت، جناب آقای حاج امیر هوشنگ صباغیان، پیام تسلیتی را صادر کردند. متن این پیام بدین شرح است:   بازگشت همه بسوی خداست   جناب...
IMAGE
پیام تسلیت جمعی از نیروهای ملی مذهبی و نهضت آزادی در پی درگذشت استاد طاهر احمدزاده
به یاد و نام خدا انسانی از تبار پاک نهادان این مرز و بوم چشم از جهان فرو بست. خستگی ناپذیر در بیان حق و پیامِ عدالت و آزادی بود. زیرکی، صداقت ، و اخلاص را با هم داشت. جانش با حوادث تلخ و شیرین یگانه بود و راوی امین و منصف در بیان وقایع هشتاد ساله‌ی اخیرِ ایران. طاهر احمد زاده هروی...
IMAGE
بزرگداشت ولادت پیامبر گرامی اسلام در کلن آلمان با سخنرانی دکتر سروش
میزان: بمناسبت فرا رسیدن ولادت با سعادت پیامبر عظیم الشان اسلام و هفته ی وحدت مراسم بزرگداشتی با سخنرانی دکتر عبدالکریم سروش روز شنبه نهم دسامبر 2017 در شهر کلن آلمان برگزار می شود. به گزارش میزان اطلاعیه این مراسم بدین شرح است:   شبی مرموز و رویائی کجائی ای عرب ای ساربان پیر...
IMAGE
طاهر احمدزاده فعال پرسابقه ملی مذهبی و استاندار خراسان در دولت مهندس بازرگان درگذشت
میزان: طاهر احمدزاده فعال پرسابقه ملی مذهب، و پدر شهیدان احمدزاده در سن ۹۶ سالگی درگذشت احمدزاده اولین استاندار خراسان پس از انقلاب ۱۳۵۷ است که نه تنها در دوران حکومت پهلوی بلکه بعد از انقلاب در دفعات مختلف بازداشت شد. طاهر احمدزاده از دهه ۱۳۲۰ در «کانون نشر حقایق اسلامی»...
IMAGE
پیام تسلیت جمعی از اعضا و هواداران نهضت آزادی ایران به مهندس هاشم صباغیان در پی درگذشت خواهر ایشان
میزان: اعضا و علاقمندان نهضت آـزادی ایران با صدور پیام تسلیتی به عضو ارشد این حزب دیرپای ملی اسلامی، جناب آقای مهندس هاشم صباغیان، درگذشت خواهر بزرگوارشان را تسلیت گفتند: متن این پیام بدین شرح است:   بازگشت همه بسوی خداست جناب آقای مهندس هاشم صباغیان در گذشت خواهر گرامیتان را...
IMAGE
متن لوح اهدایی نهضت آزادی ایران به جناب محمد بسته‌نگار در مراسم بزرگداشت ایشان
میزان: مراسم بزرگداشت جناب آقای محمد بسته نگار روز جمعه با حضور شخصیت های سیاسی و همفکران ایشان در دایره المعارف بزرگ اسلامی برگزار شد. در این مراسم مهندس محمد توسلی با سخنرانی و اهدای لوح تقدیر به پاس سال ها مجاهدت مخلصانه و مبارزه علیه استبداد در کنار نهضت آزادی ایران و...
IMAGE
گزارش سمپوزیوم اکنون ما و شریعتی
سمپوزیوم علمی «اکنون، ما و شریعتی» با حضور ۲۷ سخنران در روزهای پایانی هفته گذشته (اول و دوم آذر ماه) در تالار مطهری دانشگاه تربیت مدرس با حضور انبوه دانشجویان برگزار شد تا این مسئله از زوایای گوناگون واکاوی شود که دکتر علی شریعتی چه نسبتی با «ما ایرانیان کنونی» دارد....
IMAGE
دلنوشته نرگس محمد پس از سه سال ندیدن فرزندانش
نرگس محمدی، نایب رییس کانون مدافعان حقوق بشر٬ در سالروز تولد فرزندانش نوشته است که دیگر تصویری روشن و واقعی از چهره‌‌های کودکانش ندارد. نرگس محمدی به اتهام اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی و تبلیغ علیه نظام به ۶ سال و تشکیل کمپین لغو گام به گام اعدام (لگام) به ۱۰ سال، در...
IMAGE
آیین بزرگداشت محمد بسته نگار، مبارز آزادیخواه برگزار میشود
میزان: آیین بزرگداشت محمد بسته نگار، این مبارز آزادیخواه و از شاگردان و یاران صادق آیت الله طالقانی و مهندس بازرگان و دکتر یدالله سحابی و از دوستان و یاوران مرحوم مهندس سحابی به همت دوستان و همفکران ایشان برگزار میشود. این مراسم در روز جمعه 10 آذرماه 1396 ساعت 14:30 تا 17 در مکان...

یزدی و سحابی؛ پس از انقلاب، نماد دو جناح در نهضت بودند

گفت‌وگوی هفته نامه سازندگی با محمد توسلی پیرامون تحلیل فعالیت حزبی و تشکیلاتی دکتر ابراهیم یزدی
دکتر ابراهیم یزدی در سالیان متمادی فعالیت سیاسی و اجتماعی خود کارهای بسیاری انجام داده و سمت‌های مختلفی داشت، اما فعالیت حزبی و تشکیلاتی در نهضت آزادی ایران مهم‌ترین و طولانی‌ترین آن‌ها بوده است. در گفت‌وگو با منهدس محمد توسلی، رئیس دفتر سیاسی نهضت آزادی به بررسی و تحلیل فعالیت‌های حزبی و تشکیلاتی دکتر یزدی پرداخته‌ایم. آقای توسلی در این بازخوانی تاریخی به‌صراحت از تفاوت دو نوع دیدگاه و رویکرد در نهضت آزادی در ابتدای پیروزی انقلاب سخن گفت و ضمن حفظ ارادت و احترام به مهندس سحابی برخلاف تعارفات رایج و معمول ریشه‌های اختلاف و تفاوت نگاه تحلیل ایشان با دکتر یزدی را بیان کردند و به شاخصه‌های رویکرد و استراتژی سیاسی دکتر پرداختند.
* از تأسیس شاخه نهضت آزادی خارج از کشور شروع کنیم که دکتر یزدی و دکتر چمران آن را پایه‌گذاری کردند. اصلاً چه شد که شاخة خارج از کشور نهضت آزادی تأسیس شد و چه اهدافی داشتند؟
 آقای دکتر یزدی سال ۱۳۳۹ برای ادامة تحصیل در رشتة تخصصی‌شان به آمریکا رفتند؛ بنابراین در اردیبهشت ۱۳۴۰ که نهضت آزادی ایران تأسیس شد، ایشان در ایران نبودند ولی مسأئل داخل را رصد می‌کردند. بعد از رخدادهای سال ۴۰ و ۴۱ و با توجه به فضای فرهنگی و اجتماعی که در خارج از کشور حاکم بود، دکتر یزدی و  دوستانش در آمریکا احساس ‌کردند هویت و گفتمان نهضت آزادی باید در خارج از کشور هویتی تشکیلاتی داشته باشد و در همین راستا رایزنی‌هایی با هم‌فکران خودشان انجام دادند. دکتر یزدی و دکتر چمران با دکتر شریعتی که در فرانسه بود و صادق قطب‌زاده رایزنی کردند و در سال ۱۳۴۱ نهضت آزادی ایران خارج از کشور را پایه‌گذاری کردند. کسانی که امضای‌شان پای بیانیة تأسیس شاخة خارج نهضت هست علاوه بر آقای دکتر یزدی، آقای دکتر علی شریعتی، دکتر مصطفی چمران، صادق قطب‌زاده و پرویز امین بودند. از این پایه‌گذاران آقای دکتر یزدی آخرین نفری بودند که در روزهای اخیر دار فانی را وداع گفتند. وقتی سال ۴۱ نهضت آزادی ایران خارج از کشور تأسیس شد با توجه به فضای فرهنگی و اجتماعی آمریکا و اروپا که مارکسیست‌ها در آن حضور فرهنگی گسترده‌ای داشتند، امکان فعالیت سیاسی مستقیم برای نهضت آزادی ایران وجود نداشت؛ بنابراین این دوستان هم در عرصة جبهة ملی خارج از کشور که تشکیل شده بود فعالیت سیاسی انجام می‌دادند و هم کوشش کردند با همان رویه‌ای که در دهة ۲۰ و ۳۰ فراگرفته بودند زیرساخت‌های فرهنگی و اجتماعی را در چارچوب انجمن‌های اسلامی دانشجویان فراهم کنند و نیروی اصلی‌شان را در آن بخش متمرکز کرده بودند.
* برای تأسیس شاخة خارج چه هماهنگی‌هایی با نهضت آزادی داخل انجام دادند؟
کسانی که در این گفتمان تربیت می‌شدند وقتی مبانی و شاکلة اصلی شخصیت‌شان شکل می‌گرفت خودجوش بودند و من یادم نمی‌آید که برای تشکیل نهضت آزادی خارج از کشور از مهندس بازرگان یا دیگر دوستانی که داخل بودند مجوزی گرفته باشند، اما وقتی شاخة خارج را تأسیس کردند ارتباط داشتند و مکاتبه می‌کردند. در نامه‌هایی هم که آقای دکتر یزدی در پیوست جلد دوم خاطرات‌شان آورده‌اند این مکاتبات وجود دارد.
 سال ۴۱ که من به خارج از کشور رفتم هنوز یکی دو هفته نگذشته بود که در خوابگاهی که به‌طور موقت ساکن بودم نشریات حزب توده برایم می‌رسید و نشان می‌داد سازمان گسترده‌ای دارند و دانشجویان جدیدی که آنجا می‌آمدند را رصد می‌کنند و برای جذب‌شان نشریات‌شان را می‌فرستند. بنابراین به‌طور خودجوش احساس مسولیت کردم که باید نهاد انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا پایه‌گذاری بشود و کلیدش در همان سال ۱۳۴۱ زده شد؛ به شهر گیسن رفتم و در کلاس قرآن جمعی از دانشجویان آنجا شرکت کردم و از همان جا کار کلید خورد و تا سال ۴۴ گروه فارسی زبان انجمن‌های اسلامی دانشجویان تشکیل شد. در آمریکا هم افرادی مثل آقای دکتر یزدی، دکتر چمران و به‌خصوص دکتر مهدی بهادری‌نژاد بدون این‌که از داخل اجازه گرفته باشند خودشان احساس تکلیف می‌کردند که این نهادها را پایه‌گذاری کنند. بعد از ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ که فضای سیاسی ایران بسته شد و مهندس بازرگان هم در دادگاه نظامی گفتند ما آخرین گروهی هستیم که با زبان قانون با شما سخن می‌گوییم، دوستان ما در خارج از کشور بدون این‌که دستوری به آن‌ها داده شود احساس تکلیف کردند که نهادهایی را شکل بدهند که آموزش‌هایی را برای ترتبیت کادرهای لازم ارائه کنند تا بتوانند در آن شرایط و در آن گفتمان انقلابی به وظایف‌شان عمل کنند. کسی به آن‌ها دستور نداده بود و خودشان این کار را دنبال کردند. دکتر یزدی و دکتر شریعتی به‌عنوان نهضت آزادی خارج از کشور برای فراگیری آموزش‌های نظامی و چریکی می‌خواستند به الجزایر بروند که نشد و بعد به مصر رفتند و آموزش دیدند ولی بعد به این جمع‌بندی رسیدند این فکر فکر درستی نیست که از خارج کشور بخواهند برای داخل چنین اقدامی انجام بدهند.
* با توجه به آن‌چه شما گفتید و به خاطر این‌که بعد از آن هم راه‌های ارتباطی گسترده نبود و مشکلاتی که برای نهضت آزادی به‌وجود آمد و بازداشت سران نهضت قاعدتاً هماهنگی چندانی بین شاخه خارج و داخل وجود نداشته؟
 همین‌طور است. بر اساس مبانی که افرادی مثل دکتر یزدی در دهة ۲۰ و ۳۰ فراگرفته بودند در جایگاهی قرار داشتند که بتوانند به‌صورت راهبردی سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی کنند و برنامه‌ها را به اجرا درآورند، اما با این حال ارتباط هم داشتند و مکاتبات نشان می‌دهد که به داخل گزارش می‌دادند. سال ۴۱ که به خارج کشور رفتم حامل نامه‌ای از مهندس بازرگان برای دکتر یزدی بودم که این در خاطرات دکتر یزدی هم آمده؛ بنابراین چنین ارتباطاتی بود و آقای مهندس بازرگان هم فعالیت‌های دوستان خارج را تأیید می‌کردند و هم توصیه‌هایی داشتند. در آن سال‌ها  مرحوم رحیم عطایی که رئیس دفتر سیاسی نهضت آزادی بودند، به‌رغم محدودیت‌های ارتباطی در جریان امور قرار داشت و حتی‌المقدور دوستان خارج با ایشان رایزنی می‌کردند.
* پس از پیروزی انقلاب که دکتر یزدی و دیگر اعضای شاخه خارج نهضت به ایران آمدند. در درون نهضت آزادی رابطة داخلی‌های با اعضای شاخه خارج نهضت از جمله دکتر یزدی چگونه بود؟ آیا راحت می‌توانستند با هم کار کنند؟
  وقتی انقلاب پیروز شد همة نیروهای فعال نهضت و نهادهای مدنی مثل انجمن‌های اسلامی که در اروپا و آمریکا شکل گرفته بود عموماً به داخل کشور آمدند تا بتوانند در انقلاب به وظیفه‌شان عمل کنند. خیلی از دانشجویان دورة دکتری حتی تحصیل‌شان را رها کردند و به نوفل‌لوشاتو رفتند و از آن‌جا هم به ایران آمدند و بسیاری از مدیران بعد از انقلاب همین افراد هستند که با نگاه راهبردی که داشتند و عشقی که برای انقلاب اسلامی می‌ورزیدند، زندگی‌شان راها کردند و به ایران آمدند. اعضای نهضت آزادی در اروپا و آمریکا که به ایران آمدند طبیعتاً باید با دوستان ما در داخل همکاری می‌کردند، اما آن موقع مسائلی پیش آمد. اغلب دوستانی که در داخل بودند و همچنین کسانی که از خارج آمده بودند در مدیریت دولت موقت قرار گرفتند ـ چه در دولت موقت به‌عنوان وزیر یا مدیر بخش‌های مختلف مثل بنده که به‌عنوان شهردار تهران منصوب شدم ـ چون متعهد شده بودند که در دولت فعالیت سیاسی نکنند و اصلاً فرصت هم نداشتند بنابراین  برای فعالیت در نهضت کسانی مثل مهندس سحابی باقی ماندند که ۷ سال در زندان و از مسائل دور بود. در زندان هم‌بند مجاهدین خلق و چریک‌های فدایی بود و طبیعتاً گفتمان غالب در زندان عادل آباد شیراز بر ذهنیت ایشان هم تأثیر گذاشته بود. دوستانی که از آمریکا آمده بودند شخصیت سیاسی و فرهنگی‌شان در فضای بازی شکل گرفته بود و با همدیگر انسجام داخلی داشتند، دوستانی هم که از اروپا آمده بودند یک انسجام داخلی داشتند؛ بنابراین طبیعی بود که ایجاد انسجام بین نیروهایی که در ایران بودند با نیروهای از خارج آمده با چالش‌هایی روبه‌رو شده بود و در اسناد نهضت هم این سوابق کاملاً مشخص است. نماد این دو تفاوت شخص مهندس عزت‌الله سحابی و شخص دکتر ابراهیم یزدی بودند که سابقة دوستی عمیق و سابقة همکاری در دهة های۲۰ و 30 در نهضت مقاومت ملی داشتند و به لحاظ ارتباط با مهندس بازرگان و دکتر سحابی پیوندهای عاطفی محکمی داشتند، اما طبیعی است که به لحاظ نقطه‌نظرهای اجتماعی تفاوت‌هایی داشته باشند. دکتر یزدی در یک فضای آزاد رشد کرده بود و مهندس سحابی ذهنش در فضای بستة زندان شکل گرفته بود و طبیعی بود نتوانند در برخی از مسائل کنار همدیگر قرار بگیرند و گاهی از این تفاوت دیدگاه‌ها این‌گونه برداشت بشود که با همدیگر اختلاف داشتند.
* پس اعضای شاخه خارج نهضت در دولت بودند و تشکیلات نهضت را افراد داخل مثل مهندس سحابی اداره می‌کردند؟
بله، همین‌طور است. تا اواخر سال ۵۸ مهندس سحابی و افرادی مثل دکتر محمدمهدی جعفری، محمد بسته‌نگار و علی اسپهبدی تشکیلات نهضت را اداره می‌کردند و نهضت آزادی هم برای حفظ امانت تاریخی تمام بیانیه‌ها و اسناد نهضت در آن دوره را در مجموعة اسناد خودش حفظ کرده است. وقتی به آن اسناد مراجعه می‌کنید می‌بینید این اسناد و بیانیه‌ها به لحاظ گفتمانی با گفتمان مهندس بازرگان و دکتر یزدی تفاوت‌هایی دارند.
* در بعضی موارد عملاً منتقد دولت موقت بودند؟
بله و حتی در کنار سایر جریانات که دنبال قدرت بودند و دولت موقت را نقد می‌کردند، قرار می‌گرفتند. به‌خصوص یک تحلیل ۴۵ ـ۴۶ صفحه‌ای به قلم مهندس سحابی در اسناد نهضت است که این نگاه، خیلی خوب در آن دیده می‌شود. استعفایی که با امضای ۱۴ نفر از دوستان مهندس سحابی صادر شد و در خاطرات آقای جعفری به‌عنوان سند تاریخی آمده، به خوبی تفاوت دیدگاه دوستان را از نظر تاریخی با دکتر یزدی و کسانی که در نهضت به فعالیت ادامه دادند، نشان می‌دهد و این درس عبرتی است برای امروز و کسانی که بخواهند گذشته را نقد کنند تا ببینند ریشه بعضی از تفاوت تحلیل‌ها و نگاه‌ها چه عواملی بوده است.
* طیف چپ نهضت در چه فرایندی استعفا دادند؟ آیا بعد از دولت موقت که مهندس بازرگان و دیگر اعضا در نهضت فعال شدند اختلافات بیشتر و تداوم همکاری سخت‌تر شد؟
 همین‌طور است. وقتی افرادی مثل دکتر یزدی و بقیة دوستان وقت آزاد پیدا کردند و در فعالیت‌های نهضت مشارکت کردند طبیعتاً وقتی کنگره‌ها تشکیل می‌شد به لحاظ کمی هم اکثریت داشتند و به نظر می‌رسد آقای مهندس سحابی در آن شرایط فکر کردند که به‌ مصلحت است از نهضت جدا بشوند. مهندس بازرگان به شدت مخالف جدا شدن مهندس سحابی و دوستان ایشان بود و خیلی مدارا کردند. قبل از اشغال سفارت و استعفای دولت موقت، طیف مهندس سحابی تصمیم به استعفا گرفته بودند ولی وقتی آن حادثه پیش آمد به خاطر صداقت و صمیمیتی که داشتند ارائة استعفای‌شان را متوقف کردند و حتی بعد از افشاگری دانشجویان از مواضع مهندس بازرگان و دولت موقت دفاع هم کردند و در تهیه بیانیه‌هایی دفاعی همراهی کردند. این هماهنگی و موضع‌گیری مشترک خیلی مهم است و نشان می‌دهد این دوستان به لحاظ فرهنگی، عاطفی و صداقتی که داشتند وقتی یک مسألة بیرونی مطرح می‌شد در کنار همدیگر قرار می‌گرفتند، اما بعد از آن‌که آن موج مقداری فروکش کرد استعفا دادند ولی مهندس بازرگان تلاش می‌کرد مهندس سحابی و دوستانش استعفا ندهند. آن موقع بحث انتخابات اولین دورة ریاست‌جمهوری مطرح بود. طیف مهندس سحابی موافق نامزدی مهندس بازرگان برای انتخابات ریاست‌جمهوری نبودند. مهندس بازرگان به مهندس سحابی گفتند: خب خود شما نامزد بشوید ولی استعفا ندهید ولی مهندس سحابی ظاهرا با توجه به شرایط بعد از زندان و مسائل خانوادگی‌شان آمادگی نامزدی نداشتند و آقای دکتر حسن حبیبی را مطرح کردند که در یک شرایط خاصی در شورای نهضت هم با یک رأی بیشتر نامزدی ایشان تصویب شد. من در این خصوص قبلاً یادداشتی هم نوشته‌ام  که مهندس بازرگان پس از آن جلسه شورا ‌گفت: « این تلخ‌ترین شب زندگی‌ام»، بود. بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری آقای مهندس سحابی استعفای‌شان را عملی کردند و به لحاظ تشکیلاتی از نهضت جدا شدند، اما هرگز روابط دوستانه و برادرانه‌شان با مجموعة نهضت به‌هم نخورد و در فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی از جمله در  انجمن اسلامی مهندسین با مهندس بازرگان و دوستان نهضت همکاری می‌کردند. برخلاف بقیة احزاب که وقتی انشعاب می‌کنند پنجه بر روی همدیگر می‌کشند، طیف مهندس سحابی به دلیل اختلاف نظرها استعفا دادند ولی مناسبات انسانی و همکاری خودشان را حفظ کردند. مهندس سحابی سال‌ها بعد در گفت‌وگوهای مطبوعاتی به صراحت و صمیمیت گفته بود: در مواردی که من با مهندس بازرگان اختلاف داشتم حق به جانب ایشان بود. به نظر من افرادی مثل دکتر یزدی، مهندس سحابی و دکتر چمران اسوه‌هایی هستند که برای نسل امروز و فردای ما باید راز و زمز پایداری‌شان در طول ۶۰ سال و ۷۰ سال مورد توجه قرار بگیرد و ببینیم چه عواملی موجب شده که این‌ها بتوانند هم اخلاقی عمل کنند، هم صداقت داشته باشند و هم بتوانند در چارچوب گفتمان مورد قبول‌شان و براساس نظرات خودشان به وظایف دینی و ملی خودشان عمل کنند.
* بعد از دولت موقت و در فضایی که علیه نهضت آزادی و مهندس بازرگان شکل گرفت، پیامی به دکتر یزدی داده شد مبنی بر این‌که اگر از نهضت جدا شوید می‌توانید در حاکمیت بمانید و به فعالیت‌های‌تان ادامه بدهید ولی ایشان نپذیرفت. این پیام چه جریانی داشت؟
در اوایل دهة ۶۰ این پیامی بود که به ایشان داده بودند و گفته بودند شما در آن جایگاهی هستید که بتوانید در جایگاه ریاست‌جمهوری و مقامات بالای جمهوری اسلامی باشید ولی لازمه‌اش این است که از بازرگان فاصله بگیرید. دکتر یزدی خیلی شفاف گفته بود: من شخصیت و هویت خودم را از بازرگان دارم و او را تنها نخواهم گذاشت. این مسأله اصالت شخصیتی و صداقت آقای دکتر یزدی را کاملاً نشان می‌دهد.
* بعد از سال‌های سختی که در دهة ۶۰ بر نهضت گذشت. سال ۷۳ پس از درگذشت مهندس بازرگان چطور با وجود فردی چون دکتر یدالله سحابی، دکتر یزدی به‌عنوان دبیرکل انتخاب ‌شد؟
بلافاصله بعد از درگذشت زنده یاد مهندس بازگان، آقای دکتر سحابی که یار دیرین ایشان و بزرگ خانوادة نهضت بودند در مصاحبه‌ای گفتند ما به‌زودی دبیرکل نهضت آزادی را انتخاب می‌کنیم. در اولین جلسة شورای مرکزی انتخاب دبیرکل نهضت را در دستور قرار دادند و خودشان پیشنهاد کردند آقای دکتر یزدی به سمت دبیرکلی انتخاب بشوند؛ دلایل‌شان را هم گفتند و شورای مرکزی تقریباً به اتفاق آرا دکتر یزدی را به این سمت برگزیدند. این انتخاب نشان‌دهندة نگاه راهبردی خانوادة نهضت است که در واقع دنبال مقام نیستند. دکتر سحابی با آن تواضع و بزرگواریی که داشت می‌دید آقای دکتر یزدی به لحاظ تشکیلاتی و مدیریتی و سوابقی که با جوانان دارد بهتر می‌تواند مسئولیت دبیرکلی نهضت را برعهده بگیرد، اما تا سال ۸۱ که دکتر سحابی در قید حیات بودند همواره در کنار دکتر یزدی بودند و هماهنگ با تصمیمات دکتر یزدی، شورای مرکزی و دفتر سیاسی نهضت عمل می‌کردند.
* آقای دکتر یزدی در آن سال‌های سخت با چه رویکرد و استراتژی‌ای توانست تشکیلات نهضت را حفظ کند و به پیش بَرد به‌گونه‌ای که باجود همه محدودیت‌ها نهضت بتواند در فضای سیاسی منشاء اثر باشد؟
آقای دکتر یزدی عنوان خاطرات خودشان را «۶۰ سال صبوری و شکوری» گذاشته‌اند. این واژه را از قرآن گرفته‌اند؛ قرآن در چهار آیه به عبارت « صبار شکور» اشاره دارد. از منظر قرآن یکی از ویژگی‌های برجسته مومنین این است که صبار و شکور هستند یعنی از ذره ذرة نعمت‌ها و فرصت‌ها در راستای اهداف راهبردی خودش استفاده می‌کنند. آقای دکتر یزدی هم به نظر من در مدیریت خودشان ویژگی صبار بودن و شکور بودن را به کار گرفتند. طبیعی است در شرایط سخت بعد از دهة ۶۰ و سال‌های دهة ۷۰ و بعد از آن نهضت در شرایطی قرار داشت که همیشه با محدودیت و هزینه‌های سنگینی روبه‌رو بود. آقای دکتر یزدی و سایر دوستان چون به گفتمان و بینش اصلاح‌طلبی، فعالیت و نقد قانونی، علنی و مسالمت‌آمیز و تحولات و تغییرات تدریجی در جامعه باور داشتند قراری بر تقابل نداشتند و قرارشان این بود که مدارا کنند با کسانی که خلاف قانون و انصاف با آن‌ها رفتار می‌کردند. در همین شرایط سخت و دشوار کوشش می‌کردند از کوچک‌ترین فرصت‌هایی که وجود دارد هم برای حفظ و بقای خودشان و هم برای توسعة گفتمان‌شان ـ به‌خصوص در نسل جوان ـ استفاده کنند. به نظرم آقای دکتر یزدی در این دوران از هنر مدیریت خودش به‌خوبی استفاده کرد و توانست چراغ کم‌سویِ نهضت آزادی ایران را در طول این ایام روشن نگه دارد و توانست با نیروهایی که بعد از دوم خرداد همین گفتمان اصلاح‌طلبی را انتخاب کردند وارد تعامل شود. در همة مراحل آقای دکتر یزدی موید راهبردی اقداماتی بود که در جنبش اصلاحات انجام شده است؛ به‌ویژه در مقاطع انتخابات. همه یادمان هست که در سال ۹۲ چگونه عمل کردند و در سال ۹۴ چگونه عمل کردند. در شرایطی که نهضت در دوران آقای احمدی‌نژاد واقعاً زیر فشار بود و حتی امکان صدور بیانیه نداشتند که از مردم دعوت کنند در انتخابات شرکت کنند. در سال ۹۲ از اول صبح آمدند در حسینیة ارشاد و در صف طولانی ایستادند. خبرنگاران داخلی و خارجی از همان اول صبح آمدند و با ایشان مصاحبه و مخابره کردند و حتی صدا و سیما هم با ایشان مصاحبه کردند. ایشان در واقع این پیام را دادند که باوجود تمام محدودیت‌ها ما در انتخابات شرکت می‌کنیم و دیگران را هم به مشارکت دعوت می‌کنیم و این پیام ایشان مشوق بسیاری از افراد برای حضور در انتخابات شد. در سال ۹۴ و در انتخابات مجلس و خبرگان هم همین‌طور بود. در سال ۹۶ به‌رغم توسعة بیماری‌ و محدودیت جسمی‌شان باز هم به حوزة حسینیة ارشاد آمدند که به اتفاق وارد حسینیة ارشاد شدیم و در همان شرایط هم رأی دادند و هم با خبرنگاران صدا و سیما و خبرنگاران خارجی مصاحبه کردند. صحبت‌های ایشان در جهت تقویت گفتمان اصلاح‌طلبی در جامعه بسیار مفید و موثر بود و با این هدف بود که افکار عمومی بدانند اشخاص و شخصیت‌های انقلاب و افراد و گروه‌های سیاسی‌ای که با محدودیت روبه‌رو هستند تسلیم چپ‌روی و گفتمان دیگری نمی‌شوند و همواره از گفتمان اصلاح‌طلبی حمایت می‌کنند.
* یکی از ویژگی‌های مهم و برجسته مهندس بازرگان و دکتر یزدی که ضرورت دارد در شرایط حاضر مورد توجه ویژه قرار بگیرد این است که با وجود همة مشکلات و سختی‌ها در ایران ماندند و در داخل کشور و به‌عنوان اپوزیسیون قانون‌مدار  فعالیت کردند.
این نکتة بسیار مهمی است. در دهة ۶۰ و با بسته شدن فضای سیاسی بسیاری از گروه‌ها از ایران رفتند و گروه‌هایی هم که بودند فشار آن‌قدر زیاد بود که به اصطلاح کرکره‌های‌شان را پایین کشیدند و فعالیت‌شان متوقف شد. تنها گروهی که ایستاد و مقاومت کرد نهضت آزادی بود و این ایستادگی به اعتبار رهبران نهضت بود که سابقة طولانی‌ای در فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی داشتند، در دولت موقت، شورای انقلاب و مجلس اول بودند. اعضای نهضت به اعتبار این رهبران ایستادند، اما هزینه‌های بسیار سنگینی پرداخت کردند و با ایستادگی‌شان توانستند جنبش اجتماعی ایران را بارور بکنند و این باروری در دوم خرداد به آن درجه‌ای رسید که ۲۰ میلیون رأی به آقای خاتمی داده شد. بعضی‌ها توجه ندارند که دوم خرداد فرایندی بود که در جنبش اجتماعی ایران طی سال‌های متمادی رشد کرده و محصول ایستادگی برای پاسداری از اصول و آرمان‌های انقلاب  بود که به‌تدریج ثمراتش در دوم خرداد هویدا شد و به خاطر همین ایستادگی‌ها بود که بعد از دو دورة آقای احمدی‌نژاد، جامعه در سال ۹۲، ۹۴ و ۹۶ از آن میزان رشد بهرمند شده که توانست در سخت‌ترین شرایط پیام روشنی داشته باشد. اما این ایستادگی و ماندن به خاطر این بود که این بزرگان علقة دینی و علقة ملی داشتند و وابسته به این مملکت بودند؛ بنابراین تنها راه را ماندن و فعالیت در داخل کشور می‌دانستند و این ماندن به‌رغم همة هزینه‌ها و محرومیت‌هایی بود که برای خودشان و خانوده‌شان وجود داشت. آقای دکتر یزدی در ۱۸ سال غربت و سال‌های بعد از انقلاب که از خانوده‌شان اجباراً دور بودند به لحاظ عاطفی خیلی تحت فشار بودند ولی کشش علقة خدمت به ایران آن‌قدر بود که ناراحتی‌ها را به جان دل خریده بودند، اما در آخرین فرصت زندگی‌شان که خودشان هم می‌دیدند بعد از عمل پانکراس قوا و بنیة جسمی‌شان در حال تحلیل است و تمرکزشان کم شده بود و دکترشان هم در ترکیه خواسته بود که بروند و چکاپی انجام بدهد، به ترکیه رفتند، اما واقعیت امر این است که انگیزة اصلی‌شان از سفر به ترکیه در این دورة آخر این بود که در شهر ازمیر که یکی از فرزندانشان ساکن است، اقامت کنند تا بقیة فرزندان و نوه هایشان بیایند و با هم دیدار داشته باشند و این دیدارها بسیار در روحیة ایشان و ادامة حیات او موثر واقع شده بود. ماندن در وطن و فعالیت در همین اقلیم یکی از ویژگی‌های تاریخی این گفتمان است که امیدوارم برای نسل امروز و فردای ما بتواند آموزنده باشد و راز و رمز چنین گفتمانی را بتوانند در زندگی این اشخاص مرور کنند و این ارزش‌ها را در زندگی شخصی خودشان وارد کنند.
 
منبع: هفته نامه سازندگی  19 شهریور 96

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
بازرگان دوشادوش روحانیت نواندیش
محمد بسته‌نگار:درباره مرحوم مهندس بازرگان همین بس که وی به اتفاق آیت‌الله...
IMAGE
دینداری به شرط علم و آزادی
دکتر سید محمدمهدی جعفری:رویکرد قرآنی مهندس مهدی بازرگان برگرفته از تعالیم اولیه...
IMAGE
ب‍ازرگان، مردی که صدایش شنیده نشد
سهند ایرانمهر: امروز، سالگرد درگذشت #مهدی_بازرگان است. ‏پژوهشگر قرآن، نخستین...
IMAGE
پيام راهبردي بازرگان براي امروز ما
مهندس محمد توسلي: شصت سال قبل زنده یاد  مهندس مهدي بازرگان سخنراني "احتياج روز" را...
IMAGE
چهار مردان!
مهندس عبدالعلی بازرگان: جمعه بیست و نهم‌ دی‌ماه، بیست و سومین سال‌گرد درگذشت...
IMAGE
این دو نخست وزیر
علیرضا کفایی: مهندس بازرگان اولین نخست وزیر ایران پس از انقلاب بود و از همان...
IMAGE
بازرگان و سیاست خارجی
مصطفی قهرمانیان: – دکترین سیاست خارجی دولت موقت – – به‌مناسبت بیست‌و‌سومین...
IMAGE
این نام را به خاطر بسپارید :” مهدی بازرگان”
مجتبی نجفی: اصلاح طلبی به سبک بازرگان یعنی اینکه در میانه آتش و خونِ انقلاب از...
IMAGE
پلي براي عبور
دکتر حبیب الله پیمان: در چند دهه اخير به استثنای قشر کوچکی از نو كيسگان كه بخش عمده...
IMAGE
بیانیه ابوالفضل قدیانی درباره اعتراضات اخیر
ابوالفضل قدیانی، از فعالین سیاسی و از مبارزان دوران ستم‌شاهی و عضو موسس سازمان...

مصاحبه ها

IMAGE
بازرگان، نمی‌خواست از سیاست کنار بکشد
گفتگوی روزنامه اعتماد با مهندس هاشم صباغیان: هنوز هم با ۸۰ سال سن هر زمان که برای...
IMAGE
بزرگترین اشتباه آقای هاشمی در مجلس اول، برخورد نادرست بانهضت آزادی بود
گفتگوی روزنامه اعتماد با غلامرضا حيدري، نماينده دوره دوم، سوم و دهم مجلس:  عليرضا...
IMAGE
مصدق به بازرگان اطمینان کامل داشت
گپ و گفتی با  هاشم صباغیان ، وزیر کشور دولت موقت: مجید بجنوردی: متن پیش رو خلاصه...
IMAGE
اصلاح‌طلبی تنها راهبرد واقع‌بینانه است/راهکار اصلی بازگشت به قانون اساسی است
گفت و گوی روزنامه همدلی با مهندس توسلی دبیر کل نهضت آزادی ایران: هرمز شریفیان ـ گفت...
IMAGE
کانون مکانی مناسب برای تمرین کار جمعی است
گفتگوی نشریه کانون فنی فارغ التحصیلان دانشکده فنی دانشگاه تهران با مهندس محمد...
IMAGE
توسعه سیاسی، راه حل توسعه اقتصادی و گذار از بحران‌های اجتماعی
پیشنهادات عماد بهاور، عضو نهضت آزادی ایران پس از اعتراضات شهری دیماه سال ۹۶در...
IMAGE
می‌شود بر میخ کوبید اما نمی توان روی آن نشست
گفتگوی زیتون با سعید مدنی پیرامون اعتراضات اخیر: از اعتراض به « گرانی » آغاز شد و...
IMAGE
شدت نابسامانی‌های اقتصادی اجتماعی از آستانه تحمل مردم عبور کرده
اسکان نیوز: اعتراضات چند روز اخیر تبعات و تحلیل های مختلفی را در پی داشته است....
IMAGE
طرح جدید ترافیک؛ هدفی خوب بدون تمهید شرایط
ارزیابی مهندس محمد توسلی از طرح LEZ در گفتگو با اسکان نیوز؛  مهندس محمد توسلی،...
IMAGE
حسین مردم‌حسینی | گفت‌وگوی منتشر نشده با زنده یاد حسین شاه‌حسینی
گفتگوی روزنامه اعتماد با زنده یاد حسین شاه حسینی: وحید جعفری-روزنامه اعتماد:...