asnad

sadr yadname

yazdi

جلد اول

(نسخه کامل / 11 مگابایت)

 

جلد دوم: دفتر نخست

(نسخه بدون تصاویر / 5 مگابایت)

 

جلد دوم: دفتر نخست

(نسخه با تصاویر / 68 مگابایت)

 

جلد سوم: 118 روز در نوفل لوشاتو

(6 مگابایت)

 

شرح بازگشت به ایران

در فروردین 1381 و احضار به دادگاه

(3 مگابایت)

 

کتاب ها PDF و به شکل زیپ شده اند.
پس از دانلود، فایل ها را آنزیپ نمایید.

facebook

azadi

bazargan

 sahabi

ezat-sahabi

ebrahim yazdi

seyed-javadi

taleghani

mizankhabar 

IMAGE
راه‌حل مشکل ساختار اجرائی کشور چیست؟
جمعه, 26 آبان 1396
محمد توسلی: خبر توافق سران سه قوه برای اصلاح ساختار مدیریتی برخی از وزارتخانه‌ها در روزنامه «شرق» 21 آبان، با توجه به مشکلات ساختار مدیریت کشور، به‌طور طبیعی توجه همه کسانی که دغدغه اصلاح امور کشور را دارند، جلب می‌کند؛ اما با وجود تکذیب این خبر از سوی دولت، این موضوع می‌تواند به‌عنوان یک طرح پیشنهادی بررسی شود. براساس آنچه در این گزارش روایت شده « وزارت راه‌وشهرسازی به دو وزارتخانه مسکن و شهرسازی و امور راهداری تقسیم می‌شود و سازمان...
IMAGE
چالش های اصلی مدیریت شهر تهران
یکشنبه, 21 آبان 1396
محافظه کاران نمی خواهند رانت ها را از دست بدهند  گفت وگوی روزنامه آرمان با مهندس محمد توسلی : احسان انصاری-روزنامه آرمان: شاید کمتر کسی فکر می کرد شهرداری تهران در طول تاریخ انقلاب اسلامی به یکی از چالش برانگیزترین و بحرانی ترین مراکز مدیریتی کشور تبدیل شود به شکلی که هیچ زمان حاشیه ها از آن دور نباشد. این در حالی است که نگاه هر کدام از جریان های سیاسی نیز به شهرداری تهران متفاوت بوده است. اصلاح طلبان با حضور در مدیریت شهر تهران به دنبال تحقق...
IMAGE
دفاع از حق شهروندی نیکنام
یکشنبه, 21 آبان 1396
مهندس محمد توسلی: در ماجرای سپنتا نیکنام، عضو شورای شهر یزد که با وجود کسب آراء شهروندان شهر یزد، ولی به دلیل زرتشتی بودن، به حکم دیوان عدالت اداری و نظر نهایی شورای نگهبان، عضویتش در این شورا تعلیق شد،  چند ابهام و نکته اساسی وجود دارد که با توجه به اصول صریح قانون اساسی در خصوص حقوق شهروندان، اذهان عمومی را نسبت به این حکم شورای نگهبان قانع  نکرده است. نخستین ابهام این است که ایشان در دوره قبل عضو شورای شهر بودند و در آن دوره هیچ مشکلی...
IMAGE
صدیقه وسمقی به قید وثیقه آزاد شد
صدیقه وسمقی پس از تامین وثیقه از بند نسوان زندان اوین آزاد شد. صدیقه وسمقی، شاعر، نویسنده، اسلام پژوه و عضو دوره اول شورای شهر تهران که هنگام بازگشت به‌کشور در فرودگاه امام خمینی  برای ساعاتی بازداشت شده بود٬ ۳۰ مهرماه به دادسرای شهید مقدس اوین احضار و بازداشت شد. خانم ذکتر...
IMAGE
رضا آقاخانی عضو شورای فعالان ملی مذهبی برای اجرای حکم سه سال حبس به زندان فراخوانده شد
رضا آقاخانی عضو شورای فعالان ملی مذهبی به زندان فراخوانده شد. به گزارش سایت ملی مذهبی رضا  آقاخانی به مدت ۵ روز فرصت دارد خود را به زندان اوین معرفی کند. این فعال سیاسی پیش از این به سه سال حبس محکوم شده بود. حکم  زندان این عضو شورای فعالان ملی مذهبی در مرداد ماه ۱۳۹۴  با وجود...
IMAGE
بازدید دبیرکل نهضت آزادی ایران از نمایشگاه مطبوعات
میزان: مهندس محمد توسلی، دبیرکل نهضت آزادی ایران در نمایشگاه مطبوعات حضور یافت و از تعدادی از غرفه‌های رسانه های همسو بازدید کرد. به گزارش میزان، دبیر کل نهضت آزادی ایران با حضور در غرفه‌های نشریات چراغ روشن، ایران فردا، چشم‌انداز ایران، مهرنامه، اندیشه پویا، پیام ابراهیم...
IMAGE
جرس: هرگونه عضویت صدیقه وسمقی در اجزای این وبسایت تکذیب می‌شود
صدیقه وسمقی عضو اسبق شورای شهر،شاعر، نویسنده، مترجم، اسلام پژوه، تحلیل‌گر مسایل سیاسی و اجتماعی هفته‌ی گذشته پس از برگزاری یک دادگاه ۱۵ دقیقه‌ای بازداشت و روانه زندان اوین شد. به گزارش کلمه بر اساس اظهارات وکیل او محمود علیزاده طباطبایی وسمقی به اتهام‌های “عضویت در...
IMAGE
گزارش مراسم نکوداشت زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی در آلمان + فیلم مراسم
میزان: مراسم یادبود زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی دبیرکل فقید نهضت آزادی ایران شنبه شب (۲۱ اکتبر) در شهر کلن آلمان به همت جمعی از دوستداران و یاران نهضت آزادی برگزار شد. پس از قرائت قرآن آقایان حسن شریعتمداری، حسن یوسفی اشکوری و تقی رحمانی در بیان شخصیت و عملکرد آن مرحوم به ایراد...
IMAGE
مراسم نکوداشت زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی در آلمان برگزار شد
میزان: به همت اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران در آلمان، مراسم نکوداشت زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی دبیر کل فقید نهضت آزادی ایران (تقریبا همزمان با چهلمین روز درگذشت وی) غروب شنبه ۲۱ اکتبر در شهر کلن آلمان برگزار شد. مراسم یادبود زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی دبیرکل فقید نهضت...
IMAGE
صدیقه وسمقی بازداشت شد
خانم دکتر صدیقه وسمقی، شاعر، نویسنده، اسلام پژوه و عضو دوره اول شورای شهر تهران، هنگام بازگشت به‌ کشور در فرودگاه امام خمینی برای ساعاتی بازداشت شده بود، امروز به دادسرای شهید مقدس اوین احضار و بازداشت شد. به گزارش زیتون، او در دادگاهی ۱۲ دقیقه‌ای به ریاست قاضی مقیسه محاکمه...
IMAGE
پیام تبریک اعضاء و علاقمندان نهضت آزادی ایران برای تولد دکتر علیرضا رجایی
میزان: اعضاء و علاقمندان نهضت آزادی ایران با صدور دلنوشته ای برای دکتر علیرضا رجایی سالروز تولد ایشان را تبریک گفتند. متن این پیام ارسالی بدین شرح است:  
IMAGE
روایت اسماعیل دوستی از دیدار با کروبی
اسماعیل دوستی با اشاره به دیدار با کروبی گفت: براساس گشایش‌های صورت گرفته موضوع «حصر» قابل حل است. به گزارش ایسنا عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی که پس از شش سال با مهدی کروبی در حصر ملاقات کرده است، اظهار کرد: من برای سومین بار در دوران حصر به دیدار آقای کروبی رفتم که دیدار...
IMAGE
برگزاری بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی در لندن
میزان: مراسم بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی در شهر لندن در انگلیس فردا چهارشنبه در تاریخ 18 اکتبر 2017 از ساعت 7 تا 10 شب به وقت لندن با سخنرانی آقایان مسعود بهنود، جمیله کدیور، محمدتقی کروبی و فرخ نگهدار برگزار خواهد شد.
IMAGE
نامه دبیرکل نهضت آزادی ایران به مدیرمسئول روزنامه جوان در واکنش به انتشار مصاحبه‌ای از دکتر ابراهیم یزدی
میزان: دبیرکل نهضت آزادی ایران، مهندس محمد توسلی پس از انتشار مصاحبه ای با عنوان ما ملی مذهبی نیستیم در روزنامه جوان مورخه 18 مهر 1396 با دبیرکل فقید نهضت آزادی ایران دکتر ابراهیم یزدی در چهلمین روز درگذشت ایشان بیانیه ای صادر و خواستار شفاف سازی در این زمینه شد. متن این بیانیه...
IMAGE
گزارش کامل روزنامه اعتماد از سخنراني مهندس محمد توسلي و دکتر محمود صادقي در بزرگداشت دكتر ابراهيم يزدي در دانشگاه تهران
در ايران ماند و پايداري كرد بامداد لاجوردي، محسن آزموده-روزنامه اعتماد: هشتاد سال آزادگي عنوان مراسمي بود كه انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه تهران و علوم پزشكي تهران عصر ديروز در سالن شهيد چمران دانشكده فني اين دانشگاه به مناسبت چهلمين روز درگذشت دكتر ابراهيم يزدي ترتيب...
IMAGE
آخرین وضعیت جسمی علیرضا رجایی
پنج هفته پس از جراحی سنگین برای تخلیه بخش‌هایی از فک فوقانی و عضلات صورت و همچنین چشم راست علیرضا رجایی، این روزنامه‌نگار و فعال ملی مذهبی همچنان درگیر عوارض این عمل سنگین است.بنا به گزارش نزدیکان وی این زندانی سیاسی سابق در چالش جدی با پیامدها و آسیب‌های جراحی و همچنین...
IMAGE
تصاویر منتشر نشده ای از دکتر یزدی (آلبوم موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران)
میزان: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران بمناسبت چهلمین روز درگذشت دکتر ابراهیم یزدی مجموعه ای از تصاویر ایشان را برای اولین بار به انتشار گذاشته  است:   ۱۳۵۷. نوفل‌لوشاتو، دکتر ابراهیم یزدی در معیت امام خمینی   ۲۷ دی ۱۳۵۷. نوفل‌لوشاتو، دکتر ابراهیم یزدی در کنار امام خمینی در...
IMAGE
برگزاری آیین بزرگداشت ابراهیم یزدی در دانشگاه تهران + گزارش تصویری
مراسم بزرگداشت ابراهیم یزدی وزیر امور خارجه دولت موقت انقلاب و عضو شورای انقلاب اسلامی مصادف با چهلمین روز درگذشت این شخصیت سیاسی انقلاب، برگزار شد.   به گزارش خبرنگار سیاسی ایرنا، محمد توسلی عضو دولت موقت انقلاب و فعال سیاسی نزدیک به ابراهیم یزدی در این مراسم که عصر امروز...
IMAGE
گفتگو با مهندس محمد توسلی در مجموعه خشت خام/ نوبت ۳۲ام/
میزان: آقای حسین دهباشی در ادامه پروژه تاریخ آنلاین با نام مجموعه خشت خام که به بررسی تاریخ شفاهی معاصر با گفتگو با سیاستمداران و چهره های شناخته شده می پردازد در نوبت ۳۲ام خود با مهندس محمد توسلی دبیرکل نهضت آزادی ایران به گفتگو نشست. فایل تصویری کامل این گفتگوی دو ساعت و...
IMAGE
برگزاری مراسم بزرگداشت دکتر یزدی در شهر کلن آلمان
همزمان با چهلمین روز درگذشت دبیر کل فقید نهضت آزادی ایران، زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی، مراسم بزرگداشتی در شهر کلن آلمان و به همت اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران برگزار خواهد شد. به گزارش میزان، اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران در خارج از کشور با صدور پیامی با شرح ذیل، از...
IMAGE
برگزاری مراسم نکوداشت دکتر ابراهیم یزدی در اراک
مراسم بزرگداشت چهلمین روز درگذشت  “دکتر ابراهیم یزدی” در اراک برگزار می شود. سخنرانان این مراسم که روز دوشنبه ۱۷ مهرماه ساعت ۱۶ الی ۱۸ برگزار خواهد شد به شرح زیر هستند: مهندس محمد توسلی، دبیرکل نهصت آزادی ایراندکتر یوسف یزدی، فرزند مرحوم دکتر ابراهیم یزدیدکتر حسین رفیعی،...
IMAGE
پیام تسلیت اعضا و علاقمندان به نهضت آزادی ایران در خارج از کشور بمناسبت درگذشت مرحوم حسین مظاهری
برادر بزرگوار و استاد محترم، جناب اقای مهندس عبدالعلی بازرگان درگذشت مرحوم حسین مظاهری، پدر همسر گرامیتان را، به سرکار خانم شهلا مظاهری و همسر مکرمه آن مرحوم، شما و همه بستگان تسلیت میگوییم. فقدان انسانی شریف، عزتمند و خدمتگزار که عمری را در پست های مختلف اداری، حتی پس از...
IMAGE
پیام‌تشکر دبیرکل نهضت آزادی ایران خطاب به دکتر حسن روحانی
میزان: مهندس محمد توسلی، دبیرکل نهضت آزادی ایران و اولین شهردار پایتخت پس از پیروزی انقلاب با صدور پیامی ضمن گرامیداشت راه سرور آزادگان، امام حسین (ع) در ایام محرم از دکتر حسن روحانی رییس جمهور کشور و معاون اول و وزیر امور خارجه و دو تن دیگر از معاونانشان آقایان دکتر اسحاق...
IMAGE
پیام تسلیت اعضای نهضت آزادی ایران به مناسبت درگذشت مرحوم حسین مظاهری
برادر ارجمند جناب آقاي مهندس عبدالعلي بازرگان درگذشت پدربزرگوار همسر محترمتان مرحوم حسين مظاهري را به جنابعالي،‌ همسر محترم، سركار خانم شهلا مظاهري،‌ همسر مكرمه آن مرحوم و خانواده محترم مظاهري و سایر وابستگان تسليت مي گوييم. ضمناً‌ مجلس يادبود آن مرحوم روز پنجشنبه 6...
IMAGE
بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی در دانشگاه جرج واشنگتن + گزارش تصویری
روز شنبه اول مهر ۱٣۹۶ مراسم بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی تحت عنوان “دکتر ابراهیم یزدی، نیم قرن سیاست‌ورزی خستگی‌ناپذیر” در دانشگاه جرج واشنگتن با به همت جمعی از نیروهای ملی مذهبی و مدافعان توسعه سیاسی در ایران برگزار شد. به گزارش سایت ملی مذهبی این برنامه با حضور دکترسارا،...
IMAGE
پیام تبریک اعضا و علاقه‌مندان نهضت آزادی ایران در خارج از کشور به دبیرکل جدید
میزان: اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران با انتشار پیام تبریکی خطاب به مهندس محمد توسلی، انتخاب وی بعنوان دبیر کل جدید نهضت آزادی ایران را تبریک گفتند. به گزارش ندای آزادی متن این پیام بشرح زیر است:   جناب آقای مهندس محمد توسلی انتخاب شایسته جنابعالی به دبیرکلی نهضت آزادی...
IMAGE
پيام تبریک آيت الله گرامي به دبير كل جدید نهضت آزادي ایران
میزان: آیت الله العظمی محمدعلی گرامی، مرجع عظام تقلید شیعه در پی انتصاب مهندس محمد توسلی به دبیر کلی نهضت آزادی ایران پیام تبریکی با خط خویش صادر کرده که متن آن بدین شرح است:   جناب آقاي دكتر محمد توسلي انتخاب شايسته حضرتعالي به دبير كلي نهضت آزادي را تبريك گفته، اميدوارم با...
IMAGE
پیام تبریک محمد بسته نگار و طاهره علایی طالقانی خطاب به دبیرکل جدید نهضت آزادی ایران
میزان: آقای محمد بسته نگار و همسر ایشان خانم طاهره علایی طالقانی دختر مرحوم آیت الله طالقانی بمناسبت انتصاب مهندس محمد توسلی به دبیرکلی نهضت آزادی ایران پیام تبریکی صادر کردند که متن آن بدین شرح است: برادر ارجمند جناب آقای مهندس محمد توسلی انتخاب شما را به مقام دبیرکلی نهضت...
بيانيه‌ جمعی از روزنامه‌نگاران اصلاح‌طلب و كنشگران مدنی ايران در محكوميت سخنان ترامپ عليه ايران
مردم آگاه و صلح طلب جهان، ما گروهي از روزنامه نگاران صلح طلب و كنشگران مدني ايران ، ضمن محكوم كردن سخنان سخيف و مداخله جويانه ترامپ در إجلاس مجمع عمومي سازمان ملل متحد، و اظهار تأسف از جايگاهي كه بجاي سخن راندن در خصوص صلح از تريبونش، فرياد جنگ افروزي شنيده مي شود! اعلام مي...
IMAGE
پیام تبریک جمعی از فعالین سیاسی به مهندس توسلی
میزان: در پی انتخاب و معرفی مهندس محمد توسلی به عنوان دبیر کل نهضت آزادی ایران، جمعی از کوشندگان سیاسی خارج از کشور پیام تبریکی خطاب به مهندس توسلی ارسال نمودند. به گزارش ندای آزادی متن این پیام بشرح زیر است: به نام خدا خدمت جناب آقای مهندس محمد توسّلیانتخاب شایسته و بایسته...
IMAGE
پیام تسلیت مهندس عبدالعلی بازرگان در پی درگذشت مرحوم حسین مظاهری
میزان: مهندس عبدالعلی بازرگان با صدور پیامی در پی درگذشت مرحوم حسین مظاهری، درگذشت ایشان را تسلیت گفت. متن این پیام بدین شرح است: به نام خدا درگذشت مرحوم حسین مظاهری، پدر ارجمند همسر وفادارم، که عمری را در خداپرستی و خدمت به خلق گذراند، موجب تاسف و تاثر فراوان است. فقدان کسی که...
IMAGE
پیام تبریک دکتر حبیب الله پیمان در پی انتخاب مهندس محمد توسلی به دبیرکلی نهضت آزادی ایران
میزان: دکتر حبیب الله پیمان، دبیرکل جنبش مسلمانان مبارز و عضو شورای رهبری فعالان ملی-مذهبی، در پیامی انتخاب مهندس محمد توسلی را به دبیرکلی نهضت آزادی ایران تبریک گفت. متن این پیام بدین شرح است:   به نام خدا برادر ارجمند جناب آقای مهندس محمد توسلی فعالان و هواداران جنبش...
IMAGE
پيام تبريك دبيركل حزب اتحاد ملت به مهندس محمد توسلى، دبیرکل نهضت آزادی ایران
میزان: دکتر على شكورى راد، دبيركل حزب اتحاد ملت ايران اسلامى با صدور پيامى ضمن تسليت مجدد به مناسبت درگذشت زنده‌یاد دکتر ابراهیم یزدی، دبيركل فقيد نهضت آزادی ایران، انتخاب مهندس محمد توسلى را به سمت دبیرکل جديد این حزب دیرپا تبریک گفت. متن پیام ایشان به شرح زیر است: بنام خدا...

شصت سال نواندیشی و اصلاحگری

امیرحسین داودآبادی فراهانی:

اوائل مردادماه امسال خبر درگذشت دکتر ابراهیم یزدی منتشر شد. انبوه پیغام های تسلیتی که منتشر شد بیشتر از دو طیف بودند: نخست، فعالان خواستار تغییرات سیاسی که خود را “اصلاحطلب” می نامند و دوم پژوهشگران، متفکران و دانشمندان علوم دینی موسوم به نواندیشان دینی؛ دانشجویان و کنشگران مدنی نیز که پایۀ فکری آن ها بر اساس نواندیشی دینی و اصلاحطلبی است نیز، گروه دیگر جمع عزادار از دست دادن دکتر یزدی بودند. کارنامۀ فعالیت های او سوابق بسیاری چون: داروسازی، پایه گزاری انجمن اسلامی دانشجویان در امریکا، مقام مشاور رهبر انقلاب (پیش از انقلاب)، وزارت امورخارجه، دبیرکلی نهضت آزادی ایران و… به چشم می خورد؛ ولی آنچه قصد داریم به آن بپردازیم حضور وی به عنوان یک نواندیش دینی و اصلاحگر سیاسی است. این دو موضوع بر تمام صحنه های زندگی و اعمال و رفتار و خُلقیات او سایه افکنده بود. همچنین هنگامی که به نزدیکان و همنشینان وی از جمله: دکتر چمران، مهندس بازرگان، دکتر سحابی، دکتر شریعتی، آیت اللّه طالقانی و… می نگریم، باز به شخصیت های فعال همان دو حوزه برمی خوریم. از سوی دیگر هنگامی که به تاریخ معاصر کشورمان نیک تأمل می کنیم، درمی یابیم که این دو موضوع همواره در اتفاقات بزرگ و کوچک این سال ها به عنوان مهم ترین عوامل تحولات حیاتی ایفای نقش کرده اند. دکتر ابراهیم یزدی به عنوان یک مسلمان آزاداندیش و آزادی خواه و یک ایرانی سیاستمدار بااخلاق یکی از بهترین نمونه ها برای شناخت دو موضوعی است که به اعتقاد نویسنده هم اکنون نیز شاه کلید حل مشکلات جامه -نه فقط در سطح ملی- و پیشرفت و توسعۀ چندجانبه است.

شاید نتوان تاریخ دقیقی برای پیدایش دو موضوع نواندیشی دینی و اصلاحگری سیاسی در کشورمان در نظر گرفت و شکل گیری مفاهیم این دو موضوع به صورت تدریجی و متناسب با تغییرات شرایط زیستی ایرانیان و مسلمانان بوده است. شاید بتوان نخستین اصلاحگر جهان اسلام را حضرت علی(علیه السّلام) و شیعیان وی مانند ابوذر دانست. می توان گفت هر یک از ائمۀ بعد از امام علی(ع) همچنان که از حضور در ساختار قدرت دور نگه داشته شده بودند، به آگاهی بخشی جامعه، مبارزۀ غیرمسلحانه (به جز امام حسن و حسین) و بازگویی اصول اصیل دین جدّ بزرگوارشان، پیامبر خدا (ص) و زدودن دین از خرافات و تحریفات پرداختند. همچنین تاریخ دیرپای کشورمان جنبشهای سیاسی حق طلبانۀ بسیاری را به چشم دیده است. ولی آنچه به شکل امروزی در جامعه ما –و بعضی جوامع دیگر- مطرح است، مرحلۀ گذار دستیابی به آرمان های دیرینۀ بشریت یعنی: عرفان، عدالت، آزادی و… است. این مرحلۀ حساس تاریخی که سرآغاز آن با اصلاحگری سیاسی و نواندیشی دینی به عنوان دو اصل جدایی ناپذیر و دو مفهوم به هم پیوسته بوده است را، شاید بتوان در دوران صدراعظمی ابوالقاسم قائم مقام فراهانی ریشه یابی کرد. نتیجۀ تلاشهای مصلحانۀ قائم مقام در اصلاحگری های شاگردش میرزا تقی خان امیرکبیر فراهانی نمود بیشتری پیدا می کند. مردم کشور ما که از گذشتگان دور و با پذیرش دین مبین اسلام همواره تعادل و سازگاری بین زندگی، به عنوان یک ملت ایرانی و یک امت اسلامی را برقرار و فرهنگی غنی را به دست آورده است، در این دوره با عامل سومی یعنی مدرنیته مواجه می شود. این مواجهه، پرسشهای اساسی و حساسی را برای زندگی در فضای جدید مطرح می کند که این پرسش ها –بعضاً بی پاسخ- همچنان ادامه دارند؛ چنان که در غرب و پس از رنسانس بعضی اصول دینی (کاتولیک) با چالش جدی مواجه شدند. ولی لازم به تأمل است که وقایع گذار به توسعۀ ایران با تاریخ غرب تفاوت های جدی و اساسی فرهنگی، سیاسی و… دارد.

در تاریخ معاصر ایران در دسته بندی اشخاص و گروه های متفکر، بسیار به افرادی برمی خوریم که با نادیده گرفتن یکی از سه اصل یاد شده به خود و جامعه آسیب های جدی وارد کرده اند. و آن ها سه دسته ای هستند که با افراط در یک یا دو اصل از بقیه اصول غافل مانده اند: سنتی هائی که با بی توجهی به مدرنیته، ضمینۀ عقب ماندگی های زیادی فراهم کردند، ناسیونالیست های رمانتیک که اخلاق و آزادی را نادیده گرفتند و غرب زدگانی که تنها به فکر تن کردن پوسته ای نازک از تمدن به ظاهر جامعه بوده اند، همه نمونه هائی از افراطیونی است که نمی توان هیچ یک را بی خطر تر از دیگری دانست. همچنین، چه بسا کسانی که در این راه قدم برداشتند و به دنبال دستیابی به آرمان های حق خواهانه در پرتو قرائتی نو از دین و منطبق با جهان امروز و توسعۀ سیاسی بودند، ولی چندان تأثیرگزار نبوده اند؛ که می توان اشتباه بزرگ بسیاریشان را در توجه نداشتن به روش گام به گام و تغییرات تدریجی دانست.

پس اکنون دو مفهوم اصلاحگری (یا اصلاح طلبی) و نواندیشی دینی را می توان با بیانی واضح تر بیان کرد.

کار روشنفکر نقد است، نقد آنچه هست و نمی پسندد و روشن ساختن آنچه باید باشد؛ با این تعریف مفهوم روشنفکر دینی کمی پیچیده تر است. روشنفکر دینی مسئولیتی سنگین تر دارد؛ از طرفی او مسئول نقد جامعۀ فعلی و مدرنیته است و از طرفی مسئول نقد و زدودن خرافات و انحرافات دینی. پیدایش جریان نواندیشی دینی و ورود شخصیت های آگاه از علوم جدید و قدیم در حالی است که روحانیون سنتی و فلاسفۀ اسلامی پیش از این در حوزۀ شناخت دین فعالیت کرده اند و اکنون مردم با شیوۀ نگرش جدید به دین مواجه اند. اصلاح طلب خواهان تغییر تدریجی وضعیت موجود و توسعۀ همه جانبۀ جامعه به صورت مرحله ای و منطقی و روشنفکر و نواندیش دینی به دنبال قرائتی نو از دین با اصول اولیۀ ثابت آن ولی منطبق با شرایط جدید است. که این دو تفکر در شخصیت مرحوم دکتر ابراهیم یزدی به طور واضحی آشکار است. در اینجا لازم به ذکر است دو مفهوم نواندیشی دینی و اصلاحگری سیاسی برخواسته از جنبش های مدنی بوده و به حاکمیت متکی نبوده و نیست!

در مراحل متفاوت تاریخ کشورمان مکرراً با اقداماتی از جانب ملت مواجه می شویم که موفق یا ناموفق، نمود حرکت و گذار تدریجی ما به سوی آزادی و برقراری حاکمیت ملت است که انقلاب مشروطه یکی از این وقایع است. در این مرحله دو تفکر بین اندیشمندان مسلمان شکل می گیرد که رو در رو و در تضاد با یکدیگر ولی هر دو برخواسته از اصول دینی ماست! یکم تفکریست که انسان را به دلیل مکلف بودن مطیع دانسته و در صورت داشتن تفکری متفاوت با قشری خاص محکوم به مجازات شدید است. دوم تفکری است که با تکیه بر قرآن و منابع دینی انسان را آزاد می داند و قائل به اختیار برخورد با هیچ انسان دگراندیشی در دست انسان دیگر نیست؛ این دو تفکر از همان دوره تا به امروز به ظواهر گوناگون در جامعه ما در حال نمایان شدن است.

نواندیشان دینی خود را طرفدار نظریۀ دوم می داند که متفکرین نخستین آن، علمای بزرگ دینی اواخر قرن سیزدهم، آخوند خراسانی و میرزای نائینی هستند. میرزای نائینی در کتاب مشهور خود، تنبیه الامه و تنزیه المله، ادلّه ای بیان می کند که مبتنی بر عقاید و فقه شیعی و پاسخی برای علمای سنتی ایست که –خواسته یا ناخواسته- با نظرات خود مانع آزادی ملت و موجّه استبدادهای محمدعلی شاهی هستند.

از طرفی تاریخچۀ آزادی خواهان اصلاح طلب را به جهت شرایط اجتماعی هر زمان، می توان به چهار دوره تقسیم نمود:

  • نسل نخست اطلاحطلبان: از اواسط دورۀ قاجار تا وقوع کودتای بیست و هشتم امرداد ۱۳۳۲ و فعال در وقایع جنبش تنباکو، انقلاب مشروطه، مشروطه خواهی و بازگشائی مجلس، ملی شدن صنعت نفت و…، از جمله اقدامات اصلاحگرایانۀ این دورۀ اصلاحطلبان می توان به تأسیس مراکز نواندیشی دینی مثل: انجمن اسلامی دانشجویان، کانون نشر حقائق اسلامی، جلسات تفسیر قرآن و… اشاره کرد.
  • نسل دوم اصلاحطبلان: بعد از وقوع کودتای ۲۸ مرداد تا وقوع انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷٫ تأسیس نهضت مقاومت ملی، نهضت آزادی ایران، جنبش مسلمانان مبارز، افشاگری های روحانیت و… از جمله وقایع متأثر از فعالیت های این دورۀ اصلاحگران است.
  • نسل سوم اصلاحطلبان: از پس از انقلاب اسلامی تا اواسط دهۀ هفتاد. این دوره که شاگردان و بازماندگان اصلاحگران دورۀ قبل مثل: مهندس بازرگان و کاظم سامی هستند ابتدا در ساختار دولت و مجلس و سپس اکثراً در موضع نقد خارج از حوزۀ قدرت قرار گرفتند. دکتر ابراهیم یزدی از پیشگامان اصلاطلبی در این دوره و دورۀ بعد است.
  • نسل چهارم اصلاطلبان: از اواسط دهۀ هفتاد و پیروزی سید محمد خاتمی در انتخابات ریاست جمهوری، تا به امروز، که مراحل افت و خیز شدید و تغییر در عملکرد مختلف را پشت سر گذاشته است.

از دیگر اهداف قابل ذکر اصلاطلبان دستیابی به حقوق بشر و حذف استبداد است. در طول دوره ها، در کشور ما، نه دیکتاتوری که استبداد حاکم بوده است. در تفکر سلسه نواندیشان دینی کشورمان، مرحوم آیت اللّه طالقانی سه موضوع را در این خصوص مطرح می کند:

  • شناخت ماهیت و برخورد با اصل استبداد اهمیت بسیار بیشتری از شناخت و برخورد با شخص مستبد دارد.
  • راه برخورد با استبداد باید به صورت نرم، منطقی و به دور از خشونت و افراطی گری صورت گیرد.
  • جایگزین نظام استبدادی، نظام شورائی و مردمی است.

متأسفانه در سیر تحولات توسعه طلبانۀ جامعۀ ما این اصول کمتر مورد توجه قرار گرفته اند. در تاریخ کشور ما بیشتر به جای پرداختن به ماهیت استبداد، به دنبال سرنگونی مستبد بوده ایم؛ نتیجۀ چنین رفتاری کنار رفتن مستبد پیر و روی کارآمدن مستبد جوان و پرانرژیست. از بین رفتن و ریشه کن شدن استبداد در یک جامعه تنها با آگاه ساختن جامعه و پیشرفت مرحله ای و تدریجی حاکمیت ملت امکان پذیر است. فقط خود مردم صاحب سرنوشتشان هستند و هیچ کس نمی تواند عقیده، فکر یا راهی را، هرچند صحیح، به آنان تحمیل کند. مردم باید با آگاهی از حقوق خود، خودشان حاکمیت ارادۀ ملی و قدرت و آزادی تصمیم گیری را برپا کنند چرا که یکی از مهمترین ارکان جنبش مدنی، بالا رفتن سطح آگاهی های اجتماعی است و الّا اصلاحات سیاسی هرچند موفق و تأثیر گزار، در صورتی که متکی به یک پشتوانۀ ملی و جنبش مدنی نباشد، ناپایدار و گذرا خواهد بود.

در نهایت باید به آینده امیدوار بود. مشکلات هرچند زیاد، ولی با صبر و اصلاح دوام نخواهند آورد. در این گذار مهم تاریخی موانع و مشکلات زیادی را پشت سر گذاشته ایم که تجربیات مفیدی در اختیار ما می گذارند و می توان با آن ها راه توسعه را آسان نمود. به قول دکتر ابراهیم یزدی:”برای تحقق آرمان حاکمیت ملت و نهادینه شدن مردمسالاری، راهی طولانی آمده ایم و راهی طولانی تر در پیش داریم؛ راهی که ناامیدی در آن خود گناهی نابخشودنی است.”

پانویس:

لازم به ذکر است در بیان مطالب بالا اشخاص زیر هر یک در بخشی الهام بخش بوده اند:

مهندس محمد توسلی

آقای عمادالدین باقی

حجت الاسلام دکتر عبدالرحیم سلیمانی

حجت الاسلام دکتر داود فیرحی

دکتر سعید مدنی

دکتر هاشم آقاجری

دکتر محسن آرمین

امیرحسین داودآبادی فراهانی

دبیر فرهنگی انجمن اسلامی دانشجویان

دانشگاه صنعتی اصفهان

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
لحظات دردناک وگذرای بازگشت به آدمیت خویش
دکتر حبیب الله پیمان: دربرابر مصایب انسانی ازهرنوعش نمی توان بی تفاوت ماند. احساس...
IMAGE
نماینده کدخدا و اصلاح طلبان
تقی رحمانی: قدیم می گفتن دیدن کدخدا ده لازم است. روحانی هم به درستی می گوید امریکا...
IMAGE
نامه دبیرکل نهضت آزادی ایران به ریاست دانشگاه علامه طباطبایی درپی لغو مجوز سخنرانی ایشان
میزان: مهندس محمد توسلی دبیرکل نهضت آزادی ایران و اولین شهردار تهران پس از انقلاب...
IMAGE
احمد و محمود و محمّد: نگهبانان تبعیض و تعدّی
دکتر عبدالکریم سروش: بنده‌ی پیر خراباتم که لطفش دائم است ورنه لطف شیخ و زاهد گاه...
IMAGE
فقط بازرگان می‌توانست
مهندس توسلی، در دیدار با اعضای انجمن فرهنگ و سیاست دانشجویان دانشگاه شیراز شرايط...
IMAGE
پیام مهندس محمد توسلی، دبیرکل نهضت آزادی ایران، در سپاس از ملت شریف ایران
میزان: مهندس محمد توسلی، اولین شهردار تهران پس از انقلاب و دبیر کل نهضت آزادی...
IMAGE
سلامت رجایی و سرطان استبداد
عبدالکریم سروش: تولد علیرضا خجسته، کسالتش اندوهبار ولی شجاعتش دلیری‌زاست و فقط...
IMAGE
همچو ایوب در بلا خوش باش!
محسن کدیور:  سالروز تولد علیرضا رجایی است. این یادداشت کوتاه* که با چشم تر نوشته...
IMAGE
علیرضا رجایی؛ نماد «متانت، نجابت و شرافت»
حسن یوسفی اشکوری: اگر کسی از من بپرسد با شناختی که شما از دکتر علیرضا رجایی دارید،...

مصاحبه ها

IMAGE
بیانیه های الجزایر در گفتگو با بهزاد نبوی
گفتگوی سایت جماران با مهندس بهزاد نبوی: بهزاد نبوی در این گفت و گو، به بازخوانی،...
IMAGE
بازخوانی مصاحبه مهندس توسلی با صدا پیرامون پیامد های اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری
گفت وگوی هفته نامه صدا با مهندس محمد توسلی: زمانی که دانشجویان انجمن‌های اسلامی...
IMAGE
درس ها و عبرت هایی از اشغال سفارت آمریکا
گفت و گوی نشریه دانشجویی مدار با مهندس محمد توسلی:   دانشجویان همواره  قلب تپنده...
IMAGE
تولد کوروش را به‌نام روز همبستگی اقوام ایرانی نامگذاری کنید
 گفت و گوی مهندس امیر خرم با روزنامه آسمان آبی: از زمانی که از تعامل سه‌حوزه تمدنی...
IMAGE
از جریان نفوذی شکست خوردیم. گفتگو با ابراهیم یزدی
سید مهدی دزفولی - تاریخ ایرانی: دکتر ابراهیم یزدی از چهره‌های شناخته‌شده و...
IMAGE
ضرورت گسترش دموکراسی مشارکتی برای پر کردن شکاف‌های قومی در خاورمیانه
گفتگوی روزنامه همدلی با دکتر حبیب الله پیمان: وضعیت آشفته منطقه خاورمیانه،...
IMAGE
«خوانشي از آغاز و انجام جريان موسوم به ملي - مذهبي» در گفت‌وشنود منتشرنشده با دكتر ابراهيم يزدي
محمدرضا كائيني: سياستمداران معمولاً شخصيتي چندلايه دارند و پس از رسيدن آنان به...
IMAGE
سلبریتیزه شدن روشنفکران و مابقی قضایا
گفتگوی صدا با مقصود فراستخواه:   با توجه به نوع کنشگری روشنفکران، آیا می‌توانیم...
IMAGE
یزدی در مسیر دموکراسی دچار چپ روی و راست روی نشد
گفتگوی روزنامه ابتکار با مهندس محمد توسلی: علیرضا صادقی: دفتر تاریخ معاصر ایران...
IMAGE
طالقانی؛ اسلام رحمانی و گفتمان آزادی
گفتگوی روزنامه همدلی با محمد توسلی : انقلاب به بلوغ رسیده و در آستانه چهل...