asnad

sadr yadname

yazdi

جلد اول

(نسخه کامل / 11 مگابایت)

 

جلد دوم: دفتر نخست

(نسخه بدون تصاویر / 5 مگابایت)

 

جلد دوم: دفتر نخست

(نسخه با تصاویر / 68 مگابایت)

 

جلد سوم: 118 روز در نوفل لوشاتو

(6 مگابایت)

 

شرح بازگشت به ایران

در فروردین 1381 و احضار به دادگاه

(3 مگابایت)

 

کتاب ها PDF و به شکل زیپ شده اند.
پس از دانلود، فایل ها را آنزیپ نمایید.

facebook

azadi

bazargan

 sahabi

ezat-sahabi

ebrahim yazdi

seyed-javadi

taleghani

mizankhabar 

IMAGE
پیام مخفیانه ابوالقاسم کاشانی به آیزنهاور
جمعه, 27 بهمن 1396
کامبیز فتاحی - بی بی سی فارسی: بنا بر اسناد آرشیو ملی آمریکا، ابوالقاسم کاشانی چند سال بعد از سرنگونی محمد مصدق در کودتای ۲۸ مرداد - در شرایطی که با حکومت پهلوی اختلاف پیدا کرده و خانه‌نشین شده بود - به دوایت آیزنهاور، رئیس جمهوری ایالات متحده نامه‎ای تظلم‌خواهانه نوشت و ابراز خرسندی کرد که "ایالات متحده آمریکا الگوی کشورهای امپریالیستی را دنبال نمی‌کند." اسناد همچنین نشان می‎دهد که این روحانی متنفذ حدود سه سال پیش از کودتا، در یکی از...
IMAGE
جلسات ماهانه اصلاح دینی در غرب و جهان اسلام و ایران
جمعه, 27 بهمن 1396
قابل توجه علاقمندان محترم چو عاشق می‌شدم گفتم که بردم گوهر مقصود ندانستم که این دریا چه موج خون فشان دارد   اصلاح دینی در غرب و جهان اسلام و ایران   به مناسبت پانصدمین سال رفرماسیون در اروپا و مغرب زمین سلسله جلساتی از آغاز سال ۲۰۱۸ میلادی در کلن برگزار میشود. در این سلسله گفتارها، رفرماسیون مسیحی و اصلاح دینی با تمرکز در ایران معاصر مورد بحث و گفتگو قرار میگیرد.   موضوع سخن ماه فوریه: موئلفه های اصلی در جنبش پروتستانی سخنران: حسن یوسفی...
IMAGE
ضرورت بازگشت به آرمان های انقلاب و قانون اساسی
دوشنبه, 23 بهمن 1396
میزان: نهضت آزادی ایران با صدور بیانیه ای با امضای دبیرکل خود، مهندس محمد توسلی در 22 بهمن و به مناسبت سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، هشت توصیه برای بازگرداندن اعتماد عمومی به ساختار حکومت را به حاکمیت خاطرنشان کرده است. در این بیانیه آمده است که صدا و سیما باید از انحصار یک جریان سیاسی خاص خارج شده، جایگاه ملی اش را دوباره به دست آورد و قوه قضاییه نه تنها در شعار که در عمل، با حفظ استقلال خود و در عین شفافیت، با اجرای درست و کامل قانون با...
IMAGE
در آستانه نهمین سال حبس؛ ضیا نبوی آزاد شد
سیدضیا نبوی زندانی سیاسی که محکوم به محاربه و ارتباط با سازمان مجاهدین خلق بود، امروز و پس از تبریه از این اتهام از زندان سمنان آزاد شد. به گزارش امتداد، این زندانی سیاسی که از ۲۵ خرداد ۸۸ زندانیست در دادگاه بدوی به ۱۵ سال زندان و در دادگاه تجدیدنظر به ۱۰ سال حبس در تبعید به...
IMAGE
مرگ مشکوک دکتر کاووس سید امامی در زندان
بازهم یک مرگ مشکوک دیگر در زندان رقم خود. این بار نوبت به یک استاد دانشگاه رسید که گفته شود در زندان خودکشی کرده است. به گزارش کلمه، هنوز اخبار مربوط به خودکشی زندانیان اعتراضات دی ماه ۹۶ داغ است و نمایندگان مجلس در حال کنکاش در این خصوص که خبر از خودکشی یک استاد دانشگاه در داخل...
IMAGE
زهرا رهنورد: بسیاری از اعتراضات زنان از جمله انتقاد به حجاب اجباری ناشی از عدم حمایت قوانین از زنان ایرانی است
زهرا رهنورد، فعال محصور حوزه زنان اعتراضات مدنی برخی زنان علیه اجباری بودن حجاب در جامعه را ناشی از عدم رعایت حقوق زنان و تبعیض‌های جنسیتی دانسته و توصیه کرده است که خوب است حالا و در آستانه چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب بررسی شود که حقوق بنیادی زنان چقدر تدوین و اجرایی شده...
IMAGE
گزارش همایش بازرگان و انقلاب
گزارش خبرگزاری ایسنا: همایش بازرگان و انقلاب اسلامی از سوی انجمن اندیشه و قلم در مسجد الرحمن با سخنرانی ابوالفضل بازرگان، برادرزاده بازرگان و محمد توسلی، دبیر کل نهضت آزادی، عباس سلیمی‌نمین و حاتم قادری، برگزار شد. شانزدهم بهمن، بهانه برگزاری این همایش، روزی است که امام...
IMAGE
برگزاری همایش «بازرگان و انقلاب اسلامی» در انجمن اندیشه و قلم
میزان: انجمن اندیشه و قلم، در آستانه چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی و همزمان با سالروز تشکیل موقت، همایشی را با عنوان «بازرگان و انقلاب اسلامی» برگزار می‌کند. به گزارش روابط عمومی انجمن اندیشه و قلم، در این همایش نیم‌روزه که دوشنبه 16 بهمن از ساعت 13 آغاز می‌شود،...
IMAGE
وقتی نوکیسه ها بلندگوی سرکوب می شوند!
پاسخ سحام نیوز به اظهارات سید احمد خاتمی در تریبون نماز جمعه تهران: بعد از اظهارات تند سید احمد خاتمی علیه معترضان ناآرامی های اخیر و درخواست اعدام رهبران جنبش سبز سایت سحام نیوز در پاسخ به وی نوشت: – در تایید انحراف انقلاب اسلامی همین بس که تریبون نمازجمعه اش از آیت الله...
IMAGE
پاسخگوی عملکرد خود بوده و زمینه اصلاح ساختاری نظام را فراهم آورید، نامه شیخ مهدی کروبی، رهبر در حصر جنبش سبز به آیت الله خامنه ای
مهدی کروبی پس از سال ها و در نامه ای سرگشاده از رهبر جمهوری اسلامی خواسته تا پاسخگوی عملکرد ۳۰ ساله خود بوده و زمینه را برای اصلاح ساختاری نظام فراهم آورد. به گزارش سحام، این نامه به محوریت چند موضوع نگاشته شده است. بخش ابتدایی نامه به موارد تاریخی در خصوص این نامه نگاری و...
IMAGE
هماهنگی کیهان با مواضع ترامپ درباره برجام قابل تامل است
نامه انتقادی مطهری به حسین شریعتمداری: ‌با اهداء سلام،در شماره دوشنبه دوم بهمن آن روزنامه،بخش خبر ویژه،ضمن مخالفت با اقداماتی مانند بازدید نمایندگان از زندان اوین برای آگاهی از وضع بازداشت شدگان و بررسی مسئله خودکشی یکی از آنها ،آمده است: نکته جالب این که طی هفته های اخیر...
IMAGE
مجموعه جلسات “اصلاح دینی در غرب و جهان اسلام و ایران”
میزان: به مناسبت پانصدمین سال رفرماسیون در اروپا و مغرب زمین سلسله جلساتی از آغاز سال ۲۰۱۸ میلادی در شهر کلن آلمان برگزار خواهد شد. در این سلسله گفتارها رفرماسیون مسیحی و اصلاح دینی با تمرکز در ایران معاصر مورد بحث و گفتگو قرار خواهد گرفت.   موضوع سخن این ماه ژانویه: مروری بر...
IMAGE
گرامیداشت زنده‌یادان حسین شاه‌حسینی و علی‌اکبر معین‌فر در پاریس برگزار شد
شنبه سی‌ام دی‌ماه، به همت جمعی از فعالان  ملی ـ مذهبی و با حضور تعدادی  فعال سیاسی و مدنی مقیم فرانسه، مراسمی در گرامی‌داشت دو فعال ملی برجسته ایران، زنده‌یادان حسین شاه‌حسینی و علی‌اکبر معین‌فر در پاریس برگزار شد. به گزارش زیتون در ابتدای برنامه، مرتضی کاظمیان که...
IMAGE
خدمات بازرگان را نادیده نگیریم، خیابانی به نام «مهندس بازرگان» نامگذاری شود
در جلسه شورای شهر در بیست و سومین سالگرد درگذشت مهندس بازرگان روز شنبه 30 دیماه 1396 مطرح شد: محسن هاشمی: خدمات بازرگان را نادیده نگیریماحمد مسجد جامعی: خیابانی به نام «مهندس بازرگان» نامگذاری شود حسن هاشمی، رئیس شورای شهر تهران دیروز در صحن شورای شهر گفت: «مهندس بازرگان اولین...
IMAGE
مراسم بیست و سومین سالگرد درگذشت مهندس بازرگان در قم برگزار شد (گزارش تصویری بهمراه متن سخنرانی)
  میزان: بیست و سومین سالگرد درگذشت مهندس مهدی بازرگان در قم و در آرامگاه بیات در تاریخ جمعه 29 دیماه96 با حضور بستگان و علاقمندان ایشان و اعضای نهضت آزادی و سایر آزاد اندیشان برگزار شد. در این مراسم که صبح جمعه برپا شد آقایان حجت الاسلام دکتر سلیمانی، دکتر غروی، احد کاظمی و عماد...
IMAGE
بیانیه جمعی از نمایندگان ادوار مجلس در مورد رخدادهای اعتراضی اخیر
جمعی از نمایندگان ادوار مجلس با صدور بیانیه‌ای تحلیلی نسبت به رخدادهای اعتراضی اخیر در بیش از۶٠ شهر کشور واکنش نشان داده و با ارائه راهکارهائی خواستار اجرای اصلاحات لازم برای پاسخگویی به مطالبات مطرح در درون جامعه شدند. در بخشی  از این بیانیه آمده است: “یادآور می‌شویم که...
IMAGE
مراسم بزرگداشت مرحومین حسین شاه‌حسینی و علی اکبر معین‌فر در پاریس برگزار می شود
اطلاعیه مراسم بزرگداشت شادروانان شاه حسینی و معین فر در پاریس در روزهای اخیر، دو پیشکسوت آزاده‌ از قبیله‌ی کنشگران وطن دوستِ راه آزادی و استقلال ایران چشم بر جهان فروبستند. شادروان حسین شاه حسینی، پیر مبارز خستگی‌ناپذیر راه آزادی و دموکراسی و استقلال ایران، از یاران...
IMAGE
پیام تسلیت جمعی از فعالین سیاسی و اجتماعی خارج از کشور برای درگذشت علی‌اکبر معین‌فر
میزان: جمعی از فعالین سیاسی و اجتماعی در بیانیه‌ای درگذشت علی‌اکبر معین‌فر را تسلیت گفتند. به گزارش زیتون متن کامل این بیانیه به شرح زیر است: بنام خدامِّنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ ۖ فَمِنْهُم مَّن قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن...
IMAGE
به‌جای محافظه‌کاری و توجیه‌گری، به اصلاح مستمر گفتمان اصلاحات بیندیشیم
میزان: حزب اتحاد ملت ایران اسلامی در بیانیه‌ای تحلیلی به تبیین اعتراضات مردمی در چند هفته گذشته پرداخت. به گزارش امتداد حزب اتحاد ملت در این بیانیه تلاش کرده تا با توصیف دقیق آنچه که در هفته گذشته در کشور رخ داد، تبیین شرایط موجود، شرح وضعیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کشور به...
IMAGE
نکوداشت مرحوم مهندس علی اکبر معین‌فر در دانشگاه تهران
میزان: نکوداشت مرحوم مهندس علی اکبر معین‌فر روز چهارشنبه، ۲۰ دی‌ماه ۱۳۹۶، ساعت ۱۶ در سالن شهید چمران دانشکده فنی دانشگاه تهران برگزار می شود.  خاطر نشان می شود که مراسم ختم آن مرحوم روز دوشنبه 18 دیماه 1396 از ساعت 18 تا 19:30 دقیقه در مسجد جامع شهرک غرب برگزار می شود.
IMAGE
وزیر نفت، درگذشت علی اکبر معین‌فر را تسلیت گفت
میزان: وزیر نفت با صدور پیامی درگذشت علی اکبر معین‌فر، نخستین وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران را تسلیت گفت.   به گزارش شانا، متن پیام تسلیت بیژن زنگنه برای درگذشت مهندس علی اکبر معین‌فر به شرح زیر است: انّا لله و انّا الیه راجعون درگذشت شادروان مهندس علی اکبر معین‌فر نخستین...
IMAGE
اطلاعیه جمعی از فعالان سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در دعوت از مردم برای شرکت در مراسم تشییع و ترحیم مهندس علی اکبر معین‌فر
مِّنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ ۖ فَمِنْهُم مَّن قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن یَنتَظِرُ ۖ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِیلًا   درگذشت مهندس علی‌اکبر معین‌فر، از یاران همدل مهندس بازرگان، از پایه گزاران انجمن اسلامی مهندسین، از مفاخر...
IMAGE
بیانیهء تحلیلی نهضت آزادی ایران در خارج از کشور از وقایع اخیر
میزان خبر: در پی ناآرامی های اخیر در بسیاری از شهرهای ایران، نهضت آزادی ایران – خارج از کشور با انتشار بیانیه ای، به تحلیل این ناآرامی ها پرداخت. اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران در خارج از کشور با صدور این بیانیه ضمن احترام و تاکید بر حقوق حقه مردم در اعتراض و راهپیمایی،...
IMAGE
نظام سیاسی ایران نیازمند پالایش و درمان است
حزب اعتماد ملی بیانیه ای در مورد اعتراض های اخیر منتشر کرد. متن این بیانیه به شرح زیر است: مردم شریف ایران در این ایام شاهد حرکت اعتراضی بخشی از شهروندان و هموطنان خود نسبت به شرایط اقتصادی و سیاسی کشورند و برخی شخصیت ها و نهادهای حاکمیتی و حکومتی را مسئول این شرایط می دانند ....
IMAGE
پیکر مرحوم مهندس علی اکبر معین فر صبح جمعه از محل حسینیه ارشاد تشییع شد
میزان: پیکر مرحوم علی اکبر معین فر صبح جمعه از محل حسینیه ارشاد تشییع شد. پیکر مرحوم علی اکبر معین فر، اولین وزیر نفت ایران در دولت مهندس بازرگان، صبح امروز توسط خانواده و دوستاران ایشان تشییع شد. در این مراسم که در محل حسینیه ارشاد برگزار شد، حجت الاسلام محمود دعایی بر پیکر...
IMAGE
مهندس علی اکبر معین فر دار فانی را وداع گفت (اطلاعیه مراسم تشییع و تدفین)
مهندس علی اکبر معین فر اولین وزیر نفت ایران که پس از شادروان حسن نزیه، و در پی تشکیل این وزارتخانه، سکان آنرا در دولت مرحوم مهندس بازرگان بر عهده گرفت و موسس شبکه زلزله و شتاب نگاری در ایران، نماینده دور اول مجلس و عضو انجمن اسلامی مهندسین و از یاران و همراهان مهندس مهدی...
IMAGE
آشوب های کور در سراسر کشور. 21 تن کشته شدند
تعداد کشته‌شدگان تجمع‌های اعتراضی روزهای اخیر به ۲۱ تن رسید صدا و سیما از کشته شدن دست کم ۹ نفر در اعتراض‌های دوشنبه شب در استان اصفهان در مرکز ایران خبر داده است. به گفته شبکه خبر، ۶ نفر در درگیری‌های قهدریجان، یک نفر در خمینی‌شهر، یک عضو بسیج در کهریزسنگ نجف‌آباد و یک...
IMAGE
تنش در بازار ارز و طلا پس از اعتراضات سراسری در ایران
اعتراضات سراسری در کشور طی روزهای گذشته بر روی اقتصاد بازار نیز تاثیر گذاشته است. در این میان طلا یکی از بخش‌هایی است که در این روزها از نوسان قیمت بیشتری برخوردار بوده است.در ادامه روند افزایش نرخ ارز در روزهای گذشته، روز چهارشنبه هر دلار آمریکا در تهران بیش از ۴۴۲۰ تومان...
IMAGE
گرامیداشت طاهرآقا احمدزاده در پاریس برگزار شد
عصر یک‌شنبه ۲۶ آذرماه سال‌جاری، و با حضور ده‌ها تن از فعالان سیاسی تبعیدی و کنشگران مدنی مهاجر و ایرانیان ساکن اروپا، مراسم بزرگ‌داشت زنده‌یاد طاهر احمدزاده در پاریس برگزار شد. به گزارش زیتون در ابتدای جلسه، علی کشتگر، فعال سیاسی پرسابقه که مدیریت جلسه را برعهده داشت، به...
IMAGE
جمعی از فعالان ملی مذهبی خارج از کشور ​ درگذشت حسین شاه‌حسینی​ را تسلیت گفتند
جمعی از فعالان ملی مذهبی ملی‌ـمذهبی خارج از کشور درگذشت حسین شاه‌حسینی٬ از اعضای جبهه ملی را تسلیت گفتند. مرحوم شاه حسینی عضو شورای مرکزی جبهه ملی ایران روز گذشته در سن ۹۰ سالگی درگذشت. حسین شاه‌حسینی متولد اسفند ۱۳۰۶ و عضو شورای مرکزی جبهه ملی ایران از اعضای هیئت رهبری...
IMAGE
پیام تسلیت دکتر هرمیداس باوند سخنگوی جبهه ملی ایران به مناسبت درگذشت حسین شاه حسینی
دکتر داود باوند سخنگوی جبهه ملی ایران به مناسبت درگذشت حسین شاه حسینی فعال با سابقه ملی پیام تسلیتی صادر کرد. به گزارش ملی مذهبی متن پیام دکتر باوند به شرح زیر است:به نام خداوند جان و خرددریغا که حسین شاه حسینی عضو هیات رهبری جبهه ی ملی ایران و راد مرد تاریخ معاصر ایران که...
IMAGE
مراسم تشییع زنده یاد حسین شاه حسینی برگزار شد
گزارش مکتوب روزنامه قانون و گزارش تصویری ایلنا و ایران فردا از مراسم وداع با زنده یاد پهلوان حسین شاه حسینی که روز سه شنبه ساعت 9 صبح از مقابل منزل ایشان آغاز شد و سپس با انتقال به بهشت زهرا، حجت الاسلام دعایی بر پیکر آن مرحوم نماز گزارد: ترکیب عشق به امام حسین(ع)، مصدق ، تختی و...
IMAGE
استاد حسین شاه حسینی درگذشت
  انا لله و انا الیه راجعون  میزان: استاد حسین شاه‌حسینی از یاران صدیق دکتر محمد مصدق و مهندس مهدی بازرگان، معاون نخست وزیر و رئیس سازمان تربیت بدنی و رئیس کمیته ملی المپیک در دولت مهندس بازرگان و عضو شورای مرکزی و از اعضای هیئت رهبری جبهه ملی ایران و از اعضای شورای فعالان...

بزرگترین اشتباه آقای هاشمی در مجلس اول، برخورد نادرست بانهضت آزادی بود

گفتگوی روزنامه اعتماد با غلامرضا حيدري، نماينده دوره دوم، سوم و دهم مجلس:

 عليرضا كيانپور| بحث درباره هاشمي به عنوان چهره‌اي كه تقريبا در تمامي مناصب حساس حكومتي ايفاي نقش كرده، كاري است دشوار. اين‎طور مواقع، هميشه اين سوال مطرح است كه وقتي از هاشمي صحبت مي‌كنيم، دقيقا از كدام هاشمي صحبت مي‌كنيم. آنچه در اين گفت‌وگو بيش از هر چيز مورد تاكيدمان بود، دوراني است كه هاشمي رياست مجلس شوراي اسلامي را برعهده داشت و براي بررسي آن سال‌ها به سراغ غلامرضا حيدري، نماينده اصلاح‌طلب اين روزهاي مجلس رفتيم كه ازقضا در ادوار دوم و سوم هم از نزديك با هاشمي همكار بوده است.

هاشمي در انتخابات مجلس اول رتبه‌اي بهتر از جايگاه چهاردهم به دست نياورد؛ چه اتفاقي افتاد كه نفر چهاردهم تهران در يكي از آزادترين انتخابات ممكن، آن هم با حضور تقريبا تمامي چهره‌هاي سياسي از طيف‌هاي مختلف، به رياست رسيد؟

به ياد دارم كه اكثريت كرسي‌هاي مجلس در دوره اول در اختيار حزب جمهوري اسلامي قرار گرفت و شايد رياست هاشمي يك تصميم درون‌حزبي بود. در واقع جايگاه و نفوذ هاشمي در حزب جمهوري اسلامي يكي از مهم‌ترين علل رياست او بود.

اداره چنين مجلسي بايد كار دشواري باشد.

البته. به هر حال آنچنان كه اشاره كرديد انتخابات مجلس اول يكي از دموكراتيك‌ترين انتخابات تاريخ ٤٠ ساله انقلاب است و در آن دوره، همه احزاب و گروه‌ها حضور داشتند. آن زمان هنوز بحث شوراي نگهبان و به‌خصوص نظارت استصوابي اين شورا مطرح نشده بود و شايد چالش مهم هاشمي در آن دوره همين اداره صحن بود. ازطرفي مشكلات ناشي از جنگ، كار را دشوارتر نيز كرده بود. يكي از انتقادهايي كه آن زمان به مرحوم هاشمي وارد بود، برخوردهاي ناصوابي است كه با اعضاي نهضت آزادي داشت. متاسفانه آن زمان فضا ناگهان به‌سمت عليه اين افراد كه بسيار در فرآيند پيروزي انقلاب، مبارزه عليه حكومت پهلوي و همچنين نشر و اشاعه تفكر و فرهنگ تشيع و اسلامي فعال بودند، پيش رفت. به هر حال پس از مسائلي كه پيش آمد و دولت موقت كنار رفت و همچنين در ادامه كشور با چالش مربوط به اشغال سفارت امريكا روبه‌رو شد، به اين بزرگان اتهام سازشكار زده شد و گفتند چرا اين افراد به‌دنبال تعامل مثبت با دنيا هستند. در اين اوضاع برخي چهره‌ها و طيف‌هاي انقلابيون اين رويكرد را برنمي‌تافتند و شاهد بوديم دوستان نهضت آزادي بعضا در مجلس مورد هجمه اين طيف‌هاي خاص قرار مي‌گرفتند و حتي در يك مورد موقع نطق آقاي صباغيان، درگيري فيزيكي پيش آمد كه آقاي معين‌فر هم مورد حمله قرار گرفت. در اين شرايط از هاشمي به عنوان رييس مجلس انتظار مي‌رفت، فعال‌تر واردشده و مانع از اقدامات خشونت‌آميز شود. در جريان تصويب قانون انتخابات كه در بخش‌هايي از آن محدوديت‌هايي براي حضور در مجلس ايجاد مي‌شد، آقاي هاشمي چنان كه انتظار مي‌‎رفت، وارد نشد. اين گفته را از آيت‌الله اسدالله بيات نقل مي‌كنم كه مي‌گفت آقاي بازرگان در صحن گفته بود شما مي‌خواهيد قانوني بنويسيد كه مانع از ورود امثال ما به مجلس شويد اما روزي با همين قانون از ورود خودتان هم ممانعت به عمل مي‌آيد. شايد يكي از انتقادهايي كه به مرحوم هاشمي مي‌شود اين است كه ايشان با نفوذي كه داشت مي‌توانست مانع از تحقق اين مسائل شود.

هاشمي در مجلس دوم راي خوبي از مردم گرفت و به عنوان نفر اول راهي پارلمان شد. روند انتخابات مجلس دوم و به‌ويژه انتخابات هيات رييسه مجلس دوم چگونه طي شد؟

آقاي هاشمي در مجلس دوم كه بنده هم حضور داشتم، رقيبي نداشت و تقريبا با اجماع كامل به رياست رسيد. در ابتداي كار بنده و آقاي هاشمي در كميسيون تحقيق و بحث بررسي اعتبارنامه‌ها هم‌شعبه بوديم و براي بنده كه به عنوان يك جوان كمتر از ٣٠ سال وارد پارلمان شده بودم، بسيار افتخارآميز بود.

هاشمي در ادامه كارش در مجلس، همزمان با حكم امام به عنوان فرمانده جنگ نيز منصوب شد. چه روندي براي تحقق اين مساله طي شد؟

شايد يكي از نكات جالب‌توجه در شيوه مديريتي هاشمي، اقتدار و نفوذ بالاي او بر زيرمجموعه‌اش بود و بارها شاهد بودم، يادداشتي روي يك برگه كاغذ بدون سربرگ از هاشمي به عنوان يك دستور رسمي به زيرمجموعه‌اش ابلاغ و بلافاصله اجرايي مي‌شد. قاعده كار اين است كه رييس‌جمهور به عنوان فرمانده كل قوا منصوب شود اما همين اقتدار هاشمي باعث شد كه امام چنين تصميمي بگيرد. آن زمان كشور درگير جنگ بود و بعضا اختلاف‌هايي هم ميان ارتش و سپاه پيش مي‌آمد و اين مسائل اهميت به‌كار گرفتن مديري توانمند را دوچندان مي‌كرد. حضرت امام(ره) هم مسن بودند و در آن زمان كمي كسالت داشتند و درمجموع از ميان چندنفري كه قدرت اداره جنگ را داشتند، امام به اين نتيجه رسيد كه هاشمي بهترين گزينه است. در عين حال ويژگي واقع‌بيني و تعامل مثبت با دنيا كه حتي شامل تعامل با امريكا نيز مي‌شد و بعدها در جريان مك‌فارلين هم علني شد، از جمله ديگر دلايل اين انتخاب امام بود. بماند كه همين بحث مك‌فارلين ازجمله مسائلي است كه تا سال‌هاي سال، محور هجمه‌هاي انتقادي مخالفان هاشمي عليه او بود. متاسفانه در جريان مك‌فارلين بعضي ناجوانمردي كردند كه حتي امام واكنشي تند نشان داد و گفت كه بعضي اوقات وقتي به صداي مجلس گوش مي‌دهيم، انگار صداي راديو اسراييل را مي‌شنويم. درمجموع هاشمي اصل را بر عدم ارتباط با امريكا نمي‌گذاشت اما تاكيد داشت بايد براساس منافع ملي وارد تعامل شويم و همين مساله باعث شد كه در يك سال پاياني عمر حضرت امام(ره) در نامه‌اي به ايشان برخي مسائل ازجمله همين بحث پايان جنگ را خواستار شود. اخيرا جايي خواندم كه آقاي هاشمي وقتي براي اعزام به منطقه آماده مي‌شد، سعي مي‌كرد به ديدار مادرش نيز برود. گويا مادرشان گفته بود من كه تو را هر روز در تلويزيون مي‌بينم و اگر تو مي‌خواهي من را ببيني، بهتر است، خودت بيايي و گويا در يكي از اين ديدارها گفته بود اين جنگ را تمام كنيد. فارغ از اين مسائل، يكي ديگر از نكاتي كه در نامه هاشمي به حضرت امام(ره) موردتاكيد قرار گرفت، بحث تعامل با امريكا بود كه اتفاقا همين چندسال پيش بنده در ديداري با ايشان درباره آن مساله صحبت كردم كه آقاي هاشمي توضيح داد كه آن زمان به اين نتيجه رسيده بودم منافع ملي كشور ايجاب مي‎كرد اين مشكل حل شود اما متاسفانه عمر امام كفاف نداد.

لطفا درباره نقش هاشمي در بحث راي‌اعتماد به مهندس موسوي در مجلس دوم بگوييد؟

آيت‌الله خامنه‌اي به عنوان رييس‌جمهور چندان موافق معرفي مهندس موسوي نبود و همزمان، نزديك به يكصد نماينده در نامه‌اي به حضرت امام(ره) تاكيد كردند كه در شرايط كنوني، معرفي مهندس موسوي به عنوان نخست وزير بسيار تاثيرگذار خواهدبود و فرماندهان سپاه هم نظري مشابه داشتند. در اين شرايط آقاي هاشمي به عنوان رييس مجلس نقشي تاريخي ايفا كرد و درحالي كه تعدادي از نمايندگان مخالف بودند، به‌خوبي از مهندس موسوي و دولت او حمايت كرد. در عين حال كه آقاي هاشمي با آيت‌الله خامنه‌اي رفاقتي ديرينه داشت و به‌قول معروف با يكديگر هم‌لباس بودند، منافع ملي ترجيح داده شد. اينها نشانه تدبير هاشمي بود و در مجلس به عنوان نخ تسبيح عمل مي‌كرد.

يكي ديگر از اين بزنگاه‌هاي حساس، بحث بازنگري در قانون اساسي بود. نقش هاشمي در اين برهه چگونه بود؟

به هر حال در قانون اساسي اوليه، در بحث ويژگي‌هاي رهبري به بحث مرجعيت اعلم تاكيد شده بود. در آن زمان مراجع اعلم، همگي بسيار مسن بودند. به هر حال بنابر قانون اساسي، اختيارات و مسووليت‌هاي رهبري بسيار بالاست و درنتيجه بزرگان در آن زمان به اين نتيجه رسيدند كه ويژگي مرجعيت اعلم را به مجتهد متجزي تبديل كنند. تاجايي كه به ياد دارم، در نخستين فرمان امام(ره) براي تشكيل شوراي بازنگري از همين تعبير «مجتهد متجزي» استفاده شده بود. البته در ادامه مسائل ديگري نيز اضافه شد كه ازجمله حذف نخست‌وزير و تفويض اختيارات به رييس‌جمهور بود كه البته باتوجه به برخي اصطكاك‌ها ميان اين ٢ مقام اجرايي، بزرگان به اين نتيجه رسيدند با اين تغييرات مشكلات را حل كنند.

نظر هاشمي در اين رابطه چه بود؟

آن‌چنان كه ما مي‌ديديم هاشمي نقشي موثر در افزايش اختيارات رهبري داشت. به عنوان مثال بحثي كه در شوراي بازنگري مطرح شد، زمانمند كردن رهبري در يك بازه ١٠ ساله بود اما آنچه عملا به تصويب نهايي رسيد، اين‌طور نبود. البته هاشمي تنها نبود و آقايان عباس نوري و موسوي‌‎خوييني‌ها هم در اين شورا حضور داشتند كه البته بنده از نظرات حضرات آگاهي ندارم و لازم است خودشان پاسخ بدهند. چراكه بسياري از اين افراد كه تصميم‌گير بودند، بعدها معترض شدند.

آيا خود هاشمي هم همين ويژگي را ندارد؟

تاكيدم بر همين مساله بود. البته اين ويژگي مثبت هم بايد درنظر گرفت كه وقتي در عمل متوجه اشتباهي مي‌شد، اين اشتباه را مي‌پذيرفت. اما آنچه شخصا از هاشمي شنيدم مربوط به فعاليت سپاه بود. به ياد دارم كه هاشمي تاكيد داشت وقتي پس از پايان جنگ درجايگاه رياست‌جمهوري قرار داشتم، نظري مثبت به اين مساله داشتم كه همچون بسياري از ديگر كشورهاي دنيا از امكانات نيروهاي مسلح براي بازسازي استفاده كنيم اما نه اينكه اين‌طور ميان‎دار اصلي اقتصاد شوند. هاشمي نگران بود كه يك نيروي مسلح ميان‌دار سياست و اقتصاد باشد و با نگاهي استراتژيك اين مساله را خطرناك مي‌دانست.

هاشمي در مجلس سوم بالاي ٨٠ درصد آرا را به دست آورد. آيا همين راي بالا در مجلس سوم در تصميمش براي اعلام كانديداتوري در انتخابات رياست‌جمهوري دخيل نبود؟

به هر حال وقتي هاشمي رييس مجلس بود هم به عنوان اينكه پس از حضرت امام (ره) نفر اول نظام است، معروف بود و اين مساله نه‌تنها در افكار عمومي، بلكه نزد خواص هم مطرح بود. نمي‌توان نيت‌خواني كرد اما هاشمي سياست‌مداري با برنامه بود كه بي‌گدار به آب نمي‌زد.

به نظر شما بزرگ‌ترين اشتباه هاشمي در مجالس اول، دوم و سوم چه بود؟

درمورد مجلس اول عرض كردم، همان بحث مربوط به نهضت آزادي و برخورد نادرست با آنها.

علت چه بود؟!

پاسخ به اين سوال كار دشواري است كه چرا با نهضت آزادي به عنوان يك گروه اسلامي همراه نهضت بود و نيز با رهبرانش به‌ويژه مرحوم بازرگان نقشي كليدي در پيروزي انقلاب داشتند، چنين برخورد شد. ما از دوران دانش‌آموزي و دانشجويي به ياد داريم به اندازه‌اي كه مرحوم بازرگان و مرحوم شريعتي مطرح بودند، خيلي‎ها مطرح نبودند. حداقل مي‌‎توان گفت در فراهم كردن نهضت، به‌ويژه همراه كردن قشر تحصيلكرده و دانشجو نقشي مهم برعهده داشتند و پاسخ به اين سوال كه چرا اين‌طور مغضوب شدند، كار دشواري است. اين نهضت توان و ظرفيت آلترناتيو بودن را داشتند. همان موقع هم چهره‌هايي در ميان‌شان بود كه در حد و قواره نخست‌وزيري بود.

سوال ديگرم درباره نحوه رياست هاشمي در مجلس است. هاشمي را از اين نظر چگونه ديديد؟

باتوجه به اينكه بنده در همان دوره سوم، پس از استعفاي هاشمي براي حضور در جايگاه رياست‌جمهوري، با رييس مجلس ديگري كه آقاي كروبي باشد، كار كردم، بايد بگويم هاشمي ويژگي‌هاي خاصي داشت اما كروبي دموكرات‌تر بود. هاشمي در برخي مواقع ويژگي‌هايي شبيه به آنچه امروز بعضا در مديريت لاريجاني مي‌بينيم، داشت؛ ويژگي‌هايي كه شايد نقطه ضعف مهم او هاشمي در مديريت صحن بود. درواقع هاشمي مي‌توانست بيش از اين دموكرات عمل كند و جايگاه و شأن نمايندگان را بيش از آنچه مي‌ديديم، رعايت مي‌كرد.

به نظرتان در مقايسه ميان هاشمي و لاريجاني كدام در مديريت صحن دموكرات‌تر بودند؟

قطعا آيت‌الله هاشمي. متاسفانه آقاي لاريجاني در بعضي مسائل كاملا بيراهه رفته و مرتكب خلاف بين آيين‌نامه مي‌شود و معتقدم بعدها از اين شيوه لاريجاني به عنوان نكات منفي رياستش در مجلس ياد خواهند كرد. ما گاهي مي‌بينيم لاريجاني مصوبات مجلس را تحت‌عنوان اصلاح عبارتي، دوباره به راي مي‌گذارد. اين رويه تحقير كليت مجلس و نهاد قانون‌گذاري است. اين شيوه بدعت است.

هاشمي اين‌طور نبود؟

به اين شدت نبود. البته كيفيت مجلس در آن زمان با مجلس امروز متفاوت است. در مجالس نخست، اكثر قريب به اتفاق نمايندگان انقلابي و زندان‌رفته بودند و به اين راحتي هر بحثي را تاييد نمي‌كردند و حق‌شان را براي اظهارنظر به عنوان نمايندگان ملت، امانت مي‌دانستند و به اين راحتي از حق‌شان نمي‌گذشتند. آن زمان همچنين ترس از خدا بيشتر بود.

شايد پرتكرارترين سوالي كه بلافاصله پس از درگذشت آيت‌الله هاشمي در رسانه‌ها و فضاي سياسي كشور مطرح شد، اين بود كه حال، چگونه خلأ هاشمي را پر كنيم؟ آيا چهره‌اي را در ميان سياسيون در اين سطح مي‌بينيد؟!

به هر حال اين‌گونه افراد ويژگي‌هاي منحصربه‌فردي دارند كه آنها را متمايز مي‌كند و شايد به اين اعتبار نتوان جايگزيني براي‌شان پيدا كرد اما شخصا معتقدم آقاي خاتمي درمجموع قادر است مسووليت سنگين هاشمي را به دوش بكشد و ظرفيت اين كار را دارد و باوجود تمام بلاهايي كه بر سر او آوردند، چه امروز و چه حتي در زماني كه رييس‌جمهور بود، همچنان با سعه‌صدر پاي انقلاب ايستاده و حتي يك جمله ناصحيح از او نمي‌شنويد، هرگز پرخاش نمي‌كند و در عين حال حرفش را بيان كرده و از حقوق عمومي ملت دفاع كرده است.

به نظر شما اگر امروز هاشمي در ميان ما بود، چه برخوردي با اعتراض‌هاي اخير داشت؟

همه فراز و نشيب‌هاي زندگي هاشمي در اين چند سال آخر، يك كفه ترازو قرار مي‌گيرد و اين سال‌هاي آخر در يك طرف. شايد نمود تمامي اقدامات هاشمي تا همين سال‌هاي آخر، حاكميتي بود اما آنچه از او در اين سال‌هاي آخر ديديم، مردمي بود. هاشمي در اين سال‌هاي آخر هزينه داد. شخصيتي كه تا پيش از آن، هميشه در حاكميت بود و تا پايان راه هم همچنان مسووليت‌هايي داشت، اين سال‌ها طرف مردم را گرفت و ملت هم اين مسائل را به‌خوبي مي‌فهمند و در مراسم تشييع او نشان دادند. اگر بر اين اساس قضاوت كنيم، قاعدتا هاشمي در جريان اين اعتراض‌ها هم باز سمت مردم را مي‌گرفت.

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
جاسوسی فعالان محیط زیست و خیانت خیرین مدرسه ساز!
رضا علیجانی: وقتی رهبران یک کشور توهم توطئه داشته باشند همین امر به بدنه امنیتی...
IMAGE
راه حل را از یک جای دیگری از یک گروه مستقلی باید آغاز کرد
بخش هایی از نطق دکتر عبدالکریم سروش در مورد اعتراضات سراسری در ایران: خیلی عجیب...
IMAGE
دکتر سیدامامی؛ قتل، نه خودکشی
مرتضی کاظمیان: دکتر کاووس سید امامی، استاد جامعه‌شناسی و علوم‌سیاسی، و کنش‌گر...
IMAGE
انتخاب “پوشش”، حق زنان است
نرگس محمدی: سال‌هاست “پوشش زنان”، دستمایه حکومتگران در سیطره بر جامعه، تحکیم...
خوش خدمتی یک قاتل! در پاسخ به یاوه سرایی های جلال الدین فارسی درمورد امام موسی صدر
علیرضا کفایی: جلال‌الدین فارسی مجدداً سخنان قبلی خود علیه امام موسی صدر و میرحسین...
IMAGE
روایت یک وکیل فرانسوی از مرحوم قطب‌زاده و آقای خمینی در پشت صحنه انقلاب
سی و هشت سال پس از سقوط رژیم شاه، کریستیان بورگه (Christian Bourguet)، وکیل فرانسوی از نقشش...
IMAGE
دو دشمن مصدق برای غلبه بر یکدیگر به مصدقی های دوران خویش روی آورد
علی نظری: برنده و بازنده بازی شطرنج انقلاب ۵۷، شاه یا امام؟ امروز که در ایام سالگرد...
IMAGE
توضیحات مهندس توسلی، درباره ارتباط نهضت آزادی با آیت الله خمینی پیش از پیروزی انقلاب
به گزارش خبرنگار امتداد، محمد توسلی در همایش بازرگان و انقلاب اسلامی که به همت...
IMAGE
ضرورت بازنگری قوانین مربوط به آزار جنسی
صدیقه وسمقی: آزار جنسی یکی از تهدیدات نگران‌کننده علیه کودکان به‌شمار می‌رود....
IMAGE
حاشیه‌ای انتقادی بر نامه شجاعانه کروبی به رهبری
محسن کدیور: مهدی کروبی هشتاد ساله سومین مطلب خود را در دوران حصر منتشر کرد. وی در ۲۱...

مصاحبه ها

IMAGE
احمد خمینی به دنبال رهبری آینده بود
پرونده ویژه زیتون در گفت‌وگو با حجت الاسلام حاج احمد منتظری: زیتون-احسان...
IMAGE
«اهداف مطرح شده در انقلاب ، عینیت پیدا نکرد»
گفتگوی دکتر حبیب الله پیمان با انصاف نیوز: «حبیب‌الله پیمان»، فعال سیاسی، ضمن...
IMAGE
ضرورت اصلاح قوه قضاییه
گفتگوی روزنامه اعتماد با محمد جواد فتحی، نماینده مجلس:   درحالی که رییس قوه قضاییه...
IMAGE
سنگ بنای «سپاه» صبح 23 بهمن گذارده شد
گفت و گوی روزنامه سازندگی با مهندس محمد توسلی: بیست‌وسوم بهمن 1357 اولین روز پیروزی...
IMAGE
گفت و گوی جوادکاشی با پیمان؛ رادیکالیسم،با حفظ ارزش‌های بنیادین لیبرالیسم
گفت وگوی ایران فردا با دکتر حبیب الله پیمان: ایران فردا - (محمدجواد...
IMAGE
دولت موقت قراردادهای اتمی را فسخ نکرد بلکه آنها را معلق گذاشت؛ گفتگو با فریدون سحابی
گفت‌و‌گوی «نسیم بیداری» با دکتر فریدون سحابی: دکتر فریدون سحابی (۱۳۱۶) استاد...
IMAGE
دولت باید در مسائل سیاسی و اقتصادی قاطعیت به خرج دهد
گفتگوی محمد بسته نگار با اعتماد آنلاین: محمد بسته نگار در گفت‌وگو با اعتمادآنلاین...
IMAGE
روایت هرمیداس باوند از دستاوردها و ناکامی های انقلاب ۵۷ در گفت وگو با «ابتکار»
گفتگوی ابتکار با دکتر هرمیداس باوند: ایران به خودی و غیرخودی تقسیم شده است. وقتی...
IMAGE
کروبی مشکلات دهه ۶۰ را نفی نکرده است
نامه‌ی مهدی کروبی در گفت‌وگو با اردشیر امیرارجمند: زیتون: مازیار بهرامی: نامه...
IMAGE
مردم هنوز تحولی در شهرداری ندیده‌اند
گفت‌وگوی روزنامه وقایع اتفاقیه با مهندس محمد توسلی، اولین شهردار تهران پس از...