asnad

sadr yadname

yazdi

جلد اول

(نسخه کامل / 11 مگابایت)

 

جلد دوم: دفتر نخست

(نسخه بدون تصاویر / 5 مگابایت)

 

جلد دوم: دفتر نخست

(نسخه با تصاویر / 68 مگابایت)

 

جلد سوم: 118 روز در نوفل لوشاتو

(6 مگابایت)

 

شرح بازگشت به ایران

در فروردین 1381 و احضار به دادگاه

(3 مگابایت)

 

کتاب ها PDF و به شکل زیپ شده اند.
پس از دانلود، فایل ها را آنزیپ نمایید.

facebook

azadi

bazargan

 sahabi

ezat-sahabi

ebrahim yazdi

seyed-javadi

taleghani

mizankhabar 

IMAGE
مراسم بیست و سومین سالگرد درگذشت مهندس بازرگان در قم برگزار شد (گزارش تصویری بهمراه متن سخنرانی)
شنبه, 30 دی 1396
  میزان: بیست و سومین سالگرد درگذشت مهندس مهدی بازرگان در قم و در آرامگاه بیات در تاریخ جمعه 29 دیماه96 با حضور بستگان و علاقمندان ایشان و اعضای نهضت آزادی و سایر آزاد اندیشان برگزار شد. در این مراسم که صبح جمعه برپا شد آقایان حجت الاسلام دکتر سلیمانی، دکتر غروی، احد کاظمی و عماد بهاور برای حضار به سخنرانی پرداختند. حضار همچنین پس از این مراسم به اتفاق حجت الاسلام حاج احمد منتظری بنا به رسم همیشگی در بیت مرحوم آیت الله العظمی منتظری حضور...
IMAGE
مشي سياسي نخست‌وزير دولت موقت در گفتگوی روزنامه شرق با مهندس محمد توسلي
پنج شنبه, 28 دی 1396
گفتگوی روزنامه شرق با مهندس محمد توسلی، دبیرکل نهضت آزادی ایران بمناسبت درگذشت مرحوم مهندس مهدی بازرگان (متن کامل): (محمد توسلي از  مشي سياسي نخست‌وزير دولت موقت مي‌گويد) حسين جلالي: ٢٩دي سال ۱۳۷۳ مهندس مهدي بازرگان، نخست‌وزير دولت موقت و دبيركل نهضت آزادي درگذشت. بازرگان در اعمال و کنش خود هميشه به آينده توجه داشت. اين توجه دو آبشخور داشت؛ اول اینکه او دنيا ديده‌تر و واقع‌بين‌تر از آني بود که پيامد بسياري از اعمال لحظه‌اي را درنظر...
IMAGE
ايستاده در تندباد، نگاهي به روزگار مهندس بازرگان در قامت نماينده مجلس
پنج شنبه, 28 دی 1396
نگاهي به روزگار مهندس بازرگان در قامت نماينده مجلس در پرونده ویژه سالگرد درگذشت ایشان در روزنامه شرق  به بازرگان و يارانش در قامت نماينده مجلس كمتر پرداخته شده است. به گفته‌ها و ديدگاه‌هاي بازرگان در اين دوره كمتر توجه شده، به‌ويژه روند انتقاد به جريان ملي- ‌مذهبي، در آن دوران شدت گرفته ‌بود، حتي بيش از زماني كه در دولت موقت بودند. خوشبختانه مشروح گزارشات مجلس ملي و شوراي اسلامي از ابتدا، به‌طورکامل در سايت کتابخانه مجلس وجود دارد و...
IMAGE
گرامیداشت زنده‌یادان حسین شاه‌حسینی و علی‌اکبر معین‌فر در پاریس برگزار شد
شنبه سی‌ام دی‌ماه، به همت جمعی از فعالان  ملی ـ مذهبی و با حضور تعدادی  فعال سیاسی و مدنی مقیم فرانسه، مراسمی در گرامی‌داشت دو فعال ملی برجسته ایران، زنده‌یادان حسین شاه‌حسینی و علی‌اکبر معین‌فر در پاریس برگزار شد. به گزارش زیتون در ابتدای برنامه، مرتضی کاظمیان که...
IMAGE
خدمات بازرگان را نادیده نگیریم، خیابانی به نام «مهندس بازرگان» نامگذاری شود
در جلسه شورای شهر در بیست و سومین سالگرد درگذشت مهندس بازرگان روز شنبه 30 دیماه 1396 مطرح شد: محسن هاشمی: خدمات بازرگان را نادیده نگیریماحمد مسجد جامعی: خیابانی به نام «مهندس بازرگان» نامگذاری شود حسن هاشمی، رئیس شورای شهر تهران دیروز در صحن شورای شهر گفت: «مهندس بازرگان اولین...
IMAGE
بیانیه جمعی از نمایندگان ادوار مجلس در مورد رخدادهای اعتراضی اخیر
جمعی از نمایندگان ادوار مجلس با صدور بیانیه‌ای تحلیلی نسبت به رخدادهای اعتراضی اخیر در بیش از۶٠ شهر کشور واکنش نشان داده و با ارائه راهکارهائی خواستار اجرای اصلاحات لازم برای پاسخگویی به مطالبات مطرح در درون جامعه شدند. در بخشی  از این بیانیه آمده است: “یادآور می‌شویم که...
IMAGE
مراسم بزرگداشت مرحومین حسین شاه‌حسینی و علی اکبر معین‌فر در پاریس برگزار می شود
اطلاعیه مراسم بزرگداشت شادروانان شاه حسینی و معین فر در پاریس در روزهای اخیر، دو پیشکسوت آزاده‌ از قبیله‌ی کنشگران وطن دوستِ راه آزادی و استقلال ایران چشم بر جهان فروبستند. شادروان حسین شاه حسینی، پیر مبارز خستگی‌ناپذیر راه آزادی و دموکراسی و استقلال ایران، از یاران...
IMAGE
پیام تسلیت جمعی از فعالین سیاسی و اجتماعی خارج از کشور برای درگذشت علی‌اکبر معین‌فر
میزان: جمعی از فعالین سیاسی و اجتماعی در بیانیه‌ای درگذشت علی‌اکبر معین‌فر را تسلیت گفتند. به گزارش زیتون متن کامل این بیانیه به شرح زیر است: بنام خدامِّنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ ۖ فَمِنْهُم مَّن قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن...
IMAGE
به‌جای محافظه‌کاری و توجیه‌گری، به اصلاح مستمر گفتمان اصلاحات بیندیشیم
میزان: حزب اتحاد ملت ایران اسلامی در بیانیه‌ای تحلیلی به تبیین اعتراضات مردمی در چند هفته گذشته پرداخت. به گزارش امتداد حزب اتحاد ملت در این بیانیه تلاش کرده تا با توصیف دقیق آنچه که در هفته گذشته در کشور رخ داد، تبیین شرایط موجود، شرح وضعیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کشور به...
IMAGE
نکوداشت مرحوم مهندس علی اکبر معین‌فر در دانشگاه تهران
میزان: نکوداشت مرحوم مهندس علی اکبر معین‌فر روز چهارشنبه، ۲۰ دی‌ماه ۱۳۹۶، ساعت ۱۶ در سالن شهید چمران دانشکده فنی دانشگاه تهران برگزار می شود.  خاطر نشان می شود که مراسم ختم آن مرحوم روز دوشنبه 18 دیماه 1396 از ساعت 18 تا 19:30 دقیقه در مسجد جامع شهرک غرب برگزار می شود.
IMAGE
وزیر نفت، درگذشت علی اکبر معین‌فر را تسلیت گفت
میزان: وزیر نفت با صدور پیامی درگذشت علی اکبر معین‌فر، نخستین وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران را تسلیت گفت.   به گزارش شانا، متن پیام تسلیت بیژن زنگنه برای درگذشت مهندس علی اکبر معین‌فر به شرح زیر است: انّا لله و انّا الیه راجعون درگذشت شادروان مهندس علی اکبر معین‌فر نخستین...
IMAGE
اطلاعیه جمعی از فعالان سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در دعوت از مردم برای شرکت در مراسم تشییع و ترحیم مهندس علی اکبر معین‌فر
مِّنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ ۖ فَمِنْهُم مَّن قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن یَنتَظِرُ ۖ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِیلًا   درگذشت مهندس علی‌اکبر معین‌فر، از یاران همدل مهندس بازرگان، از پایه گزاران انجمن اسلامی مهندسین، از مفاخر...
IMAGE
بیانیهء تحلیلی نهضت آزادی ایران در خارج از کشور از وقایع اخیر
میزان خبر: در پی ناآرامی های اخیر در بسیاری از شهرهای ایران، نهضت آزادی ایران – خارج از کشور با انتشار بیانیه ای، به تحلیل این ناآرامی ها پرداخت. اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران در خارج از کشور با صدور این بیانیه ضمن احترام و تاکید بر حقوق حقه مردم در اعتراض و راهپیمایی،...
IMAGE
نظام سیاسی ایران نیازمند پالایش و درمان است
حزب اعتماد ملی بیانیه ای در مورد اعتراض های اخیر منتشر کرد. متن این بیانیه به شرح زیر است: مردم شریف ایران در این ایام شاهد حرکت اعتراضی بخشی از شهروندان و هموطنان خود نسبت به شرایط اقتصادی و سیاسی کشورند و برخی شخصیت ها و نهادهای حاکمیتی و حکومتی را مسئول این شرایط می دانند ....
IMAGE
پیکر مرحوم مهندس علی اکبر معین فر صبح جمعه از محل حسینیه ارشاد تشییع شد
میزان: پیکر مرحوم علی اکبر معین فر صبح جمعه از محل حسینیه ارشاد تشییع شد. پیکر مرحوم علی اکبر معین فر، اولین وزیر نفت ایران در دولت مهندس بازرگان، صبح امروز توسط خانواده و دوستاران ایشان تشییع شد. در این مراسم که در محل حسینیه ارشاد برگزار شد، حجت الاسلام محمود دعایی بر پیکر...
IMAGE
مهندس علی اکبر معین فر دار فانی را وداع گفت (اطلاعیه مراسم تشییع و تدفین)
مهندس علی اکبر معین فر اولین وزیر نفت ایران که پس از شادروان حسن نزیه، و در پی تشکیل این وزارتخانه، سکان آنرا در دولت مرحوم مهندس بازرگان بر عهده گرفت و موسس شبکه زلزله و شتاب نگاری در ایران، نماینده دور اول مجلس و عضو انجمن اسلامی مهندسین و از یاران و همراهان مهندس مهدی...
IMAGE
آشوب های کور در سراسر کشور. 21 تن کشته شدند
تعداد کشته‌شدگان تجمع‌های اعتراضی روزهای اخیر به ۲۱ تن رسید صدا و سیما از کشته شدن دست کم ۹ نفر در اعتراض‌های دوشنبه شب در استان اصفهان در مرکز ایران خبر داده است. به گفته شبکه خبر، ۶ نفر در درگیری‌های قهدریجان، یک نفر در خمینی‌شهر، یک عضو بسیج در کهریزسنگ نجف‌آباد و یک...
IMAGE
تنش در بازار ارز و طلا پس از اعتراضات سراسری در ایران
اعتراضات سراسری در کشور طی روزهای گذشته بر روی اقتصاد بازار نیز تاثیر گذاشته است. در این میان طلا یکی از بخش‌هایی است که در این روزها از نوسان قیمت بیشتری برخوردار بوده است.در ادامه روند افزایش نرخ ارز در روزهای گذشته، روز چهارشنبه هر دلار آمریکا در تهران بیش از ۴۴۲۰ تومان...
IMAGE
گرامیداشت طاهرآقا احمدزاده در پاریس برگزار شد
عصر یک‌شنبه ۲۶ آذرماه سال‌جاری، و با حضور ده‌ها تن از فعالان سیاسی تبعیدی و کنشگران مدنی مهاجر و ایرانیان ساکن اروپا، مراسم بزرگ‌داشت زنده‌یاد طاهر احمدزاده در پاریس برگزار شد. به گزارش زیتون در ابتدای جلسه، علی کشتگر، فعال سیاسی پرسابقه که مدیریت جلسه را برعهده داشت، به...
IMAGE
جمعی از فعالان ملی مذهبی خارج از کشور ​ درگذشت حسین شاه‌حسینی​ را تسلیت گفتند
جمعی از فعالان ملی مذهبی ملی‌ـمذهبی خارج از کشور درگذشت حسین شاه‌حسینی٬ از اعضای جبهه ملی را تسلیت گفتند. مرحوم شاه حسینی عضو شورای مرکزی جبهه ملی ایران روز گذشته در سن ۹۰ سالگی درگذشت. حسین شاه‌حسینی متولد اسفند ۱۳۰۶ و عضو شورای مرکزی جبهه ملی ایران از اعضای هیئت رهبری...
IMAGE
پیام تسلیت دکتر هرمیداس باوند سخنگوی جبهه ملی ایران به مناسبت درگذشت حسین شاه حسینی
دکتر داود باوند سخنگوی جبهه ملی ایران به مناسبت درگذشت حسین شاه حسینی فعال با سابقه ملی پیام تسلیتی صادر کرد. به گزارش ملی مذهبی متن پیام دکتر باوند به شرح زیر است:به نام خداوند جان و خرددریغا که حسین شاه حسینی عضو هیات رهبری جبهه ی ملی ایران و راد مرد تاریخ معاصر ایران که...
IMAGE
مراسم تشییع زنده یاد حسین شاه حسینی برگزار شد
گزارش مکتوب روزنامه قانون و گزارش تصویری ایلنا و ایران فردا از مراسم وداع با زنده یاد پهلوان حسین شاه حسینی که روز سه شنبه ساعت 9 صبح از مقابل منزل ایشان آغاز شد و سپس با انتقال به بهشت زهرا، حجت الاسلام دعایی بر پیکر آن مرحوم نماز گزارد: ترکیب عشق به امام حسین(ع)، مصدق ، تختی و...
IMAGE
استاد حسین شاه حسینی درگذشت
  انا لله و انا الیه راجعون  میزان: استاد حسین شاه‌حسینی از یاران صدیق دکتر محمد مصدق و مهندس مهدی بازرگان، معاون نخست وزیر و رئیس سازمان تربیت بدنی و رئیس کمیته ملی المپیک در دولت مهندس بازرگان و عضو شورای مرکزی و از اعضای هیئت رهبری جبهه ملی ایران و از اعضای شورای فعالان...
IMAGE
جایزه حقوق بشر کانون مدافعان حقوق بشر به علی‌رضا رجایی اهدا شد
علی‌رضا رجایی از سوی کانون مدافعان حقوق بشر به عنوان برنده جایزه «تلاشگر حقوق بشر» سال ۱۳۹۶ هجری شمسی معرفی شد. به گزارش سایت کانون مدافعان حقوق بشر، محمد سیف‌زاده، عضو شورای عالی نظارت کانون مدافعان حقوق بشر، تندیس منشور کوروش را به نشان جایزه تلاشگر حقوق بشر به علی‌رضا...
IMAGE
بیانیه نهضت آزادی ایران در محکومیت انتقال پایتخت اسرائیل به بیت المقدس
فلسطین، وجدان پایمال شده انسانیت  میزان: نهضت آزادی ایران با صدور بیانیه ای با امضای مهندس محمد توسلی دبیرکل این حزب دیرپای ملی و اسلامی و اولین شهردار تهران پس از انقلاب، انتقال پایتخت اسرائیل از تل آویو به بیت المقدس را محکوم نمود و بر احقاق حقوق حقه ی مردم فلسطین تاکید...
IMAGE
پیام تسلیت جمعی از اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران به مهندس هاشم صباغیان در پی درگذشت برادر ایشان
میزان خبر: اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران در پی درگذشت برادر بزرگتر جناب آقای مهندس هاشم صباغیان از اعضای عالیرتبه این حزب و معاون نخست وزیر دولت موقت، جناب آقای حاج امیر هوشنگ صباغیان، پیام تسلیتی را صادر کردند. متن این پیام بدین شرح است:   بازگشت همه بسوی خداست   جناب...
IMAGE
پیام تسلیت جمعی از نیروهای ملی مذهبی و نهضت آزادی در پی درگذشت استاد طاهر احمدزاده
به یاد و نام خدا انسانی از تبار پاک نهادان این مرز و بوم چشم از جهان فرو بست. خستگی ناپذیر در بیان حق و پیامِ عدالت و آزادی بود. زیرکی، صداقت ، و اخلاص را با هم داشت. جانش با حوادث تلخ و شیرین یگانه بود و راوی امین و منصف در بیان وقایع هشتاد ساله‌ی اخیرِ ایران. طاهر احمد زاده هروی...
IMAGE
بزرگداشت ولادت پیامبر گرامی اسلام در کلن آلمان با سخنرانی دکتر سروش
میزان: بمناسبت فرا رسیدن ولادت با سعادت پیامبر عظیم الشان اسلام و هفته ی وحدت مراسم بزرگداشتی با سخنرانی دکتر عبدالکریم سروش روز شنبه نهم دسامبر 2017 در شهر کلن آلمان برگزار می شود. به گزارش میزان اطلاعیه این مراسم بدین شرح است:   شبی مرموز و رویائی کجائی ای عرب ای ساربان پیر...
IMAGE
طاهر احمدزاده فعال پرسابقه ملی مذهبی و استاندار خراسان در دولت مهندس بازرگان درگذشت
میزان: طاهر احمدزاده فعال پرسابقه ملی مذهب، و پدر شهیدان احمدزاده در سن ۹۶ سالگی درگذشت احمدزاده اولین استاندار خراسان پس از انقلاب ۱۳۵۷ است که نه تنها در دوران حکومت پهلوی بلکه بعد از انقلاب در دفعات مختلف بازداشت شد. طاهر احمدزاده از دهه ۱۳۲۰ در «کانون نشر حقایق اسلامی»...
IMAGE
پیام تسلیت جمعی از اعضا و هواداران نهضت آزادی ایران به مهندس هاشم صباغیان در پی درگذشت خواهر ایشان
میزان: اعضا و علاقمندان نهضت آـزادی ایران با صدور پیام تسلیتی به عضو ارشد این حزب دیرپای ملی اسلامی، جناب آقای مهندس هاشم صباغیان، درگذشت خواهر بزرگوارشان را تسلیت گفتند: متن این پیام بدین شرح است:   بازگشت همه بسوی خداست جناب آقای مهندس هاشم صباغیان در گذشت خواهر گرامیتان را...
IMAGE
متن لوح اهدایی نهضت آزادی ایران به جناب محمد بسته‌نگار در مراسم بزرگداشت ایشان
میزان: مراسم بزرگداشت جناب آقای محمد بسته نگار روز جمعه با حضور شخصیت های سیاسی و همفکران ایشان در دایره المعارف بزرگ اسلامی برگزار شد. در این مراسم مهندس محمد توسلی با سخنرانی و اهدای لوح تقدیر به پاس سال ها مجاهدت مخلصانه و مبارزه علیه استبداد در کنار نهضت آزادی ایران و...
IMAGE
گزارش سمپوزیوم اکنون ما و شریعتی
سمپوزیوم علمی «اکنون، ما و شریعتی» با حضور ۲۷ سخنران در روزهای پایانی هفته گذشته (اول و دوم آذر ماه) در تالار مطهری دانشگاه تربیت مدرس با حضور انبوه دانشجویان برگزار شد تا این مسئله از زوایای گوناگون واکاوی شود که دکتر علی شریعتی چه نسبتی با «ما ایرانیان کنونی» دارد....
IMAGE
دلنوشته نرگس محمد پس از سه سال ندیدن فرزندانش
نرگس محمدی، نایب رییس کانون مدافعان حقوق بشر٬ در سالروز تولد فرزندانش نوشته است که دیگر تصویری روشن و واقعی از چهره‌‌های کودکانش ندارد. نرگس محمدی به اتهام اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی و تبلیغ علیه نظام به ۶ سال و تشکیل کمپین لغو گام به گام اعدام (لگام) به ۱۰ سال، در...

شصت سال نواندیشی و اصلاحگری

امیرحسین داودآبادی فراهانی:

اوائل مردادماه امسال خبر درگذشت دکتر ابراهیم یزدی منتشر شد. انبوه پیغام های تسلیتی که منتشر شد بیشتر از دو طیف بودند: نخست، فعالان خواستار تغییرات سیاسی که خود را “اصلاحطلب” می نامند و دوم پژوهشگران، متفکران و دانشمندان علوم دینی موسوم به نواندیشان دینی؛ دانشجویان و کنشگران مدنی نیز که پایۀ فکری آن ها بر اساس نواندیشی دینی و اصلاحطلبی است نیز، گروه دیگر جمع عزادار از دست دادن دکتر یزدی بودند. کارنامۀ فعالیت های او سوابق بسیاری چون: داروسازی، پایه گزاری انجمن اسلامی دانشجویان در امریکا، مقام مشاور رهبر انقلاب (پیش از انقلاب)، وزارت امورخارجه، دبیرکلی نهضت آزادی ایران و… به چشم می خورد؛ ولی آنچه قصد داریم به آن بپردازیم حضور وی به عنوان یک نواندیش دینی و اصلاحگر سیاسی است. این دو موضوع بر تمام صحنه های زندگی و اعمال و رفتار و خُلقیات او سایه افکنده بود. همچنین هنگامی که به نزدیکان و همنشینان وی از جمله: دکتر چمران، مهندس بازرگان، دکتر سحابی، دکتر شریعتی، آیت اللّه طالقانی و… می نگریم، باز به شخصیت های فعال همان دو حوزه برمی خوریم. از سوی دیگر هنگامی که به تاریخ معاصر کشورمان نیک تأمل می کنیم، درمی یابیم که این دو موضوع همواره در اتفاقات بزرگ و کوچک این سال ها به عنوان مهم ترین عوامل تحولات حیاتی ایفای نقش کرده اند. دکتر ابراهیم یزدی به عنوان یک مسلمان آزاداندیش و آزادی خواه و یک ایرانی سیاستمدار بااخلاق یکی از بهترین نمونه ها برای شناخت دو موضوعی است که به اعتقاد نویسنده هم اکنون نیز شاه کلید حل مشکلات جامه -نه فقط در سطح ملی- و پیشرفت و توسعۀ چندجانبه است.

شاید نتوان تاریخ دقیقی برای پیدایش دو موضوع نواندیشی دینی و اصلاحگری سیاسی در کشورمان در نظر گرفت و شکل گیری مفاهیم این دو موضوع به صورت تدریجی و متناسب با تغییرات شرایط زیستی ایرانیان و مسلمانان بوده است. شاید بتوان نخستین اصلاحگر جهان اسلام را حضرت علی(علیه السّلام) و شیعیان وی مانند ابوذر دانست. می توان گفت هر یک از ائمۀ بعد از امام علی(ع) همچنان که از حضور در ساختار قدرت دور نگه داشته شده بودند، به آگاهی بخشی جامعه، مبارزۀ غیرمسلحانه (به جز امام حسن و حسین) و بازگویی اصول اصیل دین جدّ بزرگوارشان، پیامبر خدا (ص) و زدودن دین از خرافات و تحریفات پرداختند. همچنین تاریخ دیرپای کشورمان جنبشهای سیاسی حق طلبانۀ بسیاری را به چشم دیده است. ولی آنچه به شکل امروزی در جامعه ما –و بعضی جوامع دیگر- مطرح است، مرحلۀ گذار دستیابی به آرمان های دیرینۀ بشریت یعنی: عرفان، عدالت، آزادی و… است. این مرحلۀ حساس تاریخی که سرآغاز آن با اصلاحگری سیاسی و نواندیشی دینی به عنوان دو اصل جدایی ناپذیر و دو مفهوم به هم پیوسته بوده است را، شاید بتوان در دوران صدراعظمی ابوالقاسم قائم مقام فراهانی ریشه یابی کرد. نتیجۀ تلاشهای مصلحانۀ قائم مقام در اصلاحگری های شاگردش میرزا تقی خان امیرکبیر فراهانی نمود بیشتری پیدا می کند. مردم کشور ما که از گذشتگان دور و با پذیرش دین مبین اسلام همواره تعادل و سازگاری بین زندگی، به عنوان یک ملت ایرانی و یک امت اسلامی را برقرار و فرهنگی غنی را به دست آورده است، در این دوره با عامل سومی یعنی مدرنیته مواجه می شود. این مواجهه، پرسشهای اساسی و حساسی را برای زندگی در فضای جدید مطرح می کند که این پرسش ها –بعضاً بی پاسخ- همچنان ادامه دارند؛ چنان که در غرب و پس از رنسانس بعضی اصول دینی (کاتولیک) با چالش جدی مواجه شدند. ولی لازم به تأمل است که وقایع گذار به توسعۀ ایران با تاریخ غرب تفاوت های جدی و اساسی فرهنگی، سیاسی و… دارد.

در تاریخ معاصر ایران در دسته بندی اشخاص و گروه های متفکر، بسیار به افرادی برمی خوریم که با نادیده گرفتن یکی از سه اصل یاد شده به خود و جامعه آسیب های جدی وارد کرده اند. و آن ها سه دسته ای هستند که با افراط در یک یا دو اصل از بقیه اصول غافل مانده اند: سنتی هائی که با بی توجهی به مدرنیته، ضمینۀ عقب ماندگی های زیادی فراهم کردند، ناسیونالیست های رمانتیک که اخلاق و آزادی را نادیده گرفتند و غرب زدگانی که تنها به فکر تن کردن پوسته ای نازک از تمدن به ظاهر جامعه بوده اند، همه نمونه هائی از افراطیونی است که نمی توان هیچ یک را بی خطر تر از دیگری دانست. همچنین، چه بسا کسانی که در این راه قدم برداشتند و به دنبال دستیابی به آرمان های حق خواهانه در پرتو قرائتی نو از دین و منطبق با جهان امروز و توسعۀ سیاسی بودند، ولی چندان تأثیرگزار نبوده اند؛ که می توان اشتباه بزرگ بسیاریشان را در توجه نداشتن به روش گام به گام و تغییرات تدریجی دانست.

پس اکنون دو مفهوم اصلاحگری (یا اصلاح طلبی) و نواندیشی دینی را می توان با بیانی واضح تر بیان کرد.

کار روشنفکر نقد است، نقد آنچه هست و نمی پسندد و روشن ساختن آنچه باید باشد؛ با این تعریف مفهوم روشنفکر دینی کمی پیچیده تر است. روشنفکر دینی مسئولیتی سنگین تر دارد؛ از طرفی او مسئول نقد جامعۀ فعلی و مدرنیته است و از طرفی مسئول نقد و زدودن خرافات و انحرافات دینی. پیدایش جریان نواندیشی دینی و ورود شخصیت های آگاه از علوم جدید و قدیم در حالی است که روحانیون سنتی و فلاسفۀ اسلامی پیش از این در حوزۀ شناخت دین فعالیت کرده اند و اکنون مردم با شیوۀ نگرش جدید به دین مواجه اند. اصلاح طلب خواهان تغییر تدریجی وضعیت موجود و توسعۀ همه جانبۀ جامعه به صورت مرحله ای و منطقی و روشنفکر و نواندیش دینی به دنبال قرائتی نو از دین با اصول اولیۀ ثابت آن ولی منطبق با شرایط جدید است. که این دو تفکر در شخصیت مرحوم دکتر ابراهیم یزدی به طور واضحی آشکار است. در اینجا لازم به ذکر است دو مفهوم نواندیشی دینی و اصلاحگری سیاسی برخواسته از جنبش های مدنی بوده و به حاکمیت متکی نبوده و نیست!

در مراحل متفاوت تاریخ کشورمان مکرراً با اقداماتی از جانب ملت مواجه می شویم که موفق یا ناموفق، نمود حرکت و گذار تدریجی ما به سوی آزادی و برقراری حاکمیت ملت است که انقلاب مشروطه یکی از این وقایع است. در این مرحله دو تفکر بین اندیشمندان مسلمان شکل می گیرد که رو در رو و در تضاد با یکدیگر ولی هر دو برخواسته از اصول دینی ماست! یکم تفکریست که انسان را به دلیل مکلف بودن مطیع دانسته و در صورت داشتن تفکری متفاوت با قشری خاص محکوم به مجازات شدید است. دوم تفکری است که با تکیه بر قرآن و منابع دینی انسان را آزاد می داند و قائل به اختیار برخورد با هیچ انسان دگراندیشی در دست انسان دیگر نیست؛ این دو تفکر از همان دوره تا به امروز به ظواهر گوناگون در جامعه ما در حال نمایان شدن است.

نواندیشان دینی خود را طرفدار نظریۀ دوم می داند که متفکرین نخستین آن، علمای بزرگ دینی اواخر قرن سیزدهم، آخوند خراسانی و میرزای نائینی هستند. میرزای نائینی در کتاب مشهور خود، تنبیه الامه و تنزیه المله، ادلّه ای بیان می کند که مبتنی بر عقاید و فقه شیعی و پاسخی برای علمای سنتی ایست که –خواسته یا ناخواسته- با نظرات خود مانع آزادی ملت و موجّه استبدادهای محمدعلی شاهی هستند.

از طرفی تاریخچۀ آزادی خواهان اصلاح طلب را به جهت شرایط اجتماعی هر زمان، می توان به چهار دوره تقسیم نمود:

  • نسل نخست اطلاحطلبان: از اواسط دورۀ قاجار تا وقوع کودتای بیست و هشتم امرداد ۱۳۳۲ و فعال در وقایع جنبش تنباکو، انقلاب مشروطه، مشروطه خواهی و بازگشائی مجلس، ملی شدن صنعت نفت و…، از جمله اقدامات اصلاحگرایانۀ این دورۀ اصلاحطلبان می توان به تأسیس مراکز نواندیشی دینی مثل: انجمن اسلامی دانشجویان، کانون نشر حقائق اسلامی، جلسات تفسیر قرآن و… اشاره کرد.
  • نسل دوم اصلاحطبلان: بعد از وقوع کودتای ۲۸ مرداد تا وقوع انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷٫ تأسیس نهضت مقاومت ملی، نهضت آزادی ایران، جنبش مسلمانان مبارز، افشاگری های روحانیت و… از جمله وقایع متأثر از فعالیت های این دورۀ اصلاحگران است.
  • نسل سوم اصلاحطلبان: از پس از انقلاب اسلامی تا اواسط دهۀ هفتاد. این دوره که شاگردان و بازماندگان اصلاحگران دورۀ قبل مثل: مهندس بازرگان و کاظم سامی هستند ابتدا در ساختار دولت و مجلس و سپس اکثراً در موضع نقد خارج از حوزۀ قدرت قرار گرفتند. دکتر ابراهیم یزدی از پیشگامان اصلاطلبی در این دوره و دورۀ بعد است.
  • نسل چهارم اصلاطلبان: از اواسط دهۀ هفتاد و پیروزی سید محمد خاتمی در انتخابات ریاست جمهوری، تا به امروز، که مراحل افت و خیز شدید و تغییر در عملکرد مختلف را پشت سر گذاشته است.

از دیگر اهداف قابل ذکر اصلاطلبان دستیابی به حقوق بشر و حذف استبداد است. در طول دوره ها، در کشور ما، نه دیکتاتوری که استبداد حاکم بوده است. در تفکر سلسه نواندیشان دینی کشورمان، مرحوم آیت اللّه طالقانی سه موضوع را در این خصوص مطرح می کند:

  • شناخت ماهیت و برخورد با اصل استبداد اهمیت بسیار بیشتری از شناخت و برخورد با شخص مستبد دارد.
  • راه برخورد با استبداد باید به صورت نرم، منطقی و به دور از خشونت و افراطی گری صورت گیرد.
  • جایگزین نظام استبدادی، نظام شورائی و مردمی است.

متأسفانه در سیر تحولات توسعه طلبانۀ جامعۀ ما این اصول کمتر مورد توجه قرار گرفته اند. در تاریخ کشور ما بیشتر به جای پرداختن به ماهیت استبداد، به دنبال سرنگونی مستبد بوده ایم؛ نتیجۀ چنین رفتاری کنار رفتن مستبد پیر و روی کارآمدن مستبد جوان و پرانرژیست. از بین رفتن و ریشه کن شدن استبداد در یک جامعه تنها با آگاه ساختن جامعه و پیشرفت مرحله ای و تدریجی حاکمیت ملت امکان پذیر است. فقط خود مردم صاحب سرنوشتشان هستند و هیچ کس نمی تواند عقیده، فکر یا راهی را، هرچند صحیح، به آنان تحمیل کند. مردم باید با آگاهی از حقوق خود، خودشان حاکمیت ارادۀ ملی و قدرت و آزادی تصمیم گیری را برپا کنند چرا که یکی از مهمترین ارکان جنبش مدنی، بالا رفتن سطح آگاهی های اجتماعی است و الّا اصلاحات سیاسی هرچند موفق و تأثیر گزار، در صورتی که متکی به یک پشتوانۀ ملی و جنبش مدنی نباشد، ناپایدار و گذرا خواهد بود.

در نهایت باید به آینده امیدوار بود. مشکلات هرچند زیاد، ولی با صبر و اصلاح دوام نخواهند آورد. در این گذار مهم تاریخی موانع و مشکلات زیادی را پشت سر گذاشته ایم که تجربیات مفیدی در اختیار ما می گذارند و می توان با آن ها راه توسعه را آسان نمود. به قول دکتر ابراهیم یزدی:”برای تحقق آرمان حاکمیت ملت و نهادینه شدن مردمسالاری، راهی طولانی آمده ایم و راهی طولانی تر در پیش داریم؛ راهی که ناامیدی در آن خود گناهی نابخشودنی است.”

پانویس:

لازم به ذکر است در بیان مطالب بالا اشخاص زیر هر یک در بخشی الهام بخش بوده اند:

مهندس محمد توسلی

آقای عمادالدین باقی

حجت الاسلام دکتر عبدالرحیم سلیمانی

حجت الاسلام دکتر داود فیرحی

دکتر سعید مدنی

دکتر هاشم آقاجری

دکتر محسن آرمین

امیرحسین داودآبادی فراهانی

دبیر فرهنگی انجمن اسلامی دانشجویان

دانشگاه صنعتی اصفهان

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
بازرگان دوشادوش روحانیت نواندیش
محمد بسته‌نگار:درباره مرحوم مهندس بازرگان همین بس که وی به اتفاق آیت‌الله...
IMAGE
دینداری به شرط علم و آزادی
دکتر سید محمدمهدی جعفری:رویکرد قرآنی مهندس مهدی بازرگان برگرفته از تعالیم اولیه...
IMAGE
ب‍ازرگان، مردی که صدایش شنیده نشد
سهند ایرانمهر: امروز، سالگرد درگذشت #مهدی_بازرگان است. ‏پژوهشگر قرآن، نخستین...
IMAGE
پيام راهبردي بازرگان براي امروز ما
مهندس محمد توسلي: شصت سال قبل زنده یاد  مهندس مهدي بازرگان سخنراني "احتياج روز" را...
IMAGE
چهار مردان!
مهندس عبدالعلی بازرگان: جمعه بیست و نهم‌ دی‌ماه، بیست و سومین سال‌گرد درگذشت...
IMAGE
این دو نخست وزیر
علیرضا کفایی: مهندس بازرگان اولین نخست وزیر ایران پس از انقلاب بود و از همان...
IMAGE
بازرگان و سیاست خارجی
مصطفی قهرمانیان: – دکترین سیاست خارجی دولت موقت – – به‌مناسبت بیست‌و‌سومین...
IMAGE
این نام را به خاطر بسپارید :” مهدی بازرگان”
مجتبی نجفی: اصلاح طلبی به سبک بازرگان یعنی اینکه در میانه آتش و خونِ انقلاب از...
IMAGE
پلي براي عبور
دکتر حبیب الله پیمان: در چند دهه اخير به استثنای قشر کوچکی از نو كيسگان كه بخش عمده...
IMAGE
بیانیه ابوالفضل قدیانی درباره اعتراضات اخیر
ابوالفضل قدیانی، از فعالین سیاسی و از مبارزان دوران ستم‌شاهی و عضو موسس سازمان...

مصاحبه ها

IMAGE
بازرگان، نمی‌خواست از سیاست کنار بکشد
گفتگوی روزنامه اعتماد با مهندس هاشم صباغیان: هنوز هم با ۸۰ سال سن هر زمان که برای...
IMAGE
بزرگترین اشتباه آقای هاشمی در مجلس اول، برخورد نادرست بانهضت آزادی بود
گفتگوی روزنامه اعتماد با غلامرضا حيدري، نماينده دوره دوم، سوم و دهم مجلس:  عليرضا...
IMAGE
مصدق به بازرگان اطمینان کامل داشت
گپ و گفتی با  هاشم صباغیان ، وزیر کشور دولت موقت: مجید بجنوردی: متن پیش رو خلاصه...
IMAGE
اصلاح‌طلبی تنها راهبرد واقع‌بینانه است/راهکار اصلی بازگشت به قانون اساسی است
گفت و گوی روزنامه همدلی با مهندس توسلی دبیر کل نهضت آزادی ایران: هرمز شریفیان ـ گفت...
IMAGE
کانون مکانی مناسب برای تمرین کار جمعی است
گفتگوی نشریه کانون فنی فارغ التحصیلان دانشکده فنی دانشگاه تهران با مهندس محمد...
IMAGE
توسعه سیاسی، راه حل توسعه اقتصادی و گذار از بحران‌های اجتماعی
پیشنهادات عماد بهاور، عضو نهضت آزادی ایران پس از اعتراضات شهری دیماه سال ۹۶در...
IMAGE
می‌شود بر میخ کوبید اما نمی توان روی آن نشست
گفتگوی زیتون با سعید مدنی پیرامون اعتراضات اخیر: از اعتراض به « گرانی » آغاز شد و...
IMAGE
شدت نابسامانی‌های اقتصادی اجتماعی از آستانه تحمل مردم عبور کرده
اسکان نیوز: اعتراضات چند روز اخیر تبعات و تحلیل های مختلفی را در پی داشته است....
IMAGE
طرح جدید ترافیک؛ هدفی خوب بدون تمهید شرایط
ارزیابی مهندس محمد توسلی از طرح LEZ در گفتگو با اسکان نیوز؛  مهندس محمد توسلی،...
IMAGE
حسین مردم‌حسینی | گفت‌وگوی منتشر نشده با زنده یاد حسین شاه‌حسینی
گفتگوی روزنامه اعتماد با زنده یاد حسین شاه حسینی: وحید جعفری-روزنامه اعتماد:...