asnad

sadr yadname

yazdi

جلد اول

(نسخه کامل / 11 مگابایت)

 

جلد دوم: دفتر نخست

(نسخه بدون تصاویر / 5 مگابایت)

 

جلد دوم: دفتر نخست

(نسخه با تصاویر / 68 مگابایت)

 

جلد سوم: 118 روز در نوفل لوشاتو

(6 مگابایت)

 

شرح بازگشت به ایران

در فروردین 1381 و احضار به دادگاه

(3 مگابایت)

 

کتاب ها PDF و به شکل زیپ شده اند.
پس از دانلود، فایل ها را آنزیپ نمایید.

facebook

azadi

bazargan

 sahabi

ezat-sahabi

ebrahim yazdi

seyed-javadi

taleghani

mizankhabar 

IMAGE
مراسم بیست و سومین سالگرد درگذشت مهندس بازرگان در قم برگزار شد (گزارش تصویری)
شنبه, 30 دی 1396
  میزان: بیست و سومین سالگرد درگذشت مهندس مهدی بازرگان در قم و در آرامگاه بیات در تاریخ جمعه 29 دیماه96 با حضور بستگان و علاقمندان ایشان و اعضای نهضت آزادی و سایر آزاد اندیشان برگزار شد. در این مراسم که صبح جمعه برپا شد آقایان حجت الاسلام دکتر سلیمانی، دکتر غروی، احد کاظمی و عماد بهاور برای حضار به سخنرانی پرداختند. حضار همچنین پس از این مراسم به اتفاق حجت الاسلام حاج احمد منتظری بنا به رسم همیشگی در بیت مرحوم آیت الله العظمی منتظری حضور...
IMAGE
مشي سياسي نخست‌وزير دولت موقت در گفتگوی روزنامه شرق با مهندس محمد توسلي
پنج شنبه, 28 دی 1396
گفتگوی روزنامه شرق با مهندس محمد توسلی، دبیرکل نهضت آزادی ایران بمناسبت درگذشت مرحوم مهندس مهدی بازرگان (متن کامل): (محمد توسلي از  مشي سياسي نخست‌وزير دولت موقت مي‌گويد) حسين جلالي: ٢٩دي سال ۱۳۷۳ مهندس مهدي بازرگان، نخست‌وزير دولت موقت و دبيركل نهضت آزادي درگذشت. بازرگان در اعمال و کنش خود هميشه به آينده توجه داشت. اين توجه دو آبشخور داشت؛ اول اینکه او دنيا ديده‌تر و واقع‌بين‌تر از آني بود که پيامد بسياري از اعمال لحظه‌اي را درنظر...
IMAGE
ايستاده در تندباد، نگاهي به روزگار مهندس بازرگان در قامت نماينده مجلس
پنج شنبه, 28 دی 1396
نگاهي به روزگار مهندس بازرگان در قامت نماينده مجلس در پرونده ویژه سالگرد درگذشت ایشان در روزنامه شرق  به بازرگان و يارانش در قامت نماينده مجلس كمتر پرداخته شده است. به گفته‌ها و ديدگاه‌هاي بازرگان در اين دوره كمتر توجه شده، به‌ويژه روند انتقاد به جريان ملي- ‌مذهبي، در آن دوران شدت گرفته ‌بود، حتي بيش از زماني كه در دولت موقت بودند. خوشبختانه مشروح گزارشات مجلس ملي و شوراي اسلامي از ابتدا، به‌طورکامل در سايت کتابخانه مجلس وجود دارد و...
IMAGE
بیانیه جمعی از نمایندگان ادوار مجلس در مورد رخدادهای اعتراضی اخیر
جمعی از نمایندگان ادوار مجلس با صدور بیانیه‌ای تحلیلی نسبت به رخدادهای اعتراضی اخیر در بیش از۶٠ شهر کشور واکنش نشان داده و با ارائه راهکارهائی خواستار اجرای اصلاحات لازم برای پاسخگویی به مطالبات مطرح در درون جامعه شدند. در بخشی  از این بیانیه آمده است: “یادآور می‌شویم که...
IMAGE
مراسم بزرگداشت مرحومین حسین شاه‌حسینی و علی اکبر معین‌فر در پاریس برگزار می شود
اطلاعیه مراسم بزرگداشت شادروانان شاه حسینی و معین فر در پاریس در روزهای اخیر، دو پیشکسوت آزاده‌ از قبیله‌ی کنشگران وطن دوستِ راه آزادی و استقلال ایران چشم بر جهان فروبستند. شادروان حسین شاه حسینی، پیر مبارز خستگی‌ناپذیر راه آزادی و دموکراسی و استقلال ایران، از یاران...
IMAGE
پیام تسلیت جمعی از فعالین سیاسی و اجتماعی خارج از کشور برای درگذشت علی‌اکبر معین‌فر
میزان: جمعی از فعالین سیاسی و اجتماعی در بیانیه‌ای درگذشت علی‌اکبر معین‌فر را تسلیت گفتند. به گزارش زیتون متن کامل این بیانیه به شرح زیر است: بنام خدامِّنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ ۖ فَمِنْهُم مَّن قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن...
IMAGE
به‌جای محافظه‌کاری و توجیه‌گری، به اصلاح مستمر گفتمان اصلاحات بیندیشیم
میزان: حزب اتحاد ملت ایران اسلامی در بیانیه‌ای تحلیلی به تبیین اعتراضات مردمی در چند هفته گذشته پرداخت. به گزارش امتداد حزب اتحاد ملت در این بیانیه تلاش کرده تا با توصیف دقیق آنچه که در هفته گذشته در کشور رخ داد، تبیین شرایط موجود، شرح وضعیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کشور به...
IMAGE
نکوداشت مرحوم مهندس علی اکبر معین‌فر در دانشگاه تهران
میزان: نکوداشت مرحوم مهندس علی اکبر معین‌فر روز چهارشنبه، ۲۰ دی‌ماه ۱۳۹۶، ساعت ۱۶ در سالن شهید چمران دانشکده فنی دانشگاه تهران برگزار می شود.  خاطر نشان می شود که مراسم ختم آن مرحوم روز دوشنبه 18 دیماه 1396 از ساعت 18 تا 19:30 دقیقه در مسجد جامع شهرک غرب برگزار می شود.
IMAGE
وزیر نفت، درگذشت علی اکبر معین‌فر را تسلیت گفت
میزان: وزیر نفت با صدور پیامی درگذشت علی اکبر معین‌فر، نخستین وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران را تسلیت گفت.   به گزارش شانا، متن پیام تسلیت بیژن زنگنه برای درگذشت مهندس علی اکبر معین‌فر به شرح زیر است: انّا لله و انّا الیه راجعون درگذشت شادروان مهندس علی اکبر معین‌فر نخستین...
IMAGE
اطلاعیه جمعی از فعالان سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در دعوت از مردم برای شرکت در مراسم تشییع و ترحیم مهندس علی اکبر معین‌فر
مِّنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ ۖ فَمِنْهُم مَّن قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن یَنتَظِرُ ۖ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِیلًا   درگذشت مهندس علی‌اکبر معین‌فر، از یاران همدل مهندس بازرگان، از پایه گزاران انجمن اسلامی مهندسین، از مفاخر...
IMAGE
بیانیهء تحلیلی نهضت آزادی ایران در خارج از کشور از وقایع اخیر
میزان خبر: در پی ناآرامی های اخیر در بسیاری از شهرهای ایران، نهضت آزادی ایران – خارج از کشور با انتشار بیانیه ای، به تحلیل این ناآرامی ها پرداخت. اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران در خارج از کشور با صدور این بیانیه ضمن احترام و تاکید بر حقوق حقه مردم در اعتراض و راهپیمایی،...
IMAGE
نظام سیاسی ایران نیازمند پالایش و درمان است
حزب اعتماد ملی بیانیه ای در مورد اعتراض های اخیر منتشر کرد. متن این بیانیه به شرح زیر است: مردم شریف ایران در این ایام شاهد حرکت اعتراضی بخشی از شهروندان و هموطنان خود نسبت به شرایط اقتصادی و سیاسی کشورند و برخی شخصیت ها و نهادهای حاکمیتی و حکومتی را مسئول این شرایط می دانند ....
IMAGE
پیکر مرحوم مهندس علی اکبر معین فر صبح جمعه از محل حسینیه ارشاد تشییع شد
میزان: پیکر مرحوم علی اکبر معین فر صبح جمعه از محل حسینیه ارشاد تشییع شد. پیکر مرحوم علی اکبر معین فر، اولین وزیر نفت ایران در دولت مهندس بازرگان، صبح امروز توسط خانواده و دوستاران ایشان تشییع شد. در این مراسم که در محل حسینیه ارشاد برگزار شد، حجت الاسلام محمود دعایی بر پیکر...
IMAGE
مهندس علی اکبر معین فر دار فانی را وداع گفت (اطلاعیه مراسم تشییع و تدفین)
مهندس علی اکبر معین فر اولین وزیر نفت ایران که پس از شادروان حسن نزیه، و در پی تشکیل این وزارتخانه، سکان آنرا در دولت مرحوم مهندس بازرگان بر عهده گرفت و موسس شبکه زلزله و شتاب نگاری در ایران، نماینده دور اول مجلس و عضو انجمن اسلامی مهندسین و از یاران و همراهان مهندس مهدی...
IMAGE
آشوب های کور در سراسر کشور. 21 تن کشته شدند
تعداد کشته‌شدگان تجمع‌های اعتراضی روزهای اخیر به ۲۱ تن رسید صدا و سیما از کشته شدن دست کم ۹ نفر در اعتراض‌های دوشنبه شب در استان اصفهان در مرکز ایران خبر داده است. به گفته شبکه خبر، ۶ نفر در درگیری‌های قهدریجان، یک نفر در خمینی‌شهر، یک عضو بسیج در کهریزسنگ نجف‌آباد و یک...
IMAGE
تنش در بازار ارز و طلا پس از اعتراضات سراسری در ایران
اعتراضات سراسری در کشور طی روزهای گذشته بر روی اقتصاد بازار نیز تاثیر گذاشته است. در این میان طلا یکی از بخش‌هایی است که در این روزها از نوسان قیمت بیشتری برخوردار بوده است.در ادامه روند افزایش نرخ ارز در روزهای گذشته، روز چهارشنبه هر دلار آمریکا در تهران بیش از ۴۴۲۰ تومان...
IMAGE
گرامیداشت طاهرآقا احمدزاده در پاریس برگزار شد
عصر یک‌شنبه ۲۶ آذرماه سال‌جاری، و با حضور ده‌ها تن از فعالان سیاسی تبعیدی و کنشگران مدنی مهاجر و ایرانیان ساکن اروپا، مراسم بزرگ‌داشت زنده‌یاد طاهر احمدزاده در پاریس برگزار شد. به گزارش زیتون در ابتدای جلسه، علی کشتگر، فعال سیاسی پرسابقه که مدیریت جلسه را برعهده داشت، به...
IMAGE
جمعی از فعالان ملی مذهبی خارج از کشور ​ درگذشت حسین شاه‌حسینی​ را تسلیت گفتند
جمعی از فعالان ملی مذهبی ملی‌ـمذهبی خارج از کشور درگذشت حسین شاه‌حسینی٬ از اعضای جبهه ملی را تسلیت گفتند. مرحوم شاه حسینی عضو شورای مرکزی جبهه ملی ایران روز گذشته در سن ۹۰ سالگی درگذشت. حسین شاه‌حسینی متولد اسفند ۱۳۰۶ و عضو شورای مرکزی جبهه ملی ایران از اعضای هیئت رهبری...
IMAGE
پیام تسلیت دکتر هرمیداس باوند سخنگوی جبهه ملی ایران به مناسبت درگذشت حسین شاه حسینی
دکتر داود باوند سخنگوی جبهه ملی ایران به مناسبت درگذشت حسین شاه حسینی فعال با سابقه ملی پیام تسلیتی صادر کرد. به گزارش ملی مذهبی متن پیام دکتر باوند به شرح زیر است:به نام خداوند جان و خرددریغا که حسین شاه حسینی عضو هیات رهبری جبهه ی ملی ایران و راد مرد تاریخ معاصر ایران که...
IMAGE
مراسم تشییع زنده یاد حسین شاه حسینی برگزار شد
گزارش مکتوب روزنامه قانون و گزارش تصویری ایلنا و ایران فردا از مراسم وداع با زنده یاد پهلوان حسین شاه حسینی که روز سه شنبه ساعت 9 صبح از مقابل منزل ایشان آغاز شد و سپس با انتقال به بهشت زهرا، حجت الاسلام دعایی بر پیکر آن مرحوم نماز گزارد: ترکیب عشق به امام حسین(ع)، مصدق ، تختی و...
IMAGE
استاد حسین شاه حسینی درگذشت
  انا لله و انا الیه راجعون  میزان: استاد حسین شاه‌حسینی از یاران صدیق دکتر محمد مصدق و مهندس مهدی بازرگان، معاون نخست وزیر و رئیس سازمان تربیت بدنی و رئیس کمیته ملی المپیک در دولت مهندس بازرگان و عضو شورای مرکزی و از اعضای هیئت رهبری جبهه ملی ایران و از اعضای شورای فعالان...
IMAGE
جایزه حقوق بشر کانون مدافعان حقوق بشر به علی‌رضا رجایی اهدا شد
علی‌رضا رجایی از سوی کانون مدافعان حقوق بشر به عنوان برنده جایزه «تلاشگر حقوق بشر» سال ۱۳۹۶ هجری شمسی معرفی شد. به گزارش سایت کانون مدافعان حقوق بشر، محمد سیف‌زاده، عضو شورای عالی نظارت کانون مدافعان حقوق بشر، تندیس منشور کوروش را به نشان جایزه تلاشگر حقوق بشر به علی‌رضا...
IMAGE
بیانیه نهضت آزادی ایران در محکومیت انتقال پایتخت اسرائیل به بیت المقدس
فلسطین، وجدان پایمال شده انسانیت  میزان: نهضت آزادی ایران با صدور بیانیه ای با امضای مهندس محمد توسلی دبیرکل این حزب دیرپای ملی و اسلامی و اولین شهردار تهران پس از انقلاب، انتقال پایتخت اسرائیل از تل آویو به بیت المقدس را محکوم نمود و بر احقاق حقوق حقه ی مردم فلسطین تاکید...
IMAGE
پیام تسلیت جمعی از اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران به مهندس هاشم صباغیان در پی درگذشت برادر ایشان
میزان خبر: اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران در پی درگذشت برادر بزرگتر جناب آقای مهندس هاشم صباغیان از اعضای عالیرتبه این حزب و معاون نخست وزیر دولت موقت، جناب آقای حاج امیر هوشنگ صباغیان، پیام تسلیتی را صادر کردند. متن این پیام بدین شرح است:   بازگشت همه بسوی خداست   جناب...
IMAGE
پیام تسلیت جمعی از نیروهای ملی مذهبی و نهضت آزادی در پی درگذشت استاد طاهر احمدزاده
به یاد و نام خدا انسانی از تبار پاک نهادان این مرز و بوم چشم از جهان فرو بست. خستگی ناپذیر در بیان حق و پیامِ عدالت و آزادی بود. زیرکی، صداقت ، و اخلاص را با هم داشت. جانش با حوادث تلخ و شیرین یگانه بود و راوی امین و منصف در بیان وقایع هشتاد ساله‌ی اخیرِ ایران. طاهر احمد زاده هروی...
IMAGE
بزرگداشت ولادت پیامبر گرامی اسلام در کلن آلمان با سخنرانی دکتر سروش
میزان: بمناسبت فرا رسیدن ولادت با سعادت پیامبر عظیم الشان اسلام و هفته ی وحدت مراسم بزرگداشتی با سخنرانی دکتر عبدالکریم سروش روز شنبه نهم دسامبر 2017 در شهر کلن آلمان برگزار می شود. به گزارش میزان اطلاعیه این مراسم بدین شرح است:   شبی مرموز و رویائی کجائی ای عرب ای ساربان پیر...
IMAGE
طاهر احمدزاده فعال پرسابقه ملی مذهبی و استاندار خراسان در دولت مهندس بازرگان درگذشت
میزان: طاهر احمدزاده فعال پرسابقه ملی مذهب، و پدر شهیدان احمدزاده در سن ۹۶ سالگی درگذشت احمدزاده اولین استاندار خراسان پس از انقلاب ۱۳۵۷ است که نه تنها در دوران حکومت پهلوی بلکه بعد از انقلاب در دفعات مختلف بازداشت شد. طاهر احمدزاده از دهه ۱۳۲۰ در «کانون نشر حقایق اسلامی»...
IMAGE
پیام تسلیت جمعی از اعضا و هواداران نهضت آزادی ایران به مهندس هاشم صباغیان در پی درگذشت خواهر ایشان
میزان: اعضا و علاقمندان نهضت آـزادی ایران با صدور پیام تسلیتی به عضو ارشد این حزب دیرپای ملی اسلامی، جناب آقای مهندس هاشم صباغیان، درگذشت خواهر بزرگوارشان را تسلیت گفتند: متن این پیام بدین شرح است:   بازگشت همه بسوی خداست جناب آقای مهندس هاشم صباغیان در گذشت خواهر گرامیتان را...
IMAGE
متن لوح اهدایی نهضت آزادی ایران به جناب محمد بسته‌نگار در مراسم بزرگداشت ایشان
میزان: مراسم بزرگداشت جناب آقای محمد بسته نگار روز جمعه با حضور شخصیت های سیاسی و همفکران ایشان در دایره المعارف بزرگ اسلامی برگزار شد. در این مراسم مهندس محمد توسلی با سخنرانی و اهدای لوح تقدیر به پاس سال ها مجاهدت مخلصانه و مبارزه علیه استبداد در کنار نهضت آزادی ایران و...
IMAGE
گزارش سمپوزیوم اکنون ما و شریعتی
سمپوزیوم علمی «اکنون، ما و شریعتی» با حضور ۲۷ سخنران در روزهای پایانی هفته گذشته (اول و دوم آذر ماه) در تالار مطهری دانشگاه تربیت مدرس با حضور انبوه دانشجویان برگزار شد تا این مسئله از زوایای گوناگون واکاوی شود که دکتر علی شریعتی چه نسبتی با «ما ایرانیان کنونی» دارد....
IMAGE
دلنوشته نرگس محمد پس از سه سال ندیدن فرزندانش
نرگس محمدی، نایب رییس کانون مدافعان حقوق بشر٬ در سالروز تولد فرزندانش نوشته است که دیگر تصویری روشن و واقعی از چهره‌‌های کودکانش ندارد. نرگس محمدی به اتهام اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی و تبلیغ علیه نظام به ۶ سال و تشکیل کمپین لغو گام به گام اعدام (لگام) به ۱۰ سال، در...
IMAGE
آیین بزرگداشت محمد بسته نگار، مبارز آزادیخواه برگزار میشود
میزان: آیین بزرگداشت محمد بسته نگار، این مبارز آزادیخواه و از شاگردان و یاران صادق آیت الله طالقانی و مهندس بازرگان و دکتر یدالله سحابی و از دوستان و یاوران مرحوم مهندس سحابی به همت دوستان و همفکران ایشان برگزار میشود. این مراسم در روز جمعه 10 آذرماه 1396 ساعت 14:30 تا 17 در مکان...
IMAGE
صدیقه وسمقی به قید وثیقه آزاد شد
صدیقه وسمقی پس از تامین وثیقه از بند نسوان زندان اوین آزاد شد. صدیقه وسمقی، شاعر، نویسنده، اسلام پژوه و عضو دوره اول شورای شهر تهران که هنگام بازگشت به‌کشور در فرودگاه امام خمینی  برای ساعاتی بازداشت شده بود٬ ۳۰ مهرماه به دادسرای شهید مقدس اوین احضار و بازداشت شد. خانم ذکتر...

ضرورت گسترش دموکراسی مشارکتی برای پر کردن شکاف‌های قومی در خاورمیانه

گفتگوی روزنامه همدلی با دکتر حبیب الله پیمان:

وضعیت آشفته منطقه خاورمیانه، درگیری‌های قومی و مهم‌تر از آن‌ها همه‌پرسی استقلال اقلیم کردستان عراق عاملی بود که به سراغ یکی از کهنه‌کاران سیاست‌ورزی در ایران، دکتر حبیب‌الله پیمان برویم. دکتر پیمان نه‌تنها در حوزه عملی سیاست کارنامه پر باری را به همراه دارد، بلکه تحقیقات و مطالعات مبسوطی نیز در این خصوص انجام داده است. با هم این مصاحبه را می‌خوانیم:

اگرچه فرم و شیوه حکومت دولت-ملت به قرارداد وستفالیا در سال ۱۶۴۸ میلادی بازمی‌گردد اما در خاورمیانه، از اوایل قرن بیستم و به‌ویژه در ایران، از دوران رضا شاه رواج یافته است. لطفا کمی در مورد زیست سیاسی مردم در ایران و منطقه قبل از این دوره توضیح دهید تا برای سوالات بعدی بستر مناسبی در اختیار داشته باشیم.

برای پرداختن به این موضوع می‌توان از دوران پس از اسلام آغاز کرد. در این دوره شاهد زندگی اقوام و طوایف گوناگون هستیم که مرکزیت واحدی را به‌عنوان حکومت پذیرفته‌اند و برای آن مشروعیتی دینی قائل هستند. این مرکز سیاسی، هم اقتدار سیاسی-نظامی دارد و هم اقتدار معنوی که موجب می‌شود همگی از آن تبعیت داشته باشند. رابطه میان جوامع متنوع با این هسته مرکزی به دو گونه است: یا با شرکت در نماز جمعه و اجرای فرامین، پیرو حکومت هستند یا به‌هرحال، علی‌رغم میلشان باید تمکین نمایند. اما در حوزه زندگی مدنی مردم، حکومت هیچ دخالتی ندارد. اگرچه شاهد برخی کارهای عمرانی از قبیل ساخت پل، کاروان‌سرا و مراکز عمومی هستیم. عدم دخالت حکومت مرکزی در زیست مدنی مردم به همراه ارتباط افقی میان این جوامع قومی و طایفه‌ای بوده و زیست مسالمت‌آمیزی را نزد این جوامع ممکن کرده است. آمدورفت و مراودات اقتصادی میان این اقوام موجب آشنایی فرهنگی می‌گردید. به‌نحوی که فرضا کسی از ایران به شمال آفریقا سفر می‌کرد، اگرچه مسافت طولانی را پیموده اما خود را بیگانه نمی‌یافت. و این به‌دلیل آن اشتراک فرهنگی و نظام سیاسی و مذهبی واحد بوده است. در این دوران اگرچه در کلیه بلاد اسلامی شاهد حکومت خلیفه واحد و دین واحد هستیم اما هیچ تعرضی به لحاظ قومیتی بر این اقوام وارد نمی‌گردید. هر قوم، به‌سادگی و بدون هیچ ممانعتی، هویت خود را حفظ می‌کرد. همین امر باعث می‌شد که کثرت قومی طی قرن‌ها حفظ شود. اما در دوره سلجوقی قضیه متفاوت می‌شود. سلاجقه قوم مهاجر و جنگ‌جویی بودند که تحمیل هویت قومی خود بر دیگر اقوام را پیگیری کردند. این امر موجب ایجاد شرایط اختناق‌آور می‌شود که با حمله مغول شدیدتر هم می‌شود. بعد از مغول‌ها ما شاهد حکومت روسای طوایف هستیم. در این دوره شاهد هستیم حکومت خلفا که صرفاً مشروعیت خود را از نسب دینی و به‌ویژه نسبت با پیامبر کسب می‌کردند، دیگر تنها روال مشروع قلمداد نشده و مشروعیت مبتنی بر «تغلب» امیران نیز در اندیشه متفکران سیاسی متبلور می‌شود. رویه حکومت مبتنی بر تغلب تا زمان مشروطیت تداوم می‌یابد. هر طایفه‌ای که توان استیلای نظامی بر دیگر طوایف را دارد سکان حکومت در سطح وسیع سرزمینی را به دست می‌آورد. فقها هم به‌دلیل ایجاد نظم، از این نوع دولت‌ها تبعیت می‌کردند. در این دوره که یک طایفه بر دیگران حاکم است، آن آزادی و تعامل فرهنگی از بین رفته و شاهد نزاع اقوام با یکدیگر هستیم. یعنی حکومت فراقومی شاهنشاهی پیش از اسلام و خلافت اسلامی به حکومت یک قوم بر دیگران تبدیل می‌شود. سلجوقی، مغول‌ها، صفویه، افشار، زندیه و قاجار همگی به‌نوعی همین وضعیت را نشان می‌دهند. این روند ادامه می‌یابد تا انقلاب مشروطه.
در مشروطیت دوباره دولت فراقومی شکل می‌گیرد. در دوران مشروطیت با شکل‌گیری قانون اساسی شاهد تبیین مفهوم ملت هستیم. این ملت دقیقا به معنای نهادی در مقابل دولت است. دولت استبدادی و استعمار بیگانگان عاملی بود که مشروطه‌گران خود را با واژه ملت در مقابل آن‌ها قرار دهند. به همین دلیل این مبارزان خود را «ملتی» می‌نامیدند که بعدا به «ملیون» تغییر یافت. با پیروزی انقلاب مشروطه دولت ملی تشکیل می‌شود. این ملی یعنی برآمده از دل ملت. ملت هم دربردارنده همه اقوام و مذاهب بود. این چتر فراگیر پیش از انقلاب مشروطه در مفهوم ایرانی تبلور می‌یافت اما با انقلاب، این‌ بار معنایی به مفهوم ملت منتقل گردید. یعنی در پیش از مشروطیت که واژه ایرانی، تمام حوزه‌های فرهنگی اجتماعی و تاریخی را فرا می‌گرفت، در دوره مشروطه نام قلمرو سرزمینی می‌شود که مردمی تحت لوای واژه ملت در آن زندگی می‌کنند. بنابراین مفهوم ملت که در این دوره شکل می‌گیرد، دو معنای مختلف را با خود حمل می‌کند. نخست؛ ملت به‌عنوان پایه و اساس مشروعیت دولت است؛ یعنی دولت از دل ملت برمی‌آید. دوم؛ کلیتی مردمی است که همه اقوام ساکن در سرزمین ایران را شامل می‌شود. همان‌طور که می‌دانیم پس از مشروطه با دخالت‌های استعماری از سویی و وقایع تلخ داخلی از سوی دیگر این ساختار نوین حکومتی به کودتای رضا خان ختم شد. در دوران رضا شاه، اراده سیاسی حکومت به سمتی رفت که مفهوم ملت از بار معنایی دوران مشروطه تهی گردید و شکل و شمایل دیگری یافت. این تغییر بدین نحو بود که ملت ابتدا در پایین شکل گرفت و نه به‌صورت دستوری و از بالا. ملت واژه‌ای بود در مقابل دولت استبدادی و استعمار خارجی. در عرصه زیست مدنی و فرهنگ با تعامل میان خود مردم و تبادل با اندیشه‌های خارجی، نوعی خرد جمعی در این رابطه شکل گرفته بود. سازماندهی این تعاملات عمدتا برعهده انجمن‌های محلی و صنفی بود که به‌صورت خودجوش عمل می‌کرد. همین انجمن‌ها در انقلاب مشروطه نیز نقش بسزایی از خود نشان دادند. یعنی تبلور مادی ملت با هدایت این انجمن‌ها به‌وجود می‌آید. تا قبل از مشروطه همه‌ی مردم رعایای شاه محسوب می‌شدند که با انقلاب مشروطه به عضوی از اعضای ملت تغییر هویت دادند. آشوب‌ها متاسفانه این دولت ملی را تضعیف کرد. نزاع‌های مجلس دوم و احزاب ساختگی که جایگزین گروه‌های صنفی شده بودند عمدتا متاثر از ایدئولوژی‌های غربی بود، از عوامل این آشوب تلقی می‌شد. چندین حزب به‌وجود آمد که تقلیدی بود از بدیل اروپایی. به‌دنبال آن با شکل‌گیری این احزاب، رابطه دولت با انجمن‌ها کاهش یافت. انجمن‌هایی که دارای بدنه اجتماعی قوی‌ای بودند دیگر نقش بسزایی در تعاملات سیاسی نداشتند. این قطع ارتباط موجب تضعیف دولت هم شد و در کنار آن، وقوع جنگ جهانی و مهاجرت دولت به کرمانشاه تیر خلاص را به دولت نوپای ملی وارد کردکه نهایتا با کودتای رضا شاه آن بساط برچیده شد. با کودتا شاهد هستیم که یک‌بار دیگر الگوی تشکیل حکومت از طریق زور پدیدار می‌گردد. دولتی که قدرت خود را نه از اقوام می‌گیرد و نه ربطی به شکل دولت در اروپا دارد. در اروپا دولت عملا نوعی برآمده از قراردادهای اجتماعی است که جنگ همه علیه همه را با استقرار یک قدرت فائقه پایان می‌دهد. بنابراین دولت – ملت در اروپا از یک کودتا بر نمی‌آید بلکه برآمده از یک میثاق اجتماعی ولو انتزاعی و صوری است. در دولت – ملت ناشی از قرارداد، مردم خود را متعهد به تمکین و همراهی دولت در حفظ امنیت مالکیت و جانی با پرداخت مالیات و سرباز و غیره می‌دانند. درحالی‌که دولت برآمده از کودتا هیچ پایگاه اجتماعی ندارد. از سوی دیگر دولت- ملت اروپایی همان‌طور که در تئوری‌های چون جان لاک می‌بینیم، ملت در صورت عدم انجام وظایف دولت، مجاز است که علیه آن شورش کند. درحالی‌که چنین مشخصه‌ای در دولت برآمده از کودتا قابل شناسایی نیست. بنابراین نباید دولت رضا شاهی را دولتی مدرن نامید. بهتر است از آن به‌عنوان دولت شبه‌مدرن نام برد. از آن جهت شبه‌مدرن است که سعی کرد ساختار اداری مدرنی را در ایران توسعه دهد. بنابراین با برآمدن حکومت رضا شاه یک مدرنیزاسیون صوری و شکل‌گرایانه به‌وجود می‌آید. ارتش، دستگاه دیوانی مدرن می‌شود، هرچند توسعه این نهادها از مشروطه و حتی قبل‌تر با مصلحانی همچون امیرکبیر و قائم مقام و عباس میرزا شروع شده بود. پس رضا‌شاه آغازکننده مدرنیزاسیون نیست. بلکه با زور و دستور از بالا، دستگاه‌های اداری و نظامی را مدرن می‌کند ولی مدرن به معنای پشتیبانی ملت و دولت برآمده از ملت نیست؛ بنابراین یک بیگانگی میان مردم و دولت به‌وجود می‌آید. که درنتیجه مردم خود را مکلف به حمایت از وی حتی پس از اشغال ایران نمی‌بینند. این وضعیت جدایی دولت و ملت در دوره پهلوی دوم هم ادامه پیدا می‌کند. بنابراین رابطه دولت با ملت به همان وضعیت پیش از مشروطه بازمی‌گردد که دولت به دلیل استیلا به وسیله زور بر مردم حاکم شده است با این تفاوت که این دولت شکل قومی و طایفه‌ای سابق را ندارد. به همین دلیل در دوران کوتاه مشروطه که مردم حاضر بودند حمایت مالی از دولت در مقابل اولتیماتوم روس‌ها را انجام دهند، دیگر در رژیم پهلوی دیده نمی‌شود مگر در دوره کوتاه دولت دکتر مصدق. دولت مصدق تنها دولت تحمیلی ملت به حکومت بود که شکاف میان دولت – ملت را تاحدودی ترمیم کرد. ناسیونالیسم باستانی رضا شاه تمام فرهنگ و هویت قومی جوامع متکثر ایران را سرکوب می‌کرد. به همین دلیل تضادها میان قومیت‌های مختلف شدت می‌یابد. یعنی فشار از بالا مهم‌ترین عامل تضاد افقی میان اقوام است. فشار از بالا موجب «عصبیت» میان اقوام می‌شود که نهایتا صف‌کشی و رویارویی خشونت‌بار را به همراه دارد.

اجازه دهید با پرشی بلند به وضعیت امروز برسیم. امروز دولت‌هایی در خاورمیانه بر سر کار هستند که از سویی داعیه مدرن دارند و از سوی دیگر همان‌طور که شما فرمودید شکلی صوری از مدرنیسم را نمایش می‌دهند. امروز حاشیه‌نشینان، اقوام و اقلیت‌های قومی و مذهبی به‌شدت خود را از بسیاری از حقوق اولیه محروم می‌دانند. به‌طور مشخص این محرومیت ناشی از ساختارهای حاکم بر دولت‌های فعلی است یا کارگزاران این دولت‌ها در این محرومیت نقش دارند به تاسی از این سوال باید پرسید برای رفع محرومیت حاشیه‌نشینان و اقلیت‌ها آیا باید کارگزاران را تغییر داد یا این‌که نیاز به تغییر رادیکال‌تر در ساختارهای حکومتی است؟
 
من فکر می‌کنم بخش عمده‌ای از این مشکلات، ریشه‌ای ساختاری دارد. لازمه تامین خواسته‌های مردم سیستم پاسخگویی است. مادامی که سیستمی خود را متعهد به پاسخ در مقابل مردم نداند بدیهی است که حل مشکل یک رویا است. اگر دولت‌های منطقه برآمده از جامعه مدنی بود قاعدتا این سیستم پاسخگویی ضامنی برای بقای منافع ملت محسوب می‌شد. یعنی اراده دولت، اراده ملت بود و به محض خلاف این اراده، ساختارهای نهادمند برآمده از جامعه به شکلی قانونمند دولت را از قدرت ساقط می‌کرد. درحالی‌که امروزه چنین نیست. در ایران شاهد بودیم که پس از انقلاب، گروه‌های مختلفی در فرایند انقلاب شریک بودند. یکی از این گروه‌ها بر دیگران غلبه یافت. این گروه دولتی تشکیل داد که هم مشروعیت مردمی و هم مشروعیت مذهبی داشت. اما این دولت باز هم به لحاظ ساختاری همان شکل دستوری از بالا را به خود یافت. این شکل مجددا همان شکاف‌های تاریخی را نمایان کرد. دولت اگر برآمده از جامعه مدنی باشد و به‌نحوی ممزوج در ملت گردد مطمئنا این شکاف شکل نخواهد گرفت. در چند دهه اخیر شاهد تغییر دولت‌ها و افراد و کارگزاران مختلف بودیم اما می‌بینیم که شکاف میان دولت–ملت ترمیم نشده است. لذا من معتقدم باید در ساختارهای حکومتی، سازوکار پاسخگویی و تعامل میان ملت و دولت ترمیم گردد. به‌طوری که جامعه بتواند نظارت موثر داشته باشد. این دموکراسی از نمونه دموکراسی پارلمانی اروپایی الگوبرداری شده است. درحالی که در سوی مقابل این رویکرد عده‌ای نماینده انتخاب می‌شوند و قدرت در انحصار همین افراد است. دوباره چند سال دیگر همین افراد می‌توانند کاندیدا شوند و مردم باید باز هم به همین‌ها رای دهند. بنابراین به ‌هیچ عنوان شاهد چرخش نخبگان نیستیم. جامعه تمام دخالتش در دولت محدود شده به همین مراسم انتخابات در هر چند سال یک بار. هرچند در کشورهای سرمایه‌داری نیز به‌نوعی نخبگان محدودی می‌توانند مناصب سیاسی را در اختیار خود داشته باشند اما با وجود سندیکاها و جامعه مدنی پویا از یک سو و نیاز دولت به حمایت ملت از سوی دیگر، به‌نوعی این دولت‌ها خود را موظف به پاسخگویی در مقابل ملت می‌بینند. اما در این‌جا وضعیت به شکلی است که گروه اندک حاضر در عرصه‌ی سیاسی، ملزم به پاسخگویی به ملت نیستند. عدم وجود نهادهای صنفی و مدنی مستقل، خود یک مشکل ساختاری است. باید دموکراسی ما به سمت دموکراسی مشارکتی هدایت شود که مانند اوایل دوران مشروطه، انجمن‌های اصناف و دیگر نهادهای مدنی نقشی پررنگ‌تر در فرایند انتخابات داشته باشند تا قدرت در کلیت جامعه توزیع شود. تمرکز قدرت نمی‌تواند تکثر اجتماعی را بازتاب دهد و در نتیجه بسیاری از مطالبات اقوام و اقلیت‌ها و حاشیه‌نشین‌ها مغفول واقع شده است.

با تمام این تفاسیر ارزیابی شما از فرایند همه‌پرسی استقلال اقلیم کردستان عراق به‌عنوان یک حکومت خودمختار اقلیتی چیست و نهایت کار را چگونه می‌بینید؟

اطلاعات من می‌تواند ناقص باشد. من دقیقا نمی‌دانم چه تعاملات اقتصادی و سیاسی میان اقلیم و حکومت مرکزی بر قرار است اما می‌توانم بگویم که فارغ از مشکلات اقتصادی، بسیاری از درگیری‌های کردها با دولت مرکزی به مشکل هویتی بازمی‌گردد. مردم معمولا در شرایط فشار، ۴ نوع واکنش از خود بروز می دهند که ۳ نوع واکنش منفی و مخرب و یکی مثبت است. ستیز، گریز و تسلیم، سه واکنش منفی است. کسی که تحت فشار زور، امنیت و هویت خود را در خطر می‌بیند سعی می‌کند به‌نوعی یکی از این واکنش‌ها را نشان دهد. مبارزه خشونت‌آمیز نوع اول است، فرار و مهاجرت یا صوفی‌گری یا حتی اعتیاد به گریز مربوط می‌شود و سوم هم که تکلیفش مشخص است. اما باید در نظر داشت مسئله اقوام در شرایط حاضر، فارغ از مسائل اجتماعی و زیست‌محیطی نیست. و یک مورد مثبت به همین موضوع بازمی‌گردد که در ادامه توضیح خواهم داد. بله حق تعیین سرنوشت وجود دارد. حق تعیین سرنوشت در منطقه خاورمیانه به‌ویژه ایران، به معنای مقابله و استقامت درمقابل قدرت‌های استعماری بیگانه بود که ملت‌های تحت استعمار حق دارند خود را از قید استعمار آزاد کنند. این به معنای آن نبود که هرکسی در هر جایی برای خودش یک دولت تاسیس کند. از بعد انسانی آزاد است محل زندگی خود را تعیین کند اما این فارغ از واقعیت‌های جغرافیایی نیست. این مرزبندی که بعد از جنگ‌های جهانی شکل گرفت، بدیهی است که مصنوعی بود و تخم نفاق و خصومت را پاشیدند. درحالی‌که قبل از آن همه اقوام در امپراتوری عثمانی به زندگی مسالمت‌آمیز کنار یکدیگر می‌پرداختند. اما امروز می‌بینیم که قطر و امارات و کویت با یکدیگر دشمن و در حال رقابت هستند. دولت‌هایی شکل گرفته که به‌تنهایی توان تشکیل دولت خودبسنده را ندارند و می‌بایست با حمایت دولت‌های قوی‌تر به نهادهای لازم دست یابند و باید در تعامل سیاسی جهانی بده – بستان کنند که بیشتر هم برخلاف منافع مردم آنجا است. در این شرایط که مسلمان به مسلمان و عرب به عرب، به چشم دشمن می‌نگرد، کردهای کردستان به‌دنبال چه چیز هستند؟ البته باید اعتراف کرد که وضعیت امروز کردها و بسیاری دیگر از اقوام عراق ناشی از عملکرد بسیار بد نوری مالکی است. سیاست‌های یک‌جانبه و به‌شدت قومی، هم سنی‌ها را ناراضی کرد و هم کردها را. امروز داعش نیز برآمده از همان سیاست‌های غلط است. وی به‌حدی سنی‌ها را از خود راند و آزرده خاطر نمود که آن‌ها نهایتا چاره کار را در شکل‌گیری داعش دیدند. کردها را هم ناراضی کرد. آن‌ها در فدراسیون وضعیت بدی نداشتند که بسیار خوب و پذیرفته هم بود. ولی دولت مرکزی رفت پشت یک هویت و تمامی آن‌ها را نیز آزرده‌خاطر کرد. در این شرایط کردها و به‌طور کلی عراقی‌ها، دو راه پیش رو دارند. یک راه آسان‌تر و کوتاه‌تر است ولی درنهایت اشتباه و نتایج خوبی به همراه نخواهد داشت. ولی راه دوم بسیار سخت‌تر و دشوار‌تر است اما درنهایت به سعادت و آسایش مردم منطقه و عراق منتهی می‌گردد. راه اول همین وضعیتی است که می‌بینیم. عده‌ای که خود را محروم ازحقوق مادی و هویتی می‌بینند با حمایت برخی قدرت‌های خارجی مقابل دولت مرکزی قد علم کرده و به مقابله به مثل می‌پردازند. همین وضعیت موجب تشدید خشونت و خصومت میان اقوام دیگر می‌شود و همین‌طور ادامه خواهد داشت. اما راه دوم یعنی راه سخت آن است که با حفظ هویت تمام اقوام و مذاهب امکان تعامل و هم‌زیستی مسالمت‌آمیز را فراهم کنیم. این راه اگرچه سخت است اما تاریخ نشان داده که امکان‌پذیر است. گفتگو و تعامل در عین حفظ حقوق هویتی چاره کار است. مهم‌ترین موضوع مشترک که نه فقط در میان اقوام منطقه بلکه در کل جهان وجود دارد، منابع اکولوژیک و طبیعی است. این منابع چیزی نیست که به‌صورت عادلانه و مصنوعی قابل تقسیم باشد. منابع زیست‌محیطی تنها چیزی است که همه انسان‌ها در آن دخیل هستند. یک‌جا نفت دارد، یک‌جا رودخانه دارد و یک‌جا کشاورزی. همه‌ی انسان‌ها باید در حفظ و حراست این منابع سهیم باشند. الان بزرگ‌ترین مشکل منطقه بی‌آبی است. چرا این اتفاق افتاده است؟ پیش از این هزاران سال مردم این منطقه با همین منابع آبی در کنار یکدیگر به شکل مسالمت‌آمیز در کنار هم زندگی می‌کردند. اما امروز می‌بینیم یکی بر روی رودخانه سدی می‌زند و مردم کشور دیگری را با مشکل مواجه می‌کند. تنها زیست مسالمت‌آمیز مردم حول منافع مشترک زیست‌محیطی می‌تواند از این فجایع جلوگیری نماید.
 

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
بازرگان دوشادوش روحانیت نواندیش
محمد بسته‌نگار:درباره مرحوم مهندس بازرگان همین بس که وی به اتفاق آیت‌الله...
IMAGE
دینداری به شرط علم و آزادی
دکتر سید محمدمهدی جعفری:رویکرد قرآنی مهندس مهدی بازرگان برگرفته از تعالیم اولیه...
IMAGE
ب‍ازرگان، مردی که صدایش شنیده نشد
سهند ایرانمهر: امروز، سالگرد درگذشت #مهدی_بازرگان است. ‏پژوهشگر قرآن، نخستین...
IMAGE
پيام راهبردي بازرگان براي امروز ما
مهندس محمد توسلي: شصت سال قبل زنده یاد  مهندس مهدي بازرگان سخنراني "احتياج روز" را...
IMAGE
چهار مردان!
مهندس عبدالعلی بازرگان: جمعه بیست و نهم‌ دی‌ماه، بیست و سومین سال‌گرد درگذشت...
IMAGE
این دو نخست وزیر
علیرضا کفایی: مهندس بازرگان اولین نخست وزیر ایران پس از انقلاب بود و از همان...
IMAGE
بازرگان و سیاست خارجی
مصطفی قهرمانیان: – دکترین سیاست خارجی دولت موقت – – به‌مناسبت بیست‌و‌سومین...
IMAGE
این نام را به خاطر بسپارید :” مهدی بازرگان”
مجتبی نجفی: اصلاح طلبی به سبک بازرگان یعنی اینکه در میانه آتش و خونِ انقلاب از...
IMAGE
پلي براي عبور
دکتر حبیب الله پیمان: در چند دهه اخير به استثنای قشر کوچکی از نو كيسگان كه بخش عمده...
IMAGE
بیانیه ابوالفضل قدیانی درباره اعتراضات اخیر
ابوالفضل قدیانی، از فعالین سیاسی و از مبارزان دوران ستم‌شاهی و عضو موسس سازمان...

مصاحبه ها

IMAGE
مصدق به بازرگان اطمینان کامل داشت
گپ و گفتی با  هاشم صباغیان ، وزیر کشور دولت موقت: مجید بجنوردی: متن پیش رو خلاصه...
IMAGE
اصلاح‌طلبی تنها راهبرد واقع‌بینانه است/راهکار اصلی بازگشت به قانون اساسی است
گفت و گوی روزنامه همدلی با مهندس توسلی دبیر کل نهضت آزادی ایران: هرمز شریفیان ـ گفت...
IMAGE
کانون مکانی مناسب برای تمرین کار جمعی است
گفتگوی نشریه کانون فنی فارغ التحصیلان دانشکده فنی دانشگاه تهران با مهندس محمد...
IMAGE
توسعه سیاسی، راه حل توسعه اقتصادی و گذار از بحران‌های اجتماعی
پیشنهادات عماد بهاور، عضو نهضت آزادی ایران پس از اعتراضات شهری دیماه سال ۹۶در...
IMAGE
می‌شود بر میخ کوبید اما نمی توان روی آن نشست
گفتگوی زیتون با سعید مدنی پیرامون اعتراضات اخیر: از اعتراض به « گرانی » آغاز شد و...
IMAGE
شدت نابسامانی‌های اقتصادی اجتماعی از آستانه تحمل مردم عبور کرده
اسکان نیوز: اعتراضات چند روز اخیر تبعات و تحلیل های مختلفی را در پی داشته است....
IMAGE
طرح جدید ترافیک؛ هدفی خوب بدون تمهید شرایط
ارزیابی مهندس محمد توسلی از طرح LEZ در گفتگو با اسکان نیوز؛  مهندس محمد توسلی،...
IMAGE
حسین مردم‌حسینی | گفت‌وگوی منتشر نشده با زنده یاد حسین شاه‌حسینی
گفتگوی روزنامه اعتماد با زنده یاد حسین شاه حسینی: وحید جعفری-روزنامه اعتماد:...
IMAGE
ایستاد و زانو نزد
مصاحبه روزنامه آسمان آبی با مهندس محمد توسلی: عاطفه شمس-خبرنگار: کسانی که حسین...
IMAGE
عماد بهاور در گفت‌وگو با امتداد: هدف اصلی جریان اصلاح طلبی، اصلاح ساختارهای حقیقی قدرت است
امتداد – گروه سیاسی: چند ماه پس از حضور دوباره حسن روحانی در مقام ریاست جمهوری؛...