asnad

sadr yadname

yazdi

جلد اول

(نسخه کامل / 11 مگابایت)

 

جلد دوم: دفتر نخست

(نسخه بدون تصاویر / 5 مگابایت)

 

جلد دوم: دفتر نخست

(نسخه با تصاویر / 68 مگابایت)

 

جلد سوم: 118 روز در نوفل لوشاتو

(6 مگابایت)

 

شرح بازگشت به ایران

در فروردین 1381 و احضار به دادگاه

(3 مگابایت)

 

کتاب ها PDF و به شکل زیپ شده اند.
پس از دانلود، فایل ها را آنزیپ نمایید.

facebook

azadi

bazargan

 sahabi

ezat-sahabi

ebrahim yazdi

seyed-javadi

taleghani

mizankhabar 

IMAGE
راه‌حل مشکل ساختار اجرائی کشور چیست؟
جمعه, 26 آبان 1396
محمد توسلی: خبر توافق سران سه قوه برای اصلاح ساختار مدیریتی برخی از وزارتخانه‌ها در روزنامه «شرق» 21 آبان، با توجه به مشکلات ساختار مدیریت کشور، به‌طور طبیعی توجه همه کسانی که دغدغه اصلاح امور کشور را دارند، جلب می‌کند؛ اما با وجود تکذیب این خبر از سوی دولت، این موضوع می‌تواند به‌عنوان یک طرح پیشنهادی بررسی شود. براساس آنچه در این گزارش روایت شده « وزارت راه‌وشهرسازی به دو وزارتخانه مسکن و شهرسازی و امور راهداری تقسیم می‌شود و سازمان...
IMAGE
چالش های اصلی مدیریت شهر تهران
یکشنبه, 21 آبان 1396
محافظه کاران نمی خواهند رانت ها را از دست بدهند  گفت وگوی روزنامه آرمان با مهندس محمد توسلی : احسان انصاری-روزنامه آرمان: شاید کمتر کسی فکر می کرد شهرداری تهران در طول تاریخ انقلاب اسلامی به یکی از چالش برانگیزترین و بحرانی ترین مراکز مدیریتی کشور تبدیل شود به شکلی که هیچ زمان حاشیه ها از آن دور نباشد. این در حالی است که نگاه هر کدام از جریان های سیاسی نیز به شهرداری تهران متفاوت بوده است. اصلاح طلبان با حضور در مدیریت شهر تهران به دنبال تحقق...
IMAGE
دفاع از حق شهروندی نیکنام
یکشنبه, 21 آبان 1396
مهندس محمد توسلی: در ماجرای سپنتا نیکنام، عضو شورای شهر یزد که با وجود کسب آراء شهروندان شهر یزد، ولی به دلیل زرتشتی بودن، به حکم دیوان عدالت اداری و نظر نهایی شورای نگهبان، عضویتش در این شورا تعلیق شد،  چند ابهام و نکته اساسی وجود دارد که با توجه به اصول صریح قانون اساسی در خصوص حقوق شهروندان، اذهان عمومی را نسبت به این حکم شورای نگهبان قانع  نکرده است. نخستین ابهام این است که ایشان در دوره قبل عضو شورای شهر بودند و در آن دوره هیچ مشکلی...
IMAGE
صدیقه وسمقی به قید وثیقه آزاد شد
صدیقه وسمقی پس از تامین وثیقه از بند نسوان زندان اوین آزاد شد. صدیقه وسمقی، شاعر، نویسنده، اسلام پژوه و عضو دوره اول شورای شهر تهران که هنگام بازگشت به‌کشور در فرودگاه امام خمینی  برای ساعاتی بازداشت شده بود٬ ۳۰ مهرماه به دادسرای شهید مقدس اوین احضار و بازداشت شد. خانم ذکتر...
IMAGE
رضا آقاخانی عضو شورای فعالان ملی مذهبی برای اجرای حکم سه سال حبس به زندان فراخوانده شد
رضا آقاخانی عضو شورای فعالان ملی مذهبی به زندان فراخوانده شد. به گزارش سایت ملی مذهبی رضا  آقاخانی به مدت ۵ روز فرصت دارد خود را به زندان اوین معرفی کند. این فعال سیاسی پیش از این به سه سال حبس محکوم شده بود. حکم  زندان این عضو شورای فعالان ملی مذهبی در مرداد ماه ۱۳۹۴  با وجود...
IMAGE
بازدید دبیرکل نهضت آزادی ایران از نمایشگاه مطبوعات
میزان: مهندس محمد توسلی، دبیرکل نهضت آزادی ایران در نمایشگاه مطبوعات حضور یافت و از تعدادی از غرفه‌های رسانه های همسو بازدید کرد. به گزارش میزان، دبیر کل نهضت آزادی ایران با حضور در غرفه‌های نشریات چراغ روشن، ایران فردا، چشم‌انداز ایران، مهرنامه، اندیشه پویا، پیام ابراهیم...
IMAGE
جرس: هرگونه عضویت صدیقه وسمقی در اجزای این وبسایت تکذیب می‌شود
صدیقه وسمقی عضو اسبق شورای شهر،شاعر، نویسنده، مترجم، اسلام پژوه، تحلیل‌گر مسایل سیاسی و اجتماعی هفته‌ی گذشته پس از برگزاری یک دادگاه ۱۵ دقیقه‌ای بازداشت و روانه زندان اوین شد. به گزارش کلمه بر اساس اظهارات وکیل او محمود علیزاده طباطبایی وسمقی به اتهام‌های “عضویت در...
IMAGE
گزارش مراسم نکوداشت زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی در آلمان + فیلم مراسم
میزان: مراسم یادبود زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی دبیرکل فقید نهضت آزادی ایران شنبه شب (۲۱ اکتبر) در شهر کلن آلمان به همت جمعی از دوستداران و یاران نهضت آزادی برگزار شد. پس از قرائت قرآن آقایان حسن شریعتمداری، حسن یوسفی اشکوری و تقی رحمانی در بیان شخصیت و عملکرد آن مرحوم به ایراد...
IMAGE
مراسم نکوداشت زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی در آلمان برگزار شد
میزان: به همت اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران در آلمان، مراسم نکوداشت زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی دبیر کل فقید نهضت آزادی ایران (تقریبا همزمان با چهلمین روز درگذشت وی) غروب شنبه ۲۱ اکتبر در شهر کلن آلمان برگزار شد. مراسم یادبود زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی دبیرکل فقید نهضت...
IMAGE
صدیقه وسمقی بازداشت شد
خانم دکتر صدیقه وسمقی، شاعر، نویسنده، اسلام پژوه و عضو دوره اول شورای شهر تهران، هنگام بازگشت به‌ کشور در فرودگاه امام خمینی برای ساعاتی بازداشت شده بود، امروز به دادسرای شهید مقدس اوین احضار و بازداشت شد. به گزارش زیتون، او در دادگاهی ۱۲ دقیقه‌ای به ریاست قاضی مقیسه محاکمه...
IMAGE
پیام تبریک اعضاء و علاقمندان نهضت آزادی ایران برای تولد دکتر علیرضا رجایی
میزان: اعضاء و علاقمندان نهضت آزادی ایران با صدور دلنوشته ای برای دکتر علیرضا رجایی سالروز تولد ایشان را تبریک گفتند. متن این پیام ارسالی بدین شرح است:  
IMAGE
روایت اسماعیل دوستی از دیدار با کروبی
اسماعیل دوستی با اشاره به دیدار با کروبی گفت: براساس گشایش‌های صورت گرفته موضوع «حصر» قابل حل است. به گزارش ایسنا عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی که پس از شش سال با مهدی کروبی در حصر ملاقات کرده است، اظهار کرد: من برای سومین بار در دوران حصر به دیدار آقای کروبی رفتم که دیدار...
IMAGE
برگزاری بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی در لندن
میزان: مراسم بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی در شهر لندن در انگلیس فردا چهارشنبه در تاریخ 18 اکتبر 2017 از ساعت 7 تا 10 شب به وقت لندن با سخنرانی آقایان مسعود بهنود، جمیله کدیور، محمدتقی کروبی و فرخ نگهدار برگزار خواهد شد.
IMAGE
نامه دبیرکل نهضت آزادی ایران به مدیرمسئول روزنامه جوان در واکنش به انتشار مصاحبه‌ای از دکتر ابراهیم یزدی
میزان: دبیرکل نهضت آزادی ایران، مهندس محمد توسلی پس از انتشار مصاحبه ای با عنوان ما ملی مذهبی نیستیم در روزنامه جوان مورخه 18 مهر 1396 با دبیرکل فقید نهضت آزادی ایران دکتر ابراهیم یزدی در چهلمین روز درگذشت ایشان بیانیه ای صادر و خواستار شفاف سازی در این زمینه شد. متن این بیانیه...
IMAGE
گزارش کامل روزنامه اعتماد از سخنراني مهندس محمد توسلي و دکتر محمود صادقي در بزرگداشت دكتر ابراهيم يزدي در دانشگاه تهران
در ايران ماند و پايداري كرد بامداد لاجوردي، محسن آزموده-روزنامه اعتماد: هشتاد سال آزادگي عنوان مراسمي بود كه انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه تهران و علوم پزشكي تهران عصر ديروز در سالن شهيد چمران دانشكده فني اين دانشگاه به مناسبت چهلمين روز درگذشت دكتر ابراهيم يزدي ترتيب...
IMAGE
آخرین وضعیت جسمی علیرضا رجایی
پنج هفته پس از جراحی سنگین برای تخلیه بخش‌هایی از فک فوقانی و عضلات صورت و همچنین چشم راست علیرضا رجایی، این روزنامه‌نگار و فعال ملی مذهبی همچنان درگیر عوارض این عمل سنگین است.بنا به گزارش نزدیکان وی این زندانی سیاسی سابق در چالش جدی با پیامدها و آسیب‌های جراحی و همچنین...
IMAGE
تصاویر منتشر نشده ای از دکتر یزدی (آلبوم موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران)
میزان: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران بمناسبت چهلمین روز درگذشت دکتر ابراهیم یزدی مجموعه ای از تصاویر ایشان را برای اولین بار به انتشار گذاشته  است:   ۱۳۵۷. نوفل‌لوشاتو، دکتر ابراهیم یزدی در معیت امام خمینی   ۲۷ دی ۱۳۵۷. نوفل‌لوشاتو، دکتر ابراهیم یزدی در کنار امام خمینی در...
IMAGE
برگزاری آیین بزرگداشت ابراهیم یزدی در دانشگاه تهران + گزارش تصویری
مراسم بزرگداشت ابراهیم یزدی وزیر امور خارجه دولت موقت انقلاب و عضو شورای انقلاب اسلامی مصادف با چهلمین روز درگذشت این شخصیت سیاسی انقلاب، برگزار شد.   به گزارش خبرنگار سیاسی ایرنا، محمد توسلی عضو دولت موقت انقلاب و فعال سیاسی نزدیک به ابراهیم یزدی در این مراسم که عصر امروز...
IMAGE
گفتگو با مهندس محمد توسلی در مجموعه خشت خام/ نوبت ۳۲ام/
میزان: آقای حسین دهباشی در ادامه پروژه تاریخ آنلاین با نام مجموعه خشت خام که به بررسی تاریخ شفاهی معاصر با گفتگو با سیاستمداران و چهره های شناخته شده می پردازد در نوبت ۳۲ام خود با مهندس محمد توسلی دبیرکل نهضت آزادی ایران به گفتگو نشست. فایل تصویری کامل این گفتگوی دو ساعت و...
IMAGE
برگزاری مراسم بزرگداشت دکتر یزدی در شهر کلن آلمان
همزمان با چهلمین روز درگذشت دبیر کل فقید نهضت آزادی ایران، زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی، مراسم بزرگداشتی در شهر کلن آلمان و به همت اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران برگزار خواهد شد. به گزارش میزان، اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران در خارج از کشور با صدور پیامی با شرح ذیل، از...
IMAGE
برگزاری مراسم نکوداشت دکتر ابراهیم یزدی در اراک
مراسم بزرگداشت چهلمین روز درگذشت  “دکتر ابراهیم یزدی” در اراک برگزار می شود. سخنرانان این مراسم که روز دوشنبه ۱۷ مهرماه ساعت ۱۶ الی ۱۸ برگزار خواهد شد به شرح زیر هستند: مهندس محمد توسلی، دبیرکل نهصت آزادی ایراندکتر یوسف یزدی، فرزند مرحوم دکتر ابراهیم یزدیدکتر حسین رفیعی،...
IMAGE
پیام تسلیت اعضا و علاقمندان به نهضت آزادی ایران در خارج از کشور بمناسبت درگذشت مرحوم حسین مظاهری
برادر بزرگوار و استاد محترم، جناب اقای مهندس عبدالعلی بازرگان درگذشت مرحوم حسین مظاهری، پدر همسر گرامیتان را، به سرکار خانم شهلا مظاهری و همسر مکرمه آن مرحوم، شما و همه بستگان تسلیت میگوییم. فقدان انسانی شریف، عزتمند و خدمتگزار که عمری را در پست های مختلف اداری، حتی پس از...
IMAGE
پیام‌تشکر دبیرکل نهضت آزادی ایران خطاب به دکتر حسن روحانی
میزان: مهندس محمد توسلی، دبیرکل نهضت آزادی ایران و اولین شهردار پایتخت پس از پیروزی انقلاب با صدور پیامی ضمن گرامیداشت راه سرور آزادگان، امام حسین (ع) در ایام محرم از دکتر حسن روحانی رییس جمهور کشور و معاون اول و وزیر امور خارجه و دو تن دیگر از معاونانشان آقایان دکتر اسحاق...
IMAGE
پیام تسلیت اعضای نهضت آزادی ایران به مناسبت درگذشت مرحوم حسین مظاهری
برادر ارجمند جناب آقاي مهندس عبدالعلي بازرگان درگذشت پدربزرگوار همسر محترمتان مرحوم حسين مظاهري را به جنابعالي،‌ همسر محترم، سركار خانم شهلا مظاهري،‌ همسر مكرمه آن مرحوم و خانواده محترم مظاهري و سایر وابستگان تسليت مي گوييم. ضمناً‌ مجلس يادبود آن مرحوم روز پنجشنبه 6...
IMAGE
بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی در دانشگاه جرج واشنگتن + گزارش تصویری
روز شنبه اول مهر ۱٣۹۶ مراسم بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی تحت عنوان “دکتر ابراهیم یزدی، نیم قرن سیاست‌ورزی خستگی‌ناپذیر” در دانشگاه جرج واشنگتن با به همت جمعی از نیروهای ملی مذهبی و مدافعان توسعه سیاسی در ایران برگزار شد. به گزارش سایت ملی مذهبی این برنامه با حضور دکترسارا،...
IMAGE
پیام تبریک اعضا و علاقه‌مندان نهضت آزادی ایران در خارج از کشور به دبیرکل جدید
میزان: اعضا و علاقمندان نهضت آزادی ایران با انتشار پیام تبریکی خطاب به مهندس محمد توسلی، انتخاب وی بعنوان دبیر کل جدید نهضت آزادی ایران را تبریک گفتند. به گزارش ندای آزادی متن این پیام بشرح زیر است:   جناب آقای مهندس محمد توسلی انتخاب شایسته جنابعالی به دبیرکلی نهضت آزادی...
IMAGE
پيام تبریک آيت الله گرامي به دبير كل جدید نهضت آزادي ایران
میزان: آیت الله العظمی محمدعلی گرامی، مرجع عظام تقلید شیعه در پی انتصاب مهندس محمد توسلی به دبیر کلی نهضت آزادی ایران پیام تبریکی با خط خویش صادر کرده که متن آن بدین شرح است:   جناب آقاي دكتر محمد توسلي انتخاب شايسته حضرتعالي به دبير كلي نهضت آزادي را تبريك گفته، اميدوارم با...
IMAGE
پیام تبریک محمد بسته نگار و طاهره علایی طالقانی خطاب به دبیرکل جدید نهضت آزادی ایران
میزان: آقای محمد بسته نگار و همسر ایشان خانم طاهره علایی طالقانی دختر مرحوم آیت الله طالقانی بمناسبت انتصاب مهندس محمد توسلی به دبیرکلی نهضت آزادی ایران پیام تبریکی صادر کردند که متن آن بدین شرح است: برادر ارجمند جناب آقای مهندس محمد توسلی انتخاب شما را به مقام دبیرکلی نهضت...
بيانيه‌ جمعی از روزنامه‌نگاران اصلاح‌طلب و كنشگران مدنی ايران در محكوميت سخنان ترامپ عليه ايران
مردم آگاه و صلح طلب جهان، ما گروهي از روزنامه نگاران صلح طلب و كنشگران مدني ايران ، ضمن محكوم كردن سخنان سخيف و مداخله جويانه ترامپ در إجلاس مجمع عمومي سازمان ملل متحد، و اظهار تأسف از جايگاهي كه بجاي سخن راندن در خصوص صلح از تريبونش، فرياد جنگ افروزي شنيده مي شود! اعلام مي...
IMAGE
پیام تبریک جمعی از فعالین سیاسی به مهندس توسلی
میزان: در پی انتخاب و معرفی مهندس محمد توسلی به عنوان دبیر کل نهضت آزادی ایران، جمعی از کوشندگان سیاسی خارج از کشور پیام تبریکی خطاب به مهندس توسلی ارسال نمودند. به گزارش ندای آزادی متن این پیام بشرح زیر است: به نام خدا خدمت جناب آقای مهندس محمد توسّلیانتخاب شایسته و بایسته...
IMAGE
پیام تسلیت مهندس عبدالعلی بازرگان در پی درگذشت مرحوم حسین مظاهری
میزان: مهندس عبدالعلی بازرگان با صدور پیامی در پی درگذشت مرحوم حسین مظاهری، درگذشت ایشان را تسلیت گفت. متن این پیام بدین شرح است: به نام خدا درگذشت مرحوم حسین مظاهری، پدر ارجمند همسر وفادارم، که عمری را در خداپرستی و خدمت به خلق گذراند، موجب تاسف و تاثر فراوان است. فقدان کسی که...
IMAGE
پیام تبریک دکتر حبیب الله پیمان در پی انتخاب مهندس محمد توسلی به دبیرکلی نهضت آزادی ایران
میزان: دکتر حبیب الله پیمان، دبیرکل جنبش مسلمانان مبارز و عضو شورای رهبری فعالان ملی-مذهبی، در پیامی انتخاب مهندس محمد توسلی را به دبیرکلی نهضت آزادی ایران تبریک گفت. متن این پیام بدین شرح است:   به نام خدا برادر ارجمند جناب آقای مهندس محمد توسلی فعالان و هواداران جنبش...
IMAGE
پيام تبريك دبيركل حزب اتحاد ملت به مهندس محمد توسلى، دبیرکل نهضت آزادی ایران
میزان: دکتر على شكورى راد، دبيركل حزب اتحاد ملت ايران اسلامى با صدور پيامى ضمن تسليت مجدد به مناسبت درگذشت زنده‌یاد دکتر ابراهیم یزدی، دبيركل فقيد نهضت آزادی ایران، انتخاب مهندس محمد توسلى را به سمت دبیرکل جديد این حزب دیرپا تبریک گفت. متن پیام ایشان به شرح زیر است: بنام خدا...

ابراهیم یزدی و مساله ارتباط با روحانیت

حسن فرشتیان:

یکی از ویژگی های مطروحه در کنش سیاسی شادروان دکتر ابراهیم یزدی (۱۳۹۶-۱۳۱۰)، چگونگی رابطه وی با روحانیون، به ویژه با روحانیون مبارز در رژیم گذشته و بالاخص با شخص آیت الله خمینی است.

رابطه انقلابیون و مبارزین سیاسی با روحانیت، از عصر مشروطه تا کنون، در یک پارادایم دایمی بین شیفتگی و نفرت و شیدایی در نوسان و در جابجایی بوده است. این رابطه، همچنان ادامه دارد و همچنان آموزنده برای عصر ماست و ما چه بخواهیم و چه نخواهیم میوه چینان ثمره های تلخ و شیرین آن بوده و هستیم و خواهیم بود.

در بین کنشگران، مبارزین و روشنفکران، چهار گرایش عمده در زمینه چگونگی رابطه آنان با روحانیون وجود داشته و دارد. هر کدام از این چهار گرایش، در درون خود خرده گرایش هایی با شدت و ضعف هایی متغیر داشته و دارند. بازیگران این گرایش ها نیز دائما فقط در گستره یک گرایش فعال نبوده اند و حسب المورد گاهی بنابر اقتضائاتی بین این گرایش های متغیر و گاه متناقض، در رفت و آمد بوده اند.

۱- گرایش نفی جویانه

در این گرایش، روحانیت و نقش سیاسی آنان به شکل کلی و مطلق، نادیده انگاشته می شود و یا تلاش می شود نادیده انگاشته شود. گاهی، نقش آنان، آنچنان منفی و زیانبار پنداشته می شود که حتا با حضور سیاسی آنان مخالفت ورزیده می شود. در این گرایش، دو گروه ناهمگون، بیشتر از دیگران جلوه می کنند. گروه اول، در بین چپ های عقیدتی و جریانات غیرمذهبی و یا ضد مذهبی بودند که شعار «دین افیون توده هاست» را سرلوحه رابطه خویش با دین و با روحانیت قرار داده و در نتیجه برای روحانیون و پرچمداران حرکت های دینی هیچ نقش مثبتی قائل نبودند. چپ های عقیدتی و خداناباوران و دین ناباوران از مشهورترین پرچمداران این گروه تلقی می شدند.

گروه دوم، در بین دیندارانی بودند که داعیه دینداری داشته و برای خویش رسالت روشنگری دینی قائل بودند، اما برای روحانیت، نه تنها هیچ جایگاه ویژه ای در رسالت دینی و مبارزه سیاسی قائل نبودند، بلکه به گونه ای در تلاش برای کاهش نقش آنان و بدیل سازی برای آنان بودند. این گروه دوم که خود غالبا به عنوان بدیل روحانیت بودند به «منهاییون» مشهور شدند که شعار «اسلام منهای روحانیت» سرلوحه مرام ارتباطی آنان با روحانیت بود.

دکتر علی شریعتی (۱۳۵۶-۱۳۱۲) در برهه ای اززندگی خویش به عنوان پرچمدار این جریان شناخته می شد. در آن برهه، وی مدعی شده بود که شرایط در حال تغییر است و اسلام فردا، اسلام روحانیت و حوزه های علمیه نخواهد بود: «اسلام فردا، دیگر اسلام ملا نخواهد بود؛ اسلام قم و مشهد نیز تغییر خواهد کرد… نیروی مذهب از هم‌اکنون دیگر در اختیار این متولیان رسمی و ارثی نیست».[۱] سپس گامی فراتر گذاشته بود و با قاطعیت کامل مدعی شده بود که «این تز “اسلام منهای آخوند” در جامعه تحقق یافته است[۲]». البته شریعتی در برهه های دیگر، تمایلات تعامل گرایانه ای بروز می دهد و ضمن نقد راس هرم در مخروط سازمان روحانیت، نسبت به قاعده هرم، یعنی طلاب جوان، نگاهی حمایت گرایانه و همدلانه بروز داده و زهد و قناعت طلاب را ستوده و عمر روشنگری آنان را در قیاس با دوران کوتاه روشنفکری دانشجویان، طولانی می دانست.[۳] از آزاد اندیشی و استقلال فکری روحانیت تمجید نموده و طلاب حوزوی را «مجاهدان پاکباز راه علم و ایمان» خطاب می کرد که با قناعت و زهد، جوانی خویش را فدای آموزش علم دین می کنند.[۴] وی همدلانه، هرگونه صدای رفورمیستی که از بدنه روحانیت بگوش می رسید را تجلیل می کرد و روحانیون مبارز را پرچمداران نهضت های مترقی و ملی و ضداستعماری می خواند.[۵]

نتیجه کاربردی غلبه این گرایش:

در صورت غلبه گرایش نفی گرایانه، در تناسبی معکوس به نسبت غلبه این گرایش، روحانیت پایگاه های خویش در قشر روشنفکر و دانشگاهی را از دست می دهد. در نتیجه روحانیت برای تقویت پشتوانه خویش، به پایگاههای سنتی نزدیک تر می شود و دوگانه روحانیت و ضد روحانیت تقویت می شود. با غلبه این گرایش، روحانیت گامی به سوی نواندیشی پیش نمی گذارد بلکه برعکس، محکم به سوی هواداران سنتی خویش رجوع می کند تا با تشکیل لشکر هوادران سنتی خویش، سدّی در برابر تهاجم منهاییون ایجاد کند تا حریم های تاریخی خویش را به راحتی از دست نداده و بازار هواداران متاع خویش را به رقیبان نورسیده واگذار نکند.

۲- گرایش ابزار جویانه

برخی دیگر، نگاهی ابزاری به روحانیت داشتند، هرچند تلاش می کردند تا در بین روحانیون هوادرانی داشته باشند و از حمایت روحانیت برخوردار باشند، اما نگاه آنان، استفاده کاملا ابزاری از روحانیون برای مقاصد خویش بود. رابطه ای یک طرفه ایجاد می کردند تا حمایت روحانیت را در مبارزه سیاسی به دست آورند و این حمایت را سرمایه معنوی و گاهی حتا منبع سرمایه مادی خویش قرار دارند تا به عنوان مثال امکان استفاده از وجوهات شرعیه در مبارزه سیاسی را بدست بیاورند. به عنوان نمونه، سازمان مجاهدین خلق ایران، پیش از انقلاب، برای جلب حمایت روحانیت تلاش می کرد و حتا نمایندگانش به نجف رفته و در جلسات متعددی برای آقای خمینی تبیین مواضع می کردند، ولی این تبیین مواضع، کاملا یکسو و فقط برای جلب حمایت ایشان بود، و خود را بی نیاز از اخذ رهنمون از ایشان و یا به تفاهم رسیدن با ایشان می دانستند.

پس از انقلاب، همین دیدگاه ابزارجویانه را می توان در بخش بزرگی از کارگزاران به حکومت رسیده و بوروکراسی پساانقلاب دید. بوروکرات های پساانقلاب، مشروعیت سیاسی و مذهبی خویش را مدیون روحانیت بودند. لذا به سراغ روحانیت می رفتند و از آنان برای مقاصد خویش فتوای فقهی می پرسیدند ولی این استفتائات، نه برای روشن شدن فتوای فقه در مورد خاص بود، بلکه برای گرفتن مهر تایید بر برنامه مورد نظر خویش بود. اگر ازدیاد جمعیت را به صلاح می دانستند از روحانیت فتوا برای رشد جمعیت می گرفتند و اگر مصلحت را در توقف روند رشد جمعیت می پنداشتند، تلاش می کردند تا فتوایی جهت مشروعیت جلوگیری از انعقاد نطفه بگیرند. به عبارتی دیگر، رجوع اینان به روحانیت رجوعی کاملا بهره جویانه بود و پایه های رابطه شان با روحانیت، در راستای استفاده ای ابزارجویانه بود.

نتیجه کاربردی غلبه این گرایش:

با غلبه این گرایش، هرچند روحانیت به ظاهر در مقام مرجعیت سیاسی قرار می گیرد ولی در حقیقت، تقریبا بی نقش می شود و بازیگران اصلی، دیگرانی هستند که در پشت سنگر روحانیت و با استفاده از جایگاه آنان، نقش آفرینی می کنند. در غلبه این گرایش، روحانیت تا زمانی که دقیقا متوجه نشود که مورد استفاده ابزاری قرار گرفته است، ممکن است به ظاهر، همدلانه عمل کند، اما این همدلی روحانیت، دائمی نخواهد بود، در نتیجه روحانیت هنگامی که احساس کند بازی خورده است و در عمل به کنارزده شده است، مقاومت خواهد کرد، البته شکل مقاومت وی حسب المورد متفاوت خواهد بود.

۳- گرایش تقلید جویانه

در این گرایش، رابطه با روحانیت در چارچوب رابطه مقلدانه ای تعریف می شود که دیگران ذوب در روحانیت بشوند. رابطه مقلد و مرجع تقلید نه تنها در مسائل فقهی، بلکه در امور سیاسی نیز خودنمایی می کند. البته در درون این گرایش، رابطه مقلدانه در درجاتی متفاوت بروز پیدا می کند از پیروی ساده آغاز شده تا به ولایت مطلقه روحانیت ختم می شود. طرفداران این گرایش، با درجات متفاوتی به تبعیت و پیروی از روحانیت می پردازند.

شیوه ها و روش های احزابی مثل «هیات های موتلفه اسلامی» که بعدا تبدیل به «حزب موتلفه اسلامی» شد، جذب کامل در روحانیت و پیروی محض از روحانیت بوده است. وجود شورای روحانیت در تشکیلات حزبی، نمایانگر این گرایش تقلید جویانه است. حزب موتلفه، در بیان تاریخچه خویش، این «ویژگی نظارتی روحانیت» را از افتخارات خویش بر می شمارد: «مؤتلفه اسلامی تنها تشکلی است که از آغاز تأسیس، با نظر امام خمینی شورای روحانیت داشته است، تا آنها نظارت داشته باشند که حرکتها، برنامه‌ها و آموزشها، بر اساس (ما انزل الله – و ما قال رسول الله و الائمه الطهار) باشد. اعضای شورای روحانیت شهید آیت الله مطهری، شهید آیت الله بهشتی، آیت الله انواری و مرحوم حجت الاسلام و المسلمین مولایی بودند».[۶]

پس از انقلاب نیز «حزب جمهوری اسلامی ایران» بسیار مشتاق بود که در همین مسیر گام بردارد و به عنوان مقلد سیاسی روحانیت به کادرسازی برای جمهوری اسلامی بپردازد. به موجب اساسنامه حزب، در تشکیلات حزب، در کنار «شورای ایدئولوژی»، «شورای افتا» گنجانده شده بود.[۷] وظیفه شورای ایدئولوژی و افتا، نظارت بر مشی حزب و بررسی و تصمیم‌گیری درباره مصوبات شورای مرکزی بود. بر اساس ماده ۲۹ اساسنامه این حزب «شورای افتاء، تنها مرجع صلاحیت دار برای اظهار نظر در آن بخش از مسایل حزبی است که باید به تصویب مجتهد جامع شرایط افتا برسد».

گرایشات برخی از گروههای تشکیل دهنده «سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران» در اوایل پیروزی انقلاب که منجر به حضور آیت الله راستی کاشانی به عنوان نماینده ولی فقیه در این سازمان شد، در همین راستا قابل بازخوانی است. البته در سازمان فوق گرایش متقابلی نیز وجود داشت که منجر به اختلافات درونی این سازمان گردید.

نتیجه کاربردی غلبه این گرایش:

در صورت غلبه این گرایش، هژمونی طلبی روحانیت ارضا می شود و روحانیت در راس امور قرار می گیرد و ولیّ جامعه می شود، لذا روحانیت به ظاهر برنده است و حاکم و امام می شود، ولی در واقع در چاه ویلی افکنده می شود که هیچگاه به ضعف های خویش پی نمی برد و در پی بازسازی و نوسازی خویش برنمی آید. این پیروی محض مقلدانه از روحانیت، نه تنها کمکی به رشد و کارآمدی روحانیت نمی کند بلکه شیرینی مسموم و زهرآلودی هست که روحانیت را در خمود و خامی و انجماد نگاه می دارد و مانع پیشرفت و کارآمدی و به روز شدن روحانیت می شود. این شیوه کمکی نمی کند که روحانیت چشمش را بر واقع جهان عینی بیرونی باز کند و واقعیت های عینی را لمس کرده و در پی چاره جویی بر آید، بلکه روحانیت از جایگاه ولایت و مرجعیت، نظر و فتوا می دهد و نظر وی توسط دیگران به عنوان یک امر شرعی تلقی شده و مورد تبعیت و پیروی قرار می گیرد.

۴- گرایش تعامل جویانه

در این گرایش، تلاش می شود تا با روحانیت تعامل و گفتگو شود. در صحنه های علمی، بده بستان علمی و فرهنگی رخ می دهد. نمونه تعامل سازماندهی شده را می توان در دعوت مرتضی مطهری (۱۳۵۸-۱۲۹۸) به تهران توسط انجمن اسلامی مهندسین و همفکران مهندس مهدی بازرگان (۱۳۷۳-۱۲۸۶) مشاهده کرد.

بازرگان در این مورد، بنیان گذار رابطه و تعریف جدیدی بود در این رابطه تعامل گرایانه، با روحانیت بده بستان فرهنگی می شد، پیروی محض از روحانیت نبود بلکه هم افزایی، همراهی، همدلی و همکاری در طرح ها و پروژه های مشترک بود. زنده یاد ابراهیم یزدی، پا جای پای بازرگان، از پیش قراولان این رابطه تعامل گرایانه بودند. اگر بازرگان به درستی به عنوان پرچمدار این گرایش در داخل ایران تلقی می شد، یزدی نیز همین رسالت را در فضای خارج از ایران و در آمد و شد بین انجمن های اسلامی دانشجویان آمریکا و اروپا و حوزه نجف عهده دار بود.

در تجزیه و تحلیل این گرایش، گفتمان بازرگان، به مثابه پدر نوگرایی دینی در ایران معاصر، از اهمیت بسزایی برخوردار است. بازرگان، گفتمان سه گانه ای در مورد روحانیت داشت: در اولین گفتمان خویش (۱۳۲۰)، به دفاع از جایگاه دین و روحانیت می پردازد.[۸] اما پس از دو دهه، با توجه به ناکارآمدی ها و ضعف های نهاد روحانیت، برای بهبودی وضعیت این نهاد، مشفقانه راهکارهایی اصلاح طلبانه نشان می دهد.

پس از فوت مرجعیت واحد آیت الله بروجردی، «جایگاه نهاد روحانیت» دغدغه روز نوگرایان دینی می شود. هر چند بدنه سنتی حوزه مقاومت می کند و اصلاحات را به سادگی بر نمی تابد ولی تعدادی از روحانیون خوش فکر به همراه نوگرایان مسلمان، در پی چاره جویی بر می آیند. انتشار مجموعه مقالاتی دهگانه از طباطبایی، طالقانی، بهشتی، مطهری، بازرگان و…. در کتابچه ای تحت عنوان «بحثی در باره ی مرجعیت و روحانیت»، ثمره و میوه این دغدغه های اصلاح طلبانه و هم افزایانه است.

بازرگان که در شوره زار بی تحرکی روحانیت، «باران» طلب می کرد، ناگهان در بستر انقلاب ۱۳۵۷ با «سیل» مخرّب و ویرانگری مواجه شد. لذا سرانجام در گفتمان سوم خویش، جامعه را مخاطب قرار داده و  نقد و گلایه های خویش از روحانیت به ویژه در پی تجربه انقلاب ۵۷ را واگویی کرد، نقدهایی از قبیل: «نقد دخالت همه جانبه و حاکمیت وسیع روحانیت»، «نقد تحمیل نظارت فراگیر روحانیون در قوای سه گانه»، «نقد انحصاری کردن حکومت و سیاست برای روحانیت»، «نقد انحراف روحانیت و رهبری از شعار همه با هم، به شعار همه با من». وی در پی این نقدها، سرانجام به «بازخوانی تبیین مرز دین و سیاست» و «بازخوانی هدف انبیا و دین» می پردازد.[۹]

نتیجه کاربردی غلبه این گرایش:

در صورت غلبه این گرایش و ایجاد رابطه تعامل گرایانه، ما با هم افزایی و سود طرفینی مواجه خواهیم بود زیرا روشنفکران در تعامل با روحانیت از ظرفیت های روحانیت بهره مند شده و خود نیز در منظر همگانی و در سپهر عمومی جامعه، از مشروعیت روحانیت در طبقاتی از جامعه، مستفید و مستفیض می شوند. روحانیت نیز در تعامل با روشنفکران، به ضعف و قوت های خویش آگاه می شود و در نتیجه آگاهانه به بازسازی و نوسازی خویش می پردازد تا به رسالت خویش واقف تر شده و به مطالبات جامعه و نسل جوان آگاه تر گردد.

از ویژگی های این گفتمان، دلسوزانه بودن، همدلانه بودن، هم افزایانه بودن، نقد و انتقاد ضمن ارائه راهکارهای بدیل است. در این گفتمان، هدف حذف دیگری و یا جذب در دیگری و یا جذب دیگری نیست، هدف تعامل با دیگری است. هدف نه جذب در دیگری شدن است و نه دیگری را جذب کردن، بلکه هدف، با دیگری به تفاهم و تعامل رسیدن جهت هم افزایی در راستای اهداف مشترک است.

یزدی با پیروی از بازرگان به همین شیوه اقتدا می کند و بر همین مسیر وفادار باقی می ماند. وی در دوران رژیم گذشته و در زمان مبارزه، در مسیر تعامل با روحانیت گام بر می دارد هم از حمایت روحانیت برخوردار می شود و هم به هم افزایی با روحانیت و رهبری سیاسی روحانیون سیاسی، به ویژه شخص آقای خمینی، اقدام می کند. برای مدلل کردن این مدعا، به یادآوری دو نمونه ذیل بسنده می کنیم.

اعتماد آقای خمینی به یزدی در سال های پیش از پیروزی انقلاب، اعتماد کم نظیری بود. یزدی از معدود افراد مکلایی است که نماینده آقای خمینی در اخذ وجوهات شرعیه می شود. در اجازات اخذ وجوه شرعیه، مراجع به وکیل اجازه مصرفِ درصد خاصی در جهت مسائل اسلامی داده می شود و  وکیل موظف است الباقی را به مرجعیت مسترد کند، اما در اجازه آقای خمینی به یزدی در سال ۱۳۵۴، یزدی به صورت کامل مجاز دانسته شده است که از این وجوهات در مصاریف مقرره استفاده کند.[۱۰]

یزدی از این اعتماد آقای خمینی بهره می برد و تلاش می کرد تا همدلانه حلقه وصلی بین روحانیت سیاسی و در راس آن آقای خمینی از یکسو، و دانشجویان و روشنفکران و تحصیل کردگان از سویی دیگر باشد. در جریان فوت دکتر علی شریعتی، آقای خمینی بسیار ناهمدلانه برخورد می کند و اطلاعیه نخستینی که می نویسد بیانیه ای ناهمدلانه است که بی تردید اگر آن نسخه اولیه منتشر می شد به تضعیف جایگاه خمینی نزد دانشجویان و هوادران شریعتی منجر می شد. اما یزدی، تلاش می کند تا اهمیت موضوع را به خمینی تفهیم کند.

نخستین بیانیه آقای خمینی در پی فوت دکتر شریعتی به شرح ذیل است: «جناب آقای دکتر یزدی… تلگرافات زیادی در مرگ شریعتی به اینجانب رسیده است. ‏‏مرگ ‏‏فرد مهم نیست، مرگ جامعه مهم است. اگر ‏‏جامعه بمیرد، امریکامسلط می‏‏ ‏‏شود. اگر‏‏جامعه ‏‏بمیرد، اسرائیل مسلط می‏‏ ‏‏شود. اگر جامعه بمیرد، انگلیس مسلط می‏‏ ‏‏شود. اگر جامعه ‏‏بمیرد رضاخان مسلط می‏‏ ‏‏شود. اگر جامعه بمیرد، محمدرضاخان مسلط می‏‏ ‏‏شود… .‏». تلاش های یزدی در نجف برای تغییر این بیانیه ناهمدلانه به جایی نمی رسد. سرانجام در پی ترک قهرآمیز نجف توسط یزدی، آقای خمینی بیانیه معتدل تری خطاب به یزدی می نویسد که همان بیانیه مشهور منتشر شده می باشد.[۱۱]

روند جدایی یزدی از روحانیون، از همان ماه های نخست پیروزی انقلاب، یعنی از زمانی که روحانیت به جای تعامل با دیگران به هژمونی طلبی اقدام کرد آغاز شد. یزدی، این روند جدایی را اینچنین توضیح می دهد: «اختلاف میان این دو نیرو بعد ازانقلاب بالا گرفت. آقایان می‌گفتند که چون انقلاب را خمینی رهبری کرده، پس قدرت باید در دست روحانیون باشد و بقیه باید به عنوان کارگزار آن‌ها عمل کنند. ما معتقد بودیم که مردم به جمهوری اسلامی رای دادند ولی به حکومت روحانیون رای ندادند. از خرداد سال ۱۳۵۸ بود که احساس کردیم این وضعیت نمی‌تواند ادامه پیدا کند». «دولت موقت، پس از پیروزی انقلاب، پیشنویسی برای قانون اساسی تهیه کرد که رکن اصلی آن جمهوریت و دموکراسی بود و در آن نشانی از ولایت فقیه وجود نداشت. اما روحانیان به مدل خلیفه‌گری و مجالس مشورتی، مانند مجالس برخی کشورهای عربی، علاقه بیشتری نشان دادند و نظریه ولایت فقیه از همان زمان برای کنترل انحصاری قدرت تئوریزه و نهادینه شد».[۱۲]

یزدی در انتقال تجربیات خویش به سایر ملل نیز دریغ نمی کرد. در سال ۱۳۹۰ در نامه‌ای سرگشاده به راشد غنوشی رهبر حزب اسلام‌گرای النهضه در تونس، ضمن تبریک سرنگونی نظام سرکوبگر و برگزاری انتخابات، از او خواست با درس آموزی از تجربه‌های تلخ ایران و الجزایر، به تنوع و تکثر در جامعه احترام گذارده و شیوه تساهل و تسامح و مدارا پیشه نماید: «ما مسلمانان مستبدین را سرنگون می کنیم و بزودی ناظر جایگزین های جدیدی می شویم. این همان چیزی است که برای ما اتفاق افتاده است. ما شاه را سر نگون کردیم، اما فراموش کردیم که به درمان منش و شخصیت “شاه درون” خویشتن خود بپردازیم. بنابراین حلقه منحوسه بسته می ماند….. برادر گرامی  شما حمایت و اعتماد اکثریت رای دهندگان را بدست آورده اید و اکنون بر عهده شماست که نمونه ای باشید از سعه صدر و برسمیت شناختن حقوق دگراندیشان. من از خداوند باری تعالی می خواهم که شما را از ارتکاب اشتباهاتی که ما در ایران دچار آن شدیم، یا آنچه در الجزیره یا در موارد مشابه رخ داده است، حفظ نماید».[۱۳]

یزدی در این مسیر سخت و پر سنگلاخ، خسته نشد! علیرغم سرزنش هایی که از خار مغیلان شنید! و بی وفایی هایی که از سوی روحانیت دید! و بی مهری هایی که از سوی مخالفین روحانیت چشید! به همین منش تعامل گرایانه خویش وفادار و استوار و پابرجا ماند و از این میراث ارزشمند بازرگان پاسدای کرد. حتا در شرایطی که فضای سیاسی بسته تر و سنگین تر می شد و در واپسین سال های حیات خویش به یارگیری و تعامل گری با روحانیت به ویژه با دانش آموختگان حوزوی مکتب منتظری و صانعی ادامه داد.

یزدی جفا کشید! و ملامت خورد! و خوش بود!….[۱۴]

پانوشت ها:

[۱]  شریعتی علی، نامه به آقایان همایون و میناچی، ص ۱۱ و همچنین مجموعه آثار ۱،با مخاطب‌های آشنا، ص ۱۳۶.

[۲]  «اکنون، خوشبختانه، همان‌طور که دکتر تز “اقتصاد منهای نفت” را طرح کرد، تا استقلال نهضت را پی‌ریزی کند و آن‌را از بند اسارت و احتیاج به کمپانی استعماری سابق آزاد سازد، تز “اسلام منهای آخوند” در جامعه تحقق یافته است» (نامه به پدر، صفحه ۵ و ۶ و همچنین مجموعه آثار ۱، با مخاطب‌های آشنا، ص ۸).

[۳]شریعتی علی، میزگرد پاسخ به سوالات، ص ۱۳۹.

[۴]  همان، ص ۱۳۸.

[۵]  شریعتی علی، قاسطین، مارقین، ناکثین، ص ۲۴۲.

[۶]  پایگاه رسمی موتلفه:

[۷]  ماده ۲۶: شورای ایدئولوژی حداقل از سه تن از اندیشمندان صاحب نظر در علوم اسلامی تشکیل می شود که از صلاحیت اخلاقی عملی و دید وسیع اجتماعی و سیاسی برخوردار باشند.

ماده ۲۷: اعضای این شورا بوسیله شورای مرکزی برای مدت دو سال انتخاب می شوند تا همراه با عضویت در شورای مرکزی، عضو شورای ایدئولوژی نیز باشند و انتخاب مجدد آنها برای دوره های متوالی بلامانع است.

ماده ۲۸: شورای افتاء: شورای افتا حداقل از سه تن از اعضای برجسته حزب تشکیل می شود که دارای شرایط لازم برای افتا، یعنی عدالت، اجتهاد در فقه، آگاهی همه جانبه از ایدئولوژی اسلامی و دید وسیع اجتماعی سیاسی باشند. شورای مرکزی از میان اعضای خود، این افراد را برای مدت دو سال به این سمت انتخاب می کند و انتخاب مجدد آنها برای دوره های متوالی بلامانع است.

[۸]  «به شهادت تاریخ نویسانى که بعضى متدین و برخى معاند می باشند، اگر غیرت مسلمانى و وحدت دینى در میان مردم نبود و وسایل اجتماعى و تبلیغاتى نیرومندى مانند مساجد و منابر و مجالس روضه و وعظ وجود نداشت و روحانیت مقام مرجعیت و پناهگاهى نمی داشت، ممکن نبود نیروى ضعیف غیر متشکل عامى ملى، بر نیروى خونخوار استبداد غالب شود و در محیطى که زمینه سازى قبلى نشده، مونتسکیوها و ولترها و روسوها افکار مردم را روشن و افراد را مهیا ننموده بودند، چنین موفقیتى نصیب ملت گردد». مجموعه آثار ۱، راه طی شده (۱۳۲۶)، پاورقی ص ۱۴۲.

[۹]  ر.ک. فرشتیان حسن، «جایگاه روحانیت» در سیر اندیشه بازرگان، (۱۳۹۱)، منتشره در جرس http://www.rahesabz.net/story/65180/

[۱۰]  «جناب آقاى دکتر ابراهیم یزدى- ایّده اللَّه تعالى- مجاز و وکیل از قِبَل این جانب مى ‏باشند در اخذ وجوه شرعیه از قبیل سهم مبارک امام- علیه السلام- و سهم سادات عظام و سایر وجوه شرعیه و ایصال آنها به این جانب؛ و مجازند خمس از سهم مبارک امام- علیه السلام- را در اعلاى کلمه حق و ترویج و تأیید اسلام و سایر موارد مقرره شرعیه صرف نمایند. از جناب ایشان و سایر دوستان امید دعاى خیر دارم». http://www.imam-khomeini.ir/fa/C207_41549/

[۱۱]  حجت ‌الاسلام و المسلمین اسماعیل فردوسی پور در خاطرات خویش، که توسط مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی منتشر شده است (۱۳۸۸)، توضیح می دهد:  دکتر ابراهیم یزدی پس از درگذشت دکتر علی شریعتی به نجف آمده و مدت ۱۲ روز‏مهمان اینجانب بودند…. ‏‏‏‏برای تسلیت درگذشت دکتر شریعتی، تلگراف‏‏ ‏‏های زیادی به امام مخابره شده بود. ‏‏دکتر یزدی برای گرفتن پاسخ تلگراف‏‏ ‏‏ها چندین جلسه به خدمت امام رسیدند. از ایشان ‏‏پرسیدم: جریان به کجا کشید؟‏ پاسخ دادند: بعد از چند جلسه که به خدمت «آقا» رفتم در نهایت این را نوشتند: ‏‏جناب آقای دکتر یزدی… تلگرافات زیادی در مرگ شریعتی به اینجانب رسیده است. ‏‏مرگ ‏‏فرد مهم نیست، مرگ جامعه مهم است. اگر ‏‏جامعه بمیرد، امریکامسلط می‏‏ ‏‏شود. اگر‏‏جامعه ‏‏بمیرد، اسرائیل مسلط می‏‏ ‏‏شود. اگر جامعه بمیرد، انگلیس مسلط می‏‏ ‏‏شود. اگر جامعه ‏‏بمیرد رضاخان مسلط می‏‏ ‏‏شود. اگر جامعه بمیرد، محمدرضاخان مسلط می‏‏ ‏‏شود……. ‏‏دکتر یزدی ناراحت بود و می‏‏ ‏‏گفت: آخر این هم جواب است؟!!‏….

شهید محمد منتظری گفت: جوابیه را به من بده فردا پیش امام می‏‏ ‏‏برم و عوضش ‏‏می‏‏ ‏‏کنم. فردای آن روز ایشان به خدمت امام رفت و پس از دقایقی دیدم که خیلی ‏‏ناراحت بیرون آمد. پرسیدم: چه شد؟‏ ‏‏گفت: والله به خدمتشان عرض کردم که شما به شریعتی هیچی نگفته‏‏ ‏‏اید و ‏‏این جمله هم به ملت ایران بر می‏‏ ‏‏خورد. ایشان یک نگاهی به من کرده و گفتند: بده به ‏‏من. من هم فکر کردم که لابد می‏‏ ‏‏خواهند متن را عوض بکنند. اما کاغذ را گرفته و ‏‏زیر تشک گذاشتند و گفتند: پا شو برو بیرون. عرض کردم: آقا برای چی جواب ‏‏نمی‏‏ ‏‏دهید؟!‏ ‏‏فرمودند: جواب نمی‏‏ ‏‏دهم، جواب نیست.‏

‏‏شهید منتظری جریان را به دکتر یزدی گزارش دادند و ایشان خیلی ناراحت شدند ‏‏چنان که قهر کردند و بدون خداحافظی با امام و حاج آقا مصطفی، عراق را ترک ‏‏نمودند….

فردا در کربلا به خدمت «آقا» رسیدم که متن زیر را آماده کرده بودند:‏ ‏‏جناب آقای دکتر یزدی ایده‏‏ ‏‏الله تعالی‏ ‏‏پس از اهداء سلام، تلگراف‏‏ ‏‏های زیادی از اروپا و امریکا از طرف اتحادیه ‏‏انجمن‏‏ ‏‏های اسلامی دانشجویان در اروپا و انجمن‏‏ ‏‏های اسلامی دانشجویان در ‏‏امریکا از بخش‏‏ ‏‏های مختلف و از سایر برادران محترم مقیم خارج از کشور ‏‏ایدهم‏‏ ‏‏الله تعالی در ‏‏فقد دکتر علی شریعتی واصل شدو چون جواببه تمام آن ها از‏‏جهاتی میسر ‏‏نیست ‏‏و تفکیک صحیح ‏‏نمی‏‏ ‏‏باشداز جنابعالی تقاضا دارم تشکر اینجانب را به همه‏‏برادران محترم ایدهم‏‏ ‏‏الله ابلاغ نمایید. اینجانب در این نفس‏‏ ‏‏های آخر عمر، امیدم به طبقه جوان عموما و دانشجویان خارج و داخل اعم از روحانی و غیره می‏‏ ‏‏باشد… به نقل از سایت: http://www.imam-khomeini.ir/fa

[۱۲]  http://www.dw.com/fa-ir/a-37310669

[۱۳]  http://www.rahesabz.net/story/44435/

[۱۴]  این نوشتار، متن بازنویسی شده و تکمیل شده سخنان نگارنده در مراسم بزرگداشت دکتر ابراهیم یزدی در تاریخ ۱۱ شهریور ۱۳۹۶ در پاریس است.

 

منبع: زیتون

مقالات و دیدگاه ها

IMAGE
لحظات دردناک وگذرای بازگشت به آدمیت خویش
دکتر حبیب الله پیمان: دربرابر مصایب انسانی ازهرنوعش نمی توان بی تفاوت ماند. احساس...
IMAGE
نماینده کدخدا و اصلاح طلبان
تقی رحمانی: قدیم می گفتن دیدن کدخدا ده لازم است. روحانی هم به درستی می گوید امریکا...
IMAGE
نامه دبیرکل نهضت آزادی ایران به ریاست دانشگاه علامه طباطبایی درپی لغو مجوز سخنرانی ایشان
میزان: مهندس محمد توسلی دبیرکل نهضت آزادی ایران و اولین شهردار تهران پس از انقلاب...
IMAGE
احمد و محمود و محمّد: نگهبانان تبعیض و تعدّی
دکتر عبدالکریم سروش: بنده‌ی پیر خراباتم که لطفش دائم است ورنه لطف شیخ و زاهد گاه...
IMAGE
فقط بازرگان می‌توانست
مهندس توسلی، در دیدار با اعضای انجمن فرهنگ و سیاست دانشجویان دانشگاه شیراز شرايط...
IMAGE
پیام مهندس محمد توسلی، دبیرکل نهضت آزادی ایران، در سپاس از ملت شریف ایران
میزان: مهندس محمد توسلی، اولین شهردار تهران پس از انقلاب و دبیر کل نهضت آزادی...
IMAGE
سلامت رجایی و سرطان استبداد
عبدالکریم سروش: تولد علیرضا خجسته، کسالتش اندوهبار ولی شجاعتش دلیری‌زاست و فقط...
IMAGE
همچو ایوب در بلا خوش باش!
محسن کدیور:  سالروز تولد علیرضا رجایی است. این یادداشت کوتاه* که با چشم تر نوشته...
IMAGE
علیرضا رجایی؛ نماد «متانت، نجابت و شرافت»
حسن یوسفی اشکوری: اگر کسی از من بپرسد با شناختی که شما از دکتر علیرضا رجایی دارید،...

مصاحبه ها

IMAGE
بیانیه های الجزایر در گفتگو با بهزاد نبوی
گفتگوی سایت جماران با مهندس بهزاد نبوی: بهزاد نبوی در این گفت و گو، به بازخوانی،...
IMAGE
بازخوانی مصاحبه مهندس توسلی با صدا پیرامون پیامد های اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری
گفت وگوی هفته نامه صدا با مهندس محمد توسلی: زمانی که دانشجویان انجمن‌های اسلامی...
IMAGE
درس ها و عبرت هایی از اشغال سفارت آمریکا
گفت و گوی نشریه دانشجویی مدار با مهندس محمد توسلی:   دانشجویان همواره  قلب تپنده...
IMAGE
تولد کوروش را به‌نام روز همبستگی اقوام ایرانی نامگذاری کنید
 گفت و گوی مهندس امیر خرم با روزنامه آسمان آبی: از زمانی که از تعامل سه‌حوزه تمدنی...
IMAGE
از جریان نفوذی شکست خوردیم. گفتگو با ابراهیم یزدی
سید مهدی دزفولی - تاریخ ایرانی: دکتر ابراهیم یزدی از چهره‌های شناخته‌شده و...
IMAGE
ضرورت گسترش دموکراسی مشارکتی برای پر کردن شکاف‌های قومی در خاورمیانه
گفتگوی روزنامه همدلی با دکتر حبیب الله پیمان: وضعیت آشفته منطقه خاورمیانه،...
IMAGE
«خوانشي از آغاز و انجام جريان موسوم به ملي - مذهبي» در گفت‌وشنود منتشرنشده با دكتر ابراهيم يزدي
محمدرضا كائيني: سياستمداران معمولاً شخصيتي چندلايه دارند و پس از رسيدن آنان به...
IMAGE
سلبریتیزه شدن روشنفکران و مابقی قضایا
گفتگوی صدا با مقصود فراستخواه:   با توجه به نوع کنشگری روشنفکران، آیا می‌توانیم...
IMAGE
یزدی در مسیر دموکراسی دچار چپ روی و راست روی نشد
گفتگوی روزنامه ابتکار با مهندس محمد توسلی: علیرضا صادقی: دفتر تاریخ معاصر ایران...
IMAGE
طالقانی؛ اسلام رحمانی و گفتمان آزادی
گفتگوی روزنامه همدلی با محمد توسلی : انقلاب به بلوغ رسیده و در آستانه چهل...